Uzasadnienie
Wyrokiem z 14 sierpnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 498/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę A. N. (dalej: "Skarżąca") na decyzję SKO wskazaną w rubrum nin. postanowienia (k. 20 akt sądowych). Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi Skarżącej w osobie jej matki, M. N. (k. 31).
W dniu 18 września 2013 r. pełnomocnik Skarżącej złożyła w Biurze Podawczym tut. Sądu skargę kasacyjną oraz wniosek o przyznanie prawa pomocy, na urzędowym formularzu PPF. Wniosek przedstawiał sytuację finansową pełnomocnika (k. 36–41). Postanowieniem z 24 września 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 498/13, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy (k. 42–43). Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 01 października 2013 r. (k. 54).
W zakreślonym terminie Skarżąca wniosła sprzeciw (zatytułowany: "odwołanie"), do którego załączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ustanowienia radcy prawnego oraz ustanowienia adwokata. Wniosek został złożony na urzędowym formularzu PPF oraz podpisany przez Skarżącą. Uzasadniając swój wniosek Skarżąca napisała, że w maju 2013 stała się pełnoletnia i sama może występować przed sądem. Uczy się w klasie maturalnej i ma dobre wyniki w nauce. Od wielu lat nie otrzymuje świadczeń rodzinnych i nie ma stypendium za dobre wyniki w nauce. Skarżąca podkreśliła, że ma sądownie zasądzone alimenty, jednak nigdy nie dostaje świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skarżąca razem z matką prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie posiada majątku. Dochód miesięczny brutto dwuosobowej rodziny wynosi 1.640 zł. Na wniosku znalazła się również adnotacja matki Skarżącej, że Ona również nie posiada żadnego majątku.
Postanowieniem z 01 października 2013 r. Sąd odrzucił skargę kasacyjną (k. 47–49) sporządzoną własnoręcznie przez M. N. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Na wstępie należy zauważyć, iż wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza skutkuje tym, że owo postanowienie traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu na nowo, przez Sąd.
Z treści art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego.
Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie: tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).
W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane zasadniczo względem osób charakteryzujących się ubóstwem. Jest bowiem regułą, że strona powinna ponosić koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (vide: art. 200 in principio p.p.s.a.). Strona musi więc wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika bez konieczności ponoszenia kosztów jego wynagrodzenia, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy.
Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na osobie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to Skarżąca ubiegając się o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu, powinna przekonać sąd, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny.
W niniejszej sprawie Sąd dokonując oceny sytuacji materialnej Skarżącej miał na uwadze, że dochód miesięczny brutto na osobę w jej dwuosobowej rodzinie wynosi 820 zł oraz, że jest to wyłącznie wynagrodzenie matki Skarżącej, bowiem sama Skarżąca uczy się. Sąd miał również na uwadze, że Skarżąca jest uczennicą w szkole średniej, co wiąże się ze zwiększonymi kosztami i utrudnia podjęcie dodatkowej pracy. W związku z tym Sąd uznał, że ustanowienie zawodowego pełnomocnika stanowiłoby dla Skarżącej – a de facto dla matki Skarżącej, która sama zarabia na utrzymanie dwuosobowej rodziny – zbyt duże obciążenie finansowe. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak w punkcie 1 sentencji postanowienia.
Wyjaśnić jednak należy, że żądanie Skarżącej ustanowienia dwóch pełnomocników z urzędu – zarówno radcy prawnego jak i adwokata – nie zasługiwało na uwzględnienie. Dla zapewnienia stronie skarżącej należytej reprezentacji przed sądem administracyjnym wystarczające jest bowiem ustanowienie jednego pełnomocnika. Tym bardziej, że do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez zawodowego pełnomocnika zalicza się wynagrodzenie i wydatki tylko jednego adwokata lub radcy prawnego. Z tego powodu Sąd odmówił ustanowienia adwokata (punkt 2 sentencji postanowienia).
Odnosząc się z kolei do wniosku Skarżącej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Skarżąca jest ustawowo zwolniona z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie.