Uzasadnienie
Państwowy Inspektor Sanitarny decyzją nr [...] z 11 lutego 2008r. na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z 14 marca 1985r. z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz.U. z 2006r., nr 122, poz. 851 ze zm., dalej: u.P.I.S.) i § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. z 2002r., nr 132, poz. 1115, dalej: rozporządzenie w sprawie wykazu chorób zawodowych) stwierdził u J. K. chorobę zawodową w postaci obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem. W uzasadnieniu wskazano, że orzeczeniem lekarskim nr [...] z 27 grudnia 2007r. rozpoznano u J. K. upośledzenie słuchu spowodowane hałasem wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45dB w uchu lepiej słyszącym dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz, tj. chorobę zawodową wyszczególnioną pod poz. 21 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych.
Organ I instancji ustalił, że J. K. był zatrudniony w Kopalni Węgla Brunatnego "K." i w okresie od 1 marca 1984r. do 30 czerwca 1987r. pracował jako operator przenośników taśmowych przy obsłudze taśm na zwałowarce w narażeniu na hałas na poziomie od 87dB(A) do 94 dB(A) następnie od 1 lipca 1987r. do 31 grudnia 2006r. zatrudniony był na stanowisku przodowego starszego operatora przenośników wielkogabarytowych w narażeniu na hałas o poziomie od 82dB (A) do 84 dB(A). Pierwszym orzeczeniu nr 60/07 z 14 czerwca 2007r. wydanym przez [...] Centrum Medycyny Pracy, Ośrodek nie rozpoznano u J. K. choroby dającej podstawę do stwierdzenia choroby zawodowej.
Organ oparł się na orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi z 27 grudnia 2007r. podkreślając, że wydane zostało ono nie tylko w oparciu o dotychczasową dokumentację ale także po przeprowadzeniu szczegółowego badania audiometrycznego przeprowadzonego metodą obiektywną, a nadto pozostaje w zgodzie z zeznaniami świadków.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Kopalnia Węgla Brunatnego "K." w K. S.A. (dalej: KWB "K."), zarzucając jej naruszenie § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, oraz art. 7, 77 i 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.). Podniesiono, że zaskarżona decyzja oparta została na orzeczeniu z 27 grudnia 2007r. które jest lakoniczne i sprzeczne z wcześniejszym orzeczeniem wydanym przez W. Centrum Medycyny Pracy, Ośrodek w K. Oprócz tego zarzucono organowi I instancji, że nie wskazał którym zeznaniom świadków i w jakiej części dał wiarę wobec czego nienależycie ocenił zebrany materiał dowodowy.
Decyzją nr [...] z 22 lipca 2008r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję I instancji, podzielając podniesione tam argumenty. Ponadto wskazał, że podnoszona w odwołaniu rozbieżność w orzeczeniach lekarskich została wyeliminowana po ponownym badaniu przeprowadzonym przez Wielkopolskie Centrum Medycyny Pracy w, Ośrodek w K. W orzeczeniu lekarskim z 1 lipca 2008r. stwierdzono obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem. Odmienne wnioski poprzednich badań mogły zdaniem lekarzy orzeczników wynikać ze specyfiki badania audiometrycznego wymagającego współpracy z pacjentem. Zdaniem organu odwoławczego prawidłowo przeprowadzono również postępowanie dowodowe.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca spółka podtrzymała swoją argumentację, kwestionując orzeczenia lekarskie – ich zbieżność i charakter procesowy, podnosząc że w istocie są opiniami i podlegają ocenie jak inne dowody.
Opowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga jest zasadna, przy czym nie ze względów w niej podniesionych.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1269, dalej: u.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola, o której mowa w art.1 §1 u.s.a., sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art.1 §2 u.s.a. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.
Na wstępie rozważań prawnych, zasadnym jest wskazanie na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008r. sygn. akt P 23/07 (Dz.U. z 2008r., nr 116, poz. 740, publ. 2 lipca 2008r.), w którym stwierdzono, że art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm., dalej: k.p.) w zakresie, w jakim przepisy te nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, a także wydane na ich podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że powyższe przepisy tracą moc z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw.
Sąd wskazuje, że w chwili orzekania przez organ I instancji powołane przepisy rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych korzystały z domniemania konstytucyjności, które obalone zostało dopiero "z momentem ogłoszenia wyroku na sali sądowej" w dniu 19 czerwca 2008r. (por. pkt 7.4 wyroku TK z 24 października 2007 r. sygn. akt SK 7/06, publ.: OTK-A 2007/9/108). Natomiast rozstrzygnięcie drugoinstancyjne zapadło w dniu 22 lipca 2008r., czyli zarówno po dacie ogłoszenia wyroku, jak i po dacie jego publikacji w Dzienniku Ustaw.
Istotną kwestią dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, jest ustalenie, czy mimo uznania przepisów wskazanych w orzeczeniu Trybunału za niekonstytucyjne i jednocześnie odroczenia utraty ich mocy obowiązującej do dnia 2 lipca 2009r., winny znaleźć one zastosowanie.
