Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 17 sierpnia 2013 r., złożonym na urzędowym formularzu, L. J. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi wniesionej na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] odmawiającą nadania statusu uchodźcy i wydaleniu.
Z uzasadnienia wniosku wynika, że skarżąca nie otrzymuje pomocy socjalnej, nie pracuje i nie posiada jakiegokolwiek dochodu, gdyż nie ma pozwolenia na pracę. Wyżywienie zapewniają jej znajomi, u których mieszka, nie płaci również za wynajem mieszkania.
Powyższy wniosek rozpoznany został postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2013 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy wobec oczywistej bezzasadności skargi, a o tym, że przedmiotowa skarga jest oczywiście bezzasadna świadczy fakt, że skarga została złożona już po upływie terminu otwartego do jej wniesienia.
Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie podnosząc, że w dniu 29 maja 2013 r. odwołała się do sądu administracyjnego od decyzji Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] kwietnia 2013 r., a nie od decyzji tego organu z dnia [...] stycznia 2013 r. W związku z powyższym wniosła o uwzględnienie zażalenia i kontynuowanie procedury skargi od decyzji Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] kwietnia 2013 r., gdyż nie ma tutaj mowy o uchybieniu terminu.
Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając zażalenie od powyższego postanowienia z dnia 29 sierpnia 2013 r., postanowieniem z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt II OZ 846/13 uchylił zaskarżone postanowienie, stwierdzając w uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia, że w realiach niniejszej sprawy nie znajduje oparcia oczywista bezzasadność skargi, bowiem zarówno z zażalenia, jak i z treści skargi wynika, że wolą skarżącej było zaskarżenie decyzji Rady do Spraw Uchodźców nr "[...] z d. [...].04.2013 r. w sprawie o wstrzymanie wykonania decyzji o wydaleniu", a nie sprawy "[...] z d. [...].01.2013 r." W tej sytuacji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można przyjąć, że w sprawie mamy do czynienia z oczywistą bezzasadnością skargi, gdyż – jak się wydaje – na decyzję tę skarga została złożona w terminie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Podnieść należy, że instytucja prawa pomocy przewidziana przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma za zadanie umożliwić dostęp do sądu osobom o znikomych dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby.
W przypadku osób fizycznych, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Oceniając przedstawioną przez wnioskodawczynię sytuację majątkową stwierdzić należy, że skarżąca znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika.
Podkreślić również należy fakt, że rozstrzygnięcie Sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią przytoczonego przepisu, ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet, jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. Instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i za taką właśnie osobę należy uznać skarżącą, wobec której zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku i przyznaniem jej prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Biorąc pod uwagę, ze wnioskodawczyni nie uzyskuje żadnych dochodów, uzasadnionym jest stwierdzenie, że wnioskodawczyni nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś nieudzielenie skarżącej prawa pomocy mogłoby wiązać się z pozbawieniem jej prawa do Sądu. Zobowiązanie skarżącej do uiszczenia opłat sądowych niezależnie nawet od ich niskiej wysokości wynikającej z przedmiotu zaskarżenia (w niniejszej sprawie wpis od skargi z zakresu cudzoziemców wynosi 300,-zł), nie może nastąpić bez naruszenia zasady ponoszenia przez stronę w pierwszej kolejności wydatków uzasadnionych, związanych z koniecznym utrzymaniem.
Tak rozumiane względy nakazywały orzec jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.