Uzasadnienie
W piśmie z dnia 7 kwietnia 2015 r. W. T., reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Rady do Spraw Polaków na Wschodzie z dnia [...] czerwca 2014 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Razem ze skargą strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Oba pisma oddano w urzędzie pocztowym w [...] w dniu 7 kwietnia 2015 r.
Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu, skarżący stwierdził, że zaskarżone postanowienie z dnia [...] czerwca 2014 r. nie zostało mu skutecznie doręczone, a informację o nim powziął w dniu 31 marca 2015 r., na podstawie doręczonej mu decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu. Powołał przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej K.p.a.), regulujące zasady doręczenia pism w postępowaniu i wywiódł na ich podstawie, że organ administracji powinien w pierwszej kolejności podjąć próbę tzw. doręczenia właściwego, tj. bezpośrednio do rąk adresata. Wskazał, że od wielu lat mieszka wraz z rodziną w Polsce, a fakt ten potwierdzają w szczególności pisma kierowane przez organy administracji publicznej na jego adres zamieszkania w Polsce.
Z akt administracyjnych wynika, że Rada do Spraw Polaków na Wschodzie wysłała do skarżącego zaskarżone postanowienie pocztą na adres na [...]. Przesyłka została zwrócona do nadawcy z adnotacją "nieznany".
Organ administracji w odpowiedzi na skargę stwierdził, że wbrew twierdzeniom zawartym we wniosku o przywrócenie terminu, nie nastąpiło naruszenie art. 42 i art. 43 K.p.a. Rada wywiodła, że w razie podania przez stronę adresu do doręczeń, za adres, o którym mowa w art. 42 K.p.a. należy uznać wskazany przez nią adres. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2011 r. sygn. akt I OSK 1692/11 wskazała, że przepisy K.p.a. nie ustalają wiążącej organ kolejności miejsc, w których może nastąpić doręczenie. Także przesłanka "koniecznej potrzeby", uzasadniającej doręczenie w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie, jest pojęciem nieostrym, którego doprecyzowanie pozostawiono organowi prowadzącemu postępowanie. Ustaleń w tym zakresie powinien on dokonać na podstawie faktów odnoszących się do okoliczności konkretnej sprawy. W przedmiotowej sprawie organ administracji ustalił zaś adres do doręczeń skarżącego na podstawie opisu i adresu podanego na kopercie zawierającej korespondencję kierowaną przez skarżącego do Konsulatu, jak również tej okoliczności, iż był to adres podany przez skarżącego, jako adres zamieszkania przy aplikowaniu o wydanie Karty Polaka.
Skarżący odbierał pod adresem, co do którego twierdzi, że nie jest właściwy, kierowaną do niego korespondencję. Dalej Rada wskazała na obowiązek zawiadomienia organu przez stronę o zmianie adresu oraz konsekwencje niedopełnienia tego obowiązku, wynikające z art. 41 § i § 2 K.p.a. Uznała, że informacje powoływane przez stronę, jako uzasadnienie wniosku o przywrócenie terminu, nie mogą być uznane za wiarygodne w kontekście stanu faktycznego i prawnego sprawy, tym bardziej, że skarżący niewątpliwie korzystał z kwestionowanego adresu jako miejsca zamieszkania i korespondencji w trakcie całego postępowania administracyjnego, związanego z uzyskaniem i unieważnieniem Karty Polaka. Organ doręczył zaskarżone postanowienie pismem za pokwitowaniem, przez operatora pocztowego w rozumieniu ustawy Prawo pocztowe, wypełniając tym samym dyspozycję art. 39 K.p.a. Nie jest on natomiast zobowiązany badać, czy adres mu znany, jest adresem aktualnym. W konsekwencji, Rada skonstatowała, że skarżący nie wykazał, aby uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez jego winy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. W świetle art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.
Dokonując w pierwszej kolejności oceny zachowania przez stronę terminu określonego w art. 87 § 1 P.p.s.a., należy wskazać, że przedmiotowy wniosek o przywrócenie terminu został złożony w siódmym dniu (7 kwietnia 2015 r.), licząc od daty, w którym skarżący (z decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu – 31 marca 2015 r.) dowiedział się o zaskarżonym postanowieniu. W tej sytuacji, skoro przyczyną uchybienia terminu był brak wiedzy strony o zaskarżonym postanowieniu, należy stwierdzić, że zachowała ona termin przewidziany w art. 87 § 1 P.p.s.a.
Zdaniem Sądu, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, należy przywrócić skarżącemu termin do wniesienia skargi, bowiem jego uchybienie nastąpiło bez winy strony.
Jak wskazano, zaskarżone postanowienie wysłano do skarżącego pocztą na adres na [...]. Przesyłkę pocztową nadano w urzędzie pocztowym [...] w dniu 3 lipca 2014 r.
Zgodnie z art. 40 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – stan na dzień wydania zaskarżonego postanowienia), dalej powoływanej jako K.p.a., strona zamieszkała za granicą lub mająca siedzibę za granicą, jeżeli nie ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia sprawy zamieszkałego w kraju, jest obowiązana wskazać w kraju pełnomocnika do doręczeń, chyba że doręczenie następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Stosownie zaś do treści art. 40 § 5 zd. 1 i 2 K.p.a. w razie niewskazania pełnomocnika do doręczeń przeznaczone dla tej strony pisma pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Stronę należy o tym pouczyć przy pierwszym doręczeniu.
Z przywołanych przepisów wynika, że w postępowaniu regulowanym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, który ma zastosowanie do postępowania odwoławczego prowadzonego przez Radę do Spraw Polaków na Wschodzie, nie przewiduje się doręczenia pism na adresy stron za granicą. W takiej sytuacji, storna zobowiązana jest – o ile nie reprezentuje jej pełnomocnik do prowadzenia sprawy, bądź doręczenie nie następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej – ustanowić pełnomocnika do doręczeń w Polsce. Przy czym, obowiązkiem organu administracji jest pouczyć stronę o tym obowiązku przy pierwszym doręczeniu.
Jak tymczasem wynika z wyjaśnień zawartych w odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy ustalił adres na [...], pod który wysłał zaskarżone postanowienie, jako adres zamieszkania i korespondencji skarżącego. Rada dokonała więc doręczenia zaskarżonego postanowienia na adres za granicą z naruszeniem art. 40 § 4 K.p.a. (bowiem nie miała do tego podstaw) i art. 40 § 5 K.p.a. (bo jeżeli przyjęła, że skarżący zamieszkuje za granicą, to powinna skierować do niego pouczenie o obowiązku ustanowienia pełnomocnika do doręczeń w Polsce).
Nie można również tracić z pola widzenia, że jak podaje skarżący, wydano wobec niego decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu. Zaskarżonym postanowieniem organ odwoławczy stwierdził uchybienie terminu do wniesienia przez niego odwołania od decyzji unieważniającej Kartę Polaka. W toku postępowania sądowoadministracyjnego przedmiotem oceny Sądu, koniecznej do rozpoznania sprawy, będzie więc m.in. prawidłowość ustaleń organów administracji w zakresie ustalenia adresu strony, na który wysłano skierowane do niej rozstrzygnięcia oraz ocena prawidłowości dokonanych doręczeń.
W tej sytuacji, mając na względzie podlegające konstytucyjnej ochronie prawo każdego do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), Sąd uznał, że względy formalne nie mogą w przedmiotowej sprawie stanowić przeszkody dla dokonania kontroli sądowoadministracyjnej.
W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że należy przywrócić termin do wniesienia skargi i na podstawie art. 86 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.