Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją Nr [...] z dnia [...] maja 2015, Szef Urzędu Do Spraw Cudzoziemców, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez obywatela Republiki [...] H. D. od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w B. z dnia [...] lutego 2015r., Nr [...], orzekającej o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wraz z małoletnim synem – D. D. i o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen przez okres 3 lat od dnia wydania decyzji, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu [...] lutego 2015r. Komendant Placówki Straży Granicznej w B. wydał decyzję Nr [...] orzekającą o zobowiązaniu pana H. D. do powrotu wraz z małoletnim synem – D. D. i o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen przez okres 3 lat od dnia wydania decyzji. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia stwierdzono, że cudzoziemiec nie zastosował się do postanowień art. 299 ust. 6 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach i wraz z synem nie opuścił terytorium Rzeczpospolitej Polskiej po otrzymaniu ostatecznej decyzji Nr [...] (omyłkowo wskazano Nr [...], w dalszej części Sąd przywołuje numer prawidłowy) o odmowie nadania statusu uchodźcy, odmowie udzielenia ochrony uzupełniającej i nieudzieleniu zgody na pobyt tolerowany, którą doręczono w dniu [...] października 2014r., w związku z czym powinien on opuścić Polskę do dnia [...] listopada 2014r. Organ I instancji stwierdził, że w sierpniu 2013r. cudzoziemiec przekroczył granicę z Republiki [...] do Polski niezgodnie z obowiązującymi przepisami, a jego dane figurują w Systemie Informatycznym Schengen do celów odmowy wjazdu z terminem obowiązywania wpisu - do dnia 15 lipca 2017r.
W ustawowym terminie cudzoziemiec odwołał się do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców od powyższej decyzji, wnosząc o jej zmianę i udzielenie mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych.
Organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, wskazując że na podstawie dokumentacji pobytu pana H. D. w Polsce ustalono, że wjechał on do Polski w dniu [...] marca 2012r. wraz z żoną i dziećmi, następnie wystąpił o nadanie statusu uchodźcy. Wnioskiem tym została objęta żona skarżącego i troje ich dzieci. Pierwotnie postępowanie zostało przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców umorzone z powodu opuszczenia przez cudzoziemców terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Żona i dzieci pozostały w [...], natomiast H. D. został przekazany stronie polskiej i w dniu [...] lipca 2012r. złożył do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców wniosek o uchylenie decyzji umarzającej postępowanie i podjęcie postępowania w sprawie nadania mu statusu uchodźcy. Zgodnie z tym wnioskiem Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców podjął postępowanie, po czym zostało ono ponownie umorzone z powodu opuszczenia przez cudzoziemca terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Cudzoziemiec powrócił jednak do Polski i w dniu [...] sierpnia 2012r. ponownie złożył do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców wniosek o uchylenie decyzji umarzającej postępowanie i podjęcie postępowania w sprawie nadania mu statusu uchodźcy. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców ponownie przychylił się do wniosku cudzoziemca, wydał żądaną decyzję, po czym po raz kolejny postępowanie w sprawie nadania cudzoziemcowi statusu uchodźcy zostało umorzone, z uwagi na opuszczenie przez cudzoziemca terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W sierpniu 2013r. cudzoziemiec powrócił do Polski i w dniu [...] września 2013r. po raz trzeci złożył do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców wniosek o uchylenie decyzji umarzającej postępowanie i podjęcie postępowania w sprawie nadania mu statusu uchodźcy. Decyzję taką Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wydał w dniu [...] grudnia 2013r., a w dniu [...] stycznia 2014r. została wydana decyzja Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców Nr [...] o odmowie nadania panu H. D. statusu uchodźcy, odmowie udzielenia ochrony uzupełniającej i nieudzieleniu zgody na pobyt tolerowany oraz o wydaleniu cudzoziemca z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Decyzją tą został objęty również małoletni syn skarżącego – D. D.. Strona zaskarżyła to rozstrzygnięcie do Rady do Spraw Uchodźców, która decyzją z dnia [...] października 2014r. Nr [...] uchyliła zaskarżoną decyzję w części dotyczącej wydalenia cudzoziemców z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i umorzyła postępowanie w tej części oraz utrzymała w mocy to rozstrzygnięcie w pozostałej części. Powodem uchylenia powyższej decyzji w części dotyczącej wydalenia cudzoziemca była zmiana ustawy o cudzoziemcach, a w szczególności art. 514 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013r. Strona zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ wskazał, że art. 302 ust. 1 pkt 10 i 16 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U z 2013 r., poz. 1650 ze zm.), stanowi, że decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydaje się cudzoziemcowi, gdy: przekroczył łub usiłował przekroczyć granicę wbrew przepisom prawa, bądź gdy została wydana decyzja o odmowie nadania statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej lub decyzja o umorzeniu postępowania w sprawie nadania statusu uchodźcy i nie opuścił on terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie i przypadku, o którym mowa w art. 299 ust. 6 pkt 2.
Natomiast art. 299 ust. 6 pkt 2 ww. ustawy stanowi, że cudzoziemiec jest obowiązany opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o odmowie nadania mu statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej, decyzja o umorzeniu postępowania w sprawie nadania mu statusu uchodźcy lub decyzja o pozbawieniu go statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej stała się ostateczna, a w przypadku wydania decyzji przez organ wyższego stopnia, od dnia, w którym decyzja ostateczna została cudzoziemcowi doręczona.
