Uzasadnienie
Pismem z dnia 23 kwietnia 2013 r. J. J., działając przez fachowego pełnomocnika (adw. M. S.) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej.
W dniu 17 czerwca 2013 r. – w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi – skarżący zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia do kosztów sadowych. Wyjaśnił, że nie pracuje, ma na utrzymaniu córkę (8 lat) oraz partnerkę, która również pozostaje bez pracy i jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Rodzina nie posiada majątku (nieruchomego, ruchomego) oraz oszczędności
Zarządzeniem z dnia 24 czerwca 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania:
- 1) oświadczenia o źródłach utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz wysokości tych źródeł utrzymania, w szczególności należało wyjaśnić skąd skarżący czerpie środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (zakup ubrań i żywności), czy skarżący korzysta z pomocy finansowej lub rzeczowej rodziny lub znajomych, a jeżeli tak to jakiej i ewentualnie w jakiej wysokości, czy skarżący lub członkowie jego rodziny otrzymują świadczenia z pomocy społecznej, a jeżeli tak to jakie i w jakiej wysokości,
- 2) oświadczenia jaki skarżący ma tytuł prawny do lokalu, w którym mieszka (tj. czy jest właścicielem, współwłaścicielem, najemcą – jeżeli tak należało nadesłać kopię umowy najmu),
- 3) oświadczenia w sprawie wysokości kosztów utrzymania mieszkania (lokalu), w który skarżący mieszka i źródeł ich pokrycia,
- 4) oświadczenia, czy skarżący ponosi koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru, jeśli tak należało wskazać źródło ich pokrycia,
- 5) wyciągów z posiadanych przez skarżącego i K. U. rachunków bankowych,
- 6) odpisu zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata.
W dopowiedzi na wezwanie skarżący podał, że utrzymuje się wyłącznie z prac dorywczych oraz pomocy rodziny, która opłaca czynsz za wynajmowane przez niego (nieformalnie) mieszkanie, w wysokości 600 zł. miesięcznie. Oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego. Rachunku bankowego nie posiada również partnerka skarżącego, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Ponadto wyjaśnił, że nie składał zeznań podatkowych za ostatnie 2 lata.
Stwierdzono, co następuje:
J. J. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Powinien zatem wykazać, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W tym celu powinien przedłożyć wszelkie dokumenty źródłowe oraz przytoczyć wszelkie okoliczności przemawiające za koniecznością pozytywnego rozpoznania wniosku.
Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy lub Sąd dokonuje zaś weryfikacji oświadczeń w nim zawartych w oparciu o doświadczenie życiowe, z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania, a także wniosków wyprowadzonych z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Jeżeli oświadczenia strony o braku możliwości ponoszenia przez nią kosztów postępowania pozostają w sprzeczności z wnioskami wyprowadzonymi z uwzględnieniem powołanych dyrektyw, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy.
Ocena wniosku, dokonana z uwzględnieniem powyżej opisanych wytycznych, wzbudziła wątpliwości co do wiarygodności i rzetelności przedstawionych w nim informacji. Informacje te okazały się niewystarczające do ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Z oświadczeń wnioskodawcy nie wynikało bowiem, z jakich środków finansowych zaspokaja niezbędne potrzeby życiowe. Wątpliwości co do źródeł czerpania przez skarżącego środków na bieżące utrzymanie się, skarżący, wezwany do uzupełnienia wniosku w trybie art. 255 p.p.s.a., nie wyjaśnił.
Referendarz stwierdza, że skarżący nie wyjaśnił kwestii źródeł dochodów, które umożliwiają mu ponoszenie kosztów bieżącego utrzymania się. Stwierdził jedynie lakonicznie, że utrzymuje się z pracy dorywczej (od dwóch lat nie składał zeznania podatkowego), z której dochód wystarcza na niezbędnych zaspokojenie potrzeb życiowych trzyosobowej rodziny (skarżący oświadczył, że w opłaceniu czynszu za lokal pomaga mu rodzina, nie wspomniał natomiast kto opłaca koszty wynajęcia mieszkania i jaka jest ich wysokość). Co istotne jednak – wysokości uzyskiwanego dochodu skarżący nie podał. Skarżący nie podał także wysokości wydatków ponoszonych na niezbędne utrzymanie i inne potrzeby.
Referendarz podkreśla, że oceniając wniosek o prawo pomocy należy kierować się nie tylko jego literalną treścią, ale także zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. Dlatego nie można wiarygodnie twierdzić, że jedyny dochód rodziny pochodzi z prac dorywczych i jednocześnie nie ujawniać jego wysokości. Co więcej, skarżący oświadczył, że nie korzysta z pomocy społecznej. Oczywiście korzystanie z pomocy instytucji zabezpieczenia społecznego, nie jest przymusowe. Jednak w sytuacji, gdy rodzina, która utrzymuje się jedynie z pracy dorywczej, której w utrzymaniu (opłaceniu czynszu za mieszkanie) pomaga rodzina, nie występuje do organów zatrudnienia lub pomocy społecznej z prośbą o udzielenie jej właściwej do jej sytuacji pomocy, to zachodzi uzasadniona wątpliwość czy fakty powołane w jej wniosku są zgodne z prawdą i czy jej sytuacja nie została opisana w sposób dramatyczny wyłącznie dla potrzeb uzyskania prawa pomocy.
Za odmową wiarygodności będą przemawiać względy doświadczenia życiowego, które nakazują przyjąć, iż w sytuacji braku niezbędnych środków do życia, obywatel zwraca się o pomoc do instytucji publicznych (np. organów pomocy społecznej). Takim założeniem kierował się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 listopada 2004r., sygn. FZ 331/04, niepubl., a także w postanowieniu z dnia 15 maja 2008r., sygn. II FZ 146/08, niepubl.
Jednocześnie referendarz zauważa, że skarżący nie nadesłał zaświadczenia z powiatowego urzędu pracy o posiadaniu przez K. U. statusu osoby bezrobotnej.
Na koniec należy zauważyć, że przepisy ustawy p.p.s.a. pozwalają na przyznanie prawa pomocy wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, w których skarżący ponad wszelką wątpliwość udowodnią, że nie są i nie będą w przyszłości w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jedynie w takich sytuacjach będzie można wyrazić zgodę na kontynuowania postępowania sądowego kosztem środków publicznych, a w rezultacie kosztem współobywateli.
Referendarz stwierdza, że wnioskujący o prawo pomocy nie starał się udowodnić, że jego sytuacja osobista i majątkowa wymaga finansowego wsparcia ze strony państwa.
Trzeba podkreślić, że brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji rodzinnej i majątkowej osoby wnioskującej o prawo pomocy, jeżeli ona sama uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny tej sytuacji dokumentów.
Z tych powodów należało odmówić przyznania prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 255, art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.