W tej mierze Sąd za zasadne uznał wskazać na pogląd prezentowany przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 stycznia 2006r. w sprawie sygn. akt I OPS 4/05 (publ.: ONSAiWSA 2006/2/39), gdzie stwierdzono, że: "Ocena sądu administracyjnego, że przepis rozporządzenia, stanowiący podstawę prawną rozstrzygnięcia administracyjnego, jest niezgodny z Konstytucją i ustawą, oraz oparta na tej ocenie odmowa stosowania takiego przepisu w rozpoznawanej sprawie oznaczają, że rozstrzygnięcie administracyjne zostało wydane z naruszeniem określonych przepisów prawa rangi konstytucyjnej lub ustawowej. Kontrola działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem w rozumieniu art. 184 Konstytucji RP i art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych obejmuje ocenę zaskarżonego do sądu aktu administracyjnego co do zgodności z przepisami, które mają zastosowanie w danej sprawie administracyjnej. Wydanie aktu administracyjnego z powołaniem się na przepis rozporządzenia, który jest niezgodny z Konstytucją i ustawą, oznacza wydanie aktu z naruszeniem przepisów wyższej rangi".
Skład orzekający w niniejszej sprawie uznaje słuszność tego poglądu i wskazuje, że znajduje on oparcie w ugruntowanej linii orzecznictwa sądów administracyjnych; zarówno na gruncie przepisów dotyczących chorób zawodowych jak i na gruncie innych aktów prawnych uznanych za niekonstytucyjne, a których utratę mocy Trybunał Konstytucyjny odroczył (por. wyroki NSA: z 23.02.2006 r. sygn. akt II OSK 1403/05, publ.: Wokanda 2006/5/35, z 28.11.2008r. sygn. akt II OSK 1435/08, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl i z 22.02.2008r. sygn. akt II OSK 1004/06, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z glosą aprobującą glosą R. Batorowicza i J.P Tarno, publ.: ZNSA 1(22)/2009). Stanowisko Sądu rozpoznającego przedmiotową skargę sprowadza się do uznania, że mimo utrzymania w mocy, przepisy rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych utraciły domniemanie konstytucyjności i nie mogły stanowić podstawy rozstrzygnięcia organów administracji publicznej.
Wojewódzki sąd administracyjny zgodnie z art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami skargi. To znaczy, że kontrola legalności powinna mieć jak najpełniejszy charakter i odnosić się nie tylko do norm mających bezpośrednie zastosowanie w danej sprawie, ale uwzględniać także orzeczenia w których Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się w przedmiocie zgodności Konstytucją R.P. aktów prawa, na których oparto rozstrzygnięcie zaskarżone następnie do Sądu. Zasada oficjalności wyrażona w przytoczonym przepisie art. 134 p.p.s.a. obliguje Sąd do dokonania z urzędu oceny, jakie skutki dla legalności zaskarżonego aktu lub czynności ma orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego.
Biorąc pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnymi przepisami, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim regulacjami, Sąd uznał, że w obrocie prawnym nie mogą pozostawać decyzje oparte na regulacjach rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych uznanych za niezgodne z normami konstytucyjnymi.
Organy administracji publicznej nie korzystają z takiej swobody oceny aktów podustawowych pod kątem ich zgodności z ustawami i Konstytucją RP jak sądy, nie może to jednak skutkować ograniczeniem uprawnień Sądu do stwierdzania niezgodności z prawem aktów lub czynności podjętych w oparciu o przepisy niezgodne z normami konstytucyjnymi.
Podstawą rozstrzygnięcia Sądu były powyższe rozważania związane z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego i skutkami odroczenia utraty mocy obowiązującej przepisów tam wskazanych. Mimo to Sąd uznał za zasadne odnieść się do niektórych zarzutów skargi wskazując, że decyzje obu instancji wydane zostały między innymi w oparciu o § 8 i po uzyskaniu zgodnie z § 4, § 5 i § 6 przedmiotowego rozporządzenia, orzeczeń lekarskich z jednostek orzeczniczych I i II stopnia. Orzecznictwo sądów administracyjnych powszechnie przyjmuje, że organy inspekcji sanitarnej związane są rozpoznaniem choroby wskazanym w orzeczeniach lekarskich. Związanie to wynika z potrzeby oparcia się na wiadomościach i wiedzy specjalistycznej, którymi organy nie dysponują. W przypadku gdy orzeczenia lekarskie nie budzą wątpliwości w świetle pozostałego materiału dowodowego, a także wydane zostały przez właściwych orzeczników i w zakresie ich kompetencji – a za takie uznać należy orzeczenia wydane w niniejszej sprawie – to nie ma przeszkód by organy inspekcji sanitarnej oparły się na rozpoznaniu przedstawionym w takich orzeczeniach. Warto zaznaczyć, że również Trybunał Konstytucyjny nie uznał, aby rozporządzenie w sprawie wykazu chorób zawodowych modyfikowało zasadę swobodnej oceny dowodów, sformułowaną w art. 80 k.p.a.
Organy oparły się na orzeczeniach lekarskich wydanych przez lekarzy specjalistów uprawnionych do wydawania takich orzeczeń zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 15 września 1997r. (Dz.U. z 1997r., nr 124, poz. 795) w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych.
Reasumując powyższe oraz mając na uwadze treść art. 178 Konstytucji RP oraz art. 4 u.s.a., Sąd odmówił zastosowania przepisów rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych. Z tego względu orzeczono jak w punkcie 1 wyroku o uchyleniu decyzji organów obu instancji zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
Organy administracji powinny rozpatrzyć sprawę skarżącej niezwłocznie po uchwaleniu przepisów prawa regulujących kwestię chorób zawodowych w zgodzie z Konstytucją RP.
O kosztach orzeczono jak w punkcie 2 wyroku zasądzając od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz skarżącej spółki kwotę 240 tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2002r., nr 163, poz. 1349 ze zm.).
Zgodnie z art. 152 p.p.s.a w punkcie 3 wyroku określono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.
/-/ I. Kucznerowicz /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ P. Miładowski za nieobecnego z powodu urlopu
/-/ P. Miładowski