Biorąc pod uwagę przedstawiony wyżej stan faktyczny organ uznał, iż w sprawie została wyczerpana dyspozycja art. 302 ust. 1 pkt 10 i 16 ustawy o cudzoziemcach, albowiem wjeżdżając do Polski w sierpniu 2013r. pan H. D. przekroczył granicę niezgodnie z obowiązującymi przepisami, gdyż nie miał stosownego zezwolenia na wjazd po umorzeniu postępowania o nadanie mu statusu uchodźcy, a ponadto nie opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie wskazanym w art. 299 ust. 6 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, to jest w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] października 2014r. Nr [...]. Jak wyżej wskazano, decyzja ta została doręczona w dniu [...] października 2014r., w związku z czym cudzoziemiec powinien opuścić Polskę wraz z synem do dnia [...] listopada 2014r. Organ dodał, że przepis art. 302 ust. 1 pkt 10 i 16 ustawy o cudzoziemcach ma charakter obligatoryjny.
Już samo stwierdzenie faktów odpowiadając hipotezie powyższego przepisu uzasadnia zastosowanie sankcji w postaci zobowiązania cudzoziemca do powrotu oraz do orzeczenia zakazu ponownego wjazdu przez określony czas.
Organ nie dostrzegł również w rozpatrzonej sprawie wyszczególnionych w art. 303 ust. 1 w związku z art. 348 i 351 ustawy o cudzoziemcach okoliczności stanowiących negatywne przesłanki w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do powrotu. Skarżący nie jest małżonkiem obywatelki polskiej ani cudzoziemki posiadającej zezwolenie na pobyt stały lub zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i nie wykazał żadnych innych związków o charakterze rodzinnym w naszym kraju, z wyjątkiem wyżej wymienionych dzieci i żony, których pobyt – jak dotychczas – ma charakter tymczasowy.
Rozpatrując sprawę w kontekście postanowień art. 348 ust. 1 i 351 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach organ II instancji uznał za zasadne wskazanie na argumentację zawartą w decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] stycznia 2014r. Nr [...] orzekającą o odmowie objęcia ochroną międzynarodową małżonki skarżącego i przywołanej wcześniej w decyzji RdU z dnia [...] października 2014r. Nr [...], a stanowiącą podstawę odmowy nadania skarżącemu statusu uchodźcy i odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej oraz nieudzielenia zgody na pobyt tolerowany. Uznanie takie organ odwoławczy oparł na stwierdzeniu, że zasadność udzielenia cudzoziemcowi zgody na pobyt ze względów humanitarnych czy pobyt tolerowany z uwagi na zagrożenia wymienione w tych przepisach oceniana jest w kontekście tych samych okoliczności wskazanych przez skarżącego w postępowaniu uchodźczym. Okolicznościami tymi miały być obawy strony przed powrotem do kraju pochodzenia z powodu problemów i przemocy jakiej cudzoziemiec i jego żona mieli doznać w roku 2010 ze strony [...] Straży Granicznej w związku z nieprawidłowościami w ich dokumentach i ubieganiem się w roku 2006 i 2008 w [...] o status uchodźcy.
Skarżący zgłosił również obawy przed prześladowaniami w kraju pochodzenia z powodu przynależności do [...] Partii [...] i pracy w przeszłości jako inspektor podatkowy. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców uznał jednak tą argumentacje za mało wiarygodną, pozbawioną dowodów w postaci dokumentów i logicznych wywodów. Natomiast wskazując w wyżej wymienionej decyzji RdU na wielokrotne składanie przez skarżącego w różnych krajach wniosków uchodźczych stwierdzono m. in., że w rzeczywistości nie szuka on ochrony przed prześladowaniami w kraju pochodzenia, lecz jego działania zmierzają do osiedlenia się w kraju Unii Europejskiej, w którym mógłby poprawić swoją sytuację bytową. W związku z powyższym RdU uznała, że pan H. D. jest migrantem a nie uchodźcą.
Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem H. D. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o zmianę decyzji organu I instancji i organu II instancji oraz o udzielenie mu oraz jego synowi D. D. zgody na pobyt humanitarny na terytorium RP, ewentualnie uchylenie wydanych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Komendantowi Placówki Straży Granicznej w B. lub Szefowi Urzędu ds. Cudzoziemców oraz cofnięcie zakazu ponownego wjazdu na terytorium RP.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 348 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013r. o cudzoziemcach poprzez nieprawidłowe uznanie, iż zobowiązanie go oraz jego syna D. D. do powrotu do kraju pochodzenia nie stanowiłoby naruszenia praw dziecka w rozumieniu Konwencji o prawach dziecka z dnia 20 listopada 1989r. w stopniu zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu, a także iż nie naruszałoby to ich prawa do życia rodzinnego, wobec jednostronnego uznania, że syn (oraz pozostałe dzieci) nie zasymilowały się w polskim społeczeństwie na tyle, aby powrót do kraju pochodzenia stanowił zagrożenie dla rozwoju psychofizycznego.
W uzasadnieniu wskazał, że wydane decyzje pozostają w sprzeczności z zapisami art. 348 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013r. o cudzoziemcach. Zgodnie z zapisami ust. 3 tejże ustawy organ administracyjny winien wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności związane z ewentualnym naruszeniem rozwoju psychofizycznego małoletnich dzieci, mogące nastąpić w konsekwencji ich powrotu do kraju pochodzenia. W przedmiotowej sprawie organ I instancji dysponował dokumentami dotyczącymi realizacji przez dzieci obowiązku szkolnego, opinii wychowawców, uczestnictwa w zajęciach pozalekcyjnych, z których treści wynika, że dzieci nie sprawiają problemów wychowawczych, są kulturalne, koleżeńskie, systematycznie uczestniczą w zajęciach, nie mają problemów z nauką oraz uczęszczają na zajęcