Uzasadnienie
L. W. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w niniejszej sprawie.
Z wniosku PPF oraz dodatkowych oświadczeń i dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego przez skarżącą wynika, że L. W. mieszka z matką I. M. Wnioskodawczyni nie pracuje, studiuje w systemie niestacjonarnym, odpłatnymi pozostaje na wyłącznym utrzymaniu matki (skarżąca nie otrzymuje alimentów od ojca). Dochody I. M., jak wynika z jej pisma z dnia 24 października 2014 r., oscylują między 9500 – 11000 zł (miesięcznie), a ich znaczna cześć jest przeznaczana na spłatę zobowiązań kredytowych (dwa kredyty na działalność gospodarczą, kredyt mieszkaniowy i kredyt odnawialny na rachunku osobistym). I. M. obok wydatków związanych z codziennym, utrzymaniem (których wielkości nie podała), ponosi wydatki na związane ze studiami córki (czesne, zakup pomocy naukowych, dokształcanie, dojazdy na studia), wizytami lekarskimi, rehabilitacją.
Na wstępie trzeba podkreślić, że okoliczność, iż pełnoletnie dziecko, które nie posiada własnego majątku, uczy się i pozostaje na utrzymaniu rodziców, nie uzasadnia jeszcze zwolnienia od kosztów sądowych. Z istoty obowiązku alimentacyjnego wynika bowiem, że w wypadkach uzasadnionych prowadzenia procesu w interesie dziecka, które nie osiągnęło możliwości samodzielnego utrzymania, rodzice winni wyłożyć potrzebne na ten cel środki, jeżeli mogą to uczynić bez uszczerbku utrzymania, koniecznego dla siebie i rodziny. W takim wypadku o zwolnieniu od kosztów sądowych decydują możliwości zarobkowe i majątkowe rodziców (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, LEX nr 8963, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 975/12, postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Prawo pomocy, przewidziane w przepisach dotyczących kosztów sądowych, wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie i winna być przyznawana osobom które rzeczywiście jej potrzebują.
Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076).
W świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art.245 § 2 p.p.s.a.).
Podnieść również należy, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej realnych możliwości finansowych.
Mając więc na względzie ustalenia faktyczne dokonane w niniejszym postępowaniu stwierdzić trzeba, że sytuacja materialna skarżącej nie daje podstaw do przyjęcia, że poniesienie przez nią kosztów sądowych (na obecnym etapie postępowania jest to wpis od skargi w wysokości 100 zł) oraz wynagrodzenia należnego profesjonalnemu pełnomocnikowi ustanowionemu z wyboru przekracza możliwości finansowe strony. Matka skarżącej, dysponując dochodem miesięcznym w wysokości 9500 - 11000 zł. zaspokaja najbardziej podstawowe i niezbędne potrzeby życiowe swoje i córki. Budżet rodziny obciążają liczne zobowiązania finansowe (kredyty) lecz jednocześnie nie można zapomnieć że koszty sądowe jako daniny publicznoprawne powinny być zaspokajane przez strony postępowania w pierwszej kolejności. Wypada też dodać, że przyznanie I. M. kredytów przez instytucje bankowe świadczy przeciwko zwolnieniu od kosztów sądowych. Te fakty prowadzą do wniosku, iż sytuację majątkową strony pozytywnie oceniły nie tylko banki ale sama I. M. podejmując ryzyko spłaty zobowiązań pieniężnych.
Na koniec trzeba zauważyć, że skarżąca studiuje na [...] prawo. Są to studia odpłatne, a czesne za semestr wynosi 5.400 zł. (skarżąca przedstawiła wyciąg z rachunku bankowego jedynie za okres od 1 września 2013 r. do 1 marca 2014r. niemniej wynika z niego, że w dniu 27.09. 2013 r. uiściła za studia 2200 zł., w dniu 9.11.2013 r. – 800 zł., w dniu 11.12.2013 r. – 800 zł., w dniu 10.01 2014 r. – 800 zł. w dniu 11.02.2014 r. – 800 zł.). Jest to relatywnie wysoka kwota, na poniesienie której nie stać osoby, która znajduje się w rzeczywiście trudnej sytuacji materialnej. Osoby, które znajdują się w takiej sytuacji materialnej mogą sobie pozwolić na odpłatne kształcenie na uczelni wyższej z reguły wtedy, gdy same podejmują dodatkowe prace zarobkowe, które umożliwią im zdobycie środków finansowych na pokrycie kosztów nauki lub wtedy, gdy ich rodzice są w stanie ponieść ciężary edukacji. Ewentualnie istnieje możliwość wsparcia takich osób w formie stypendialnej, bądź też pomocy innych osób (np. rodziny). Wnioskodawczyni nie oświadczyła jednak, że korzysta z takiej pomocy, czy też, że podejmuje pracę zarobkową, która pozwala mu pokryć koszty studiów.
Mając powyższe względy na uwadze, należy przyjąć, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest uzasadniony.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.