Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2007 r. Nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] listopada 2006 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] października 2004 r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników we wskazanych w decyzji okresach wobec W. W. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, że kwestionowana decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] października 2004 r. uwzględniała ujawniony ówcześnie stan faktyczny w zakresie prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej od dnia 1 października 1990 r. Po ponownym jednak przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] września 2005 r., na nowo stwierdzono podleganie przez skarżącego ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach, z których został uprzednio wyłączony.
Mimo zaś prawidłowego pouczenia w kwestionowanej decyzji z dnia [...] października 2004 r. o prawie odwołania się do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, skarżący nie skorzystał z tego prawa. Stwierdzenie natomiast nieważności decyzji ostatecznej, od której nie wniesiono odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych może nastąpić jedynie z urzędu (art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Skarżącemu nie przysługuje więc prawo żądania stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] października 2004 r., a ponadto, nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 156 kpa dająca podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] października 2004 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. W. zarzucił naruszenie art. 7, art. 77, art. 107 §1 i §3, art. 146, art. 155, art. 156 i art. 180 kpa oraz art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25, ze zm.). W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że kwestionowana decyzja podjęta została wbrew znanemu organowi stanowi faktycznemu, z naruszeniem uprawnień skarżącego. Skarżący od lat podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, dlatego w celu wyłączenia go z ubezpieczenia należy najpierw uchylić decyzję o objęciu go ubezpieczeniem. Brak uchylenia poprzedniej decyzji powoduje istnienie obok siebie dwóch decyzji w sposób diametralnie różny stanowiących status prawny skarżącego, co nie jest zgodne z prawem. Z mocy zaś art. 157 kpa, postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Jeżeli więc istnieje podstawa do wszczęcia takiego postępowania, to wniosek skarżącego jest w pełni uzasadniony.
Organ orzekający nie wskazał podstawy prawnej i dokumentów, które umożliwiają wydanie bezprawnej decyzji bez uchylenia poprzedniej, korzystnej dla skarżącego. Nieuchylenie decyzji z dnia [...] października 2004 r. sugeruje, iż organ utrzymuje ją w celu dokuczenia skarżącemu w nieokreślonej przyszłości.
W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie, przywołując motywy zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia jest ocena dopuszczalności wszczęcia, na wniosek skarżącego, postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] października 2004 r, dotyczącej wyłączenia go z ubezpieczenia społecznego rolników we wskazanych w niej okresach. Za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia organ przyjął art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 11 poz. 74, ze zm.) w zw. z art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), według którego decyzje ostateczne, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego.
Wskazanie przez ustawodawcę w powołanym przepisie na uprawnienie organu do unieważnienia decyzji z urzędu, z jednoczesnym odesłaniem do stosowania tego uprawnienia na zasadach określonych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego należy uznać za ustawowe zawężenie sposobu wszczęcia takiego postępowania tylko z urzędu, wykluczając dopuszczalność jego wszczęcia na wniosek strony do tego uprawnionej, jeżeli uprzednio strona nie złożyła odwołania od tej decyzji do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.
Z mocy art. 157 §2 kpa, postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji, co do zasady, może być bowiem wszczęte z urzędu lub na wniosek. Jeżeli jednak w powołanym art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uprawniono organ do unieważnienia decyzji na zasadach określonych w kodeksie postępowania administracyjnego, wskazując jednak na dokonywanie tego z urzędu, to znaczy, że ustawodawca wyłączył możliwość wszczęcia takiego postępowania na wniosek. W przeciwnym razie, traciłoby normatywny sens wskazywanie przez ustawodawcę w powołanym art. 83a ust. 2 na unieważnianie decyzji z urzędu, jeżeli miałby mieć w pełni zastosowanie art. 157 ust. 2 kpa. Pogląd taki wyraziło również Kolegium
Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym w postanowieniu z dnia 25 lutego 2003 r. sygn. akt III KKO 18/02 (OSNP z 2004 r. Nr 5, poz. 91).
Powyższe uzasadnia prawidłowość zaskarżonej decyzji w zakresie odmowy wszczęcia, na wniosek skarżącego, postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] października 2004 r., skoro od decyzji tej nie zostało w przeszłości złożone odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.
W zaskarżonej decyzji wskazano przy tym na brak przesłanek z art. 156 §1 do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] października 2004 r., co w kontekście odmowy wszczęcia postępowania nieważnościowego należy uznać w istocie za uzasadnienie braku podstaw do wszczęcia takiego postępowania z urzędu, z racji stwierdzenia, iż decyzja w przedmiocie ubezpieczenia społecznego wydawana jest adekwatnie do ustalonego stanu faktycznego sprawy. Ilekroć stan ten ulegnie zmianie, wydawana jest nowa decyzja bez potrzeby uchylania dotychczasowej, jako rozstrzygająca sprawę o zmienionym stanie faktycznym, udokumentowanym w szczególności przez stronę tej decyzji. W takim przypadku, status prawny strony w zakresie ubezpieczenia społecznego kształtowany jest nową decyzją, jako następującą po poprzedniej, ale uwzględniającą na nowo udokumentowany stan faktyczny.
Takiemu rozumowaniu organu w rozpatrywanej sprawie nie można przypisać naruszenia prawa, jako znajdującego oparcie w art. 37 ust. 1-3, art. 39 ust. 4 i art. 44 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, o treści obowiązującej już w czasie wydania decyzji z dnia [...] października 2004 r. Potwierdza to również Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 22 października 2003 r. sygn. akt II UZ 79/03 (OSNP z 2004 r. Nr 14, poz. 250) i w postanowieniu z dnia 24 marca 2003 r. sygn. akt II UK 393/02. Znalazło to również odzwierciedlenie w kolejnej decyzji organu z dnia [...] września 2005 r, wydanej w sprawie ubezpieczenia społecznego skarżącego, której skutkiem jest w istocie zmiana statusu skarżącego w zakresie ubezpieczenia społecznego rolników poprzez przywrócenie go do tego ubezpieczenia w wyniku ustaleń dokonanych na podstawie kolejnych dokumentów, przedłożonych także przez skarżącego.
Z motywów wyżej wskazanych, Sąd nie podzielił zarzutów skarżącego o naruszeniu zaskarżoną decyzją wymienionych w skardze przepisów postępowania administracyjnego, jak również art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), orzeczono, jak w sentencji.