Uzasadnienie
[...] S.A. z siedzibą w W. wniosła skargę na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] czerwca 2016 r., utrzymującą w mocy decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] maja 2011 r. odmawiającą stwierdzenia nadpłaty w opłacie za brak sieci za 2006 r.
W toku postępowania skarżąca spółka złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postepowania, w tym wpisu sądowego od skargi w wysokości 15.843,70 zł. Podniosła, że prowadziła działalność obejmującą handel hurtowy samochodami i częściami zamiennymi, jednakże obecnie działalność firmy jest ograniczona ze względu na trwający od lat spór z kontrahentem [...] S.A. z siedzibą w [...] w [...]. Składniki majątkowe będące własnością skarżącej, w tym środki trwałe, zostały zajęte przez Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...]. Egzekucja prowadzona jest na podstawie wyroku [...] Międzynarodowego Centrum [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. sygn. akt [...], sprostowanego aneksem z dnia [...] lipca 2015 r. – w zakresie, w jakim [...] Międzynarodowe Centrum [...] zasądziło od [...] na rzecz [...] S.A. kwotę 34.392.682 zł wraz z odsetkami. Skarżąca wskazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania i w tej sytuacji nieudzielenie prawa pomocy spowoduje po stronie spółki niemożność skutecznego wniesienia skargi.
Skarżąca podała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi 18.200.000,00 zł, wartość środków trwałych wynosi 229.409,25 zł, natomiast strata bilansowa brutto wynosi 40.741.635,08 zł. Skarżąca wskazała, że na jednym z rachunków bankowych ma zgromadzone środki finansowe w wysokości 0,21 zł zaś na drugim nie ma środków finansowych, stan środków w kasie wynosi 4,24 zł. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku, skarżąca nadesłała: wyciągi dzienne z rachunku bankowego, zeznania o wysokości osiągniętego dochodu CIT rok 2014-2015, sprawozdania finansowe za rok 2013 i 2014, bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2015 r., rachunki zysków i strat, a także dokumenty potwierdzające zajęcia komornicze środków trwałych spółki (pismo z dnia [...] lipca 2016 r. komornika sądowego dotyczące zajęcia wierzytelności, protokoły z dnia [...] września 2016 r. z zajęcia niektórych ruchomości należących do dłużnika na podstawie tytułu wykonawczego – wyroku [...] Międzynarodowego Centrum [...]).
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 22 marca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 2175/16 odmówiono skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy podkreślił, że pomimo sygnalizowanych problemów finansowych i prowadzonej egzekucji z majątku, skarżąca nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Wobec skarżącej nie toczy się postępowanie upadłościowe i brak jest dowodów na to, aby spółka stała się niewypłacalna.
Pismem z dnia 10 kwietnia 2017 r. skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, wniosła w ustawowym terminie sprzeciw od powyższego postanowienia, zwracając się o jego zmianę poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu pełnomocnik stwierdził, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w postaci wpisu sądowego od skargi. Okoliczność ta wynika przede wszystkim z tego, że na skutek wyroku [...] Międzynarodowego Centrum [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. skarżąca posiada zobowiązanie wobec kontrahenta [...] S.A. na kwotę 34.392.682 zł. Na skutek tego wyroku komornik wszczął egzekucję, na podstawie której zajął środki trwałe i wierzytelności skarżącej. Pełnomocnik podniósł, że skarżąca nie dysponuje środkami pieniężnymi ani na rachunkach bankowych, ani w kasie, by móc uiścić wpis sądowy. Za trudną sytuacją finansową skarżącej przemawia również strata bilansowa w wysokości 40.741.635,08 zł. Ponadto okoliczność, iż skarżąca jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika nie oznacza, że w toku postępowania sądowego spółka uiszcza wynagrodzenie na jego rzecz.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 cytowanej ustawy.
Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568; postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2009 r. sygn. akt II OZ 20/09, Lex nr 557480 oraz z dnia 26 stycznia 2009 r. sygn. akt II OZ 28/09, Lex nr 537851). Ponoszenie kosztów związanych z udziałem w sprawie jest obowiązkiem strony, wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie ww. kosztów.
Podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i wygospodarować na ten cel środki finansowe. Tym samym, w przypadku wystąpienia na drogę sądową winien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub też ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienia NSA z dnia: 3 września 2014 r. sygn. akt II OZ 847/14; 6 lutego 2013 r. sygn. akt II GZ 42/13). Z tego względu przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OZ 208/08).
W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca powołał się na trudną sytuację finansową związaną z wyrokiem [...] Międzynarodowego Centrum [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. sygn. akt [...], którym zasądzono od [...] na rzecz [...] S.A. kwotę 34.392.682 zł wraz z odsetkami. Na skutek powyższego wyroku, zostało wszczęte przez komornika postępowanie egzekucyjne. Okoliczność ta pozostaje bezsporna w sprawie jako udokumentowana przez stronę.
Należy jednak mieć na względzie również fakt, iż w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do nadesłania dokumentów obrazujących sytuację finansową spółki, w tym wyciągów z wszelkich rachunków bankowych, obejmujących okres ostatnich sześciu miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie, skarżąca nadesłała m.in. wyciągi dzienne z jednego rachunku bankowego, podczas gdy z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy PPPr wynika, że spółka posiada dwa rachunki bankowe. Okoliczność ta wymagała wyjaśnienia i dokumentowania, bowiem skarżąca spółka funkcjonuje w obrocie gospodarczym i na podstawie przedłożonych dokumentów brak jest podstaw do przyjęcia, że stała się niewypłacalna.
Należy zatem stwierdzić, że referendarz sądowy prawidłowo uznał, iż skarżąca nie wykazała, aby nie posiadała środków na pokrycie kosztów sądowych związanych z prowadzeniem sprawy, co musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Z tych przyczyn, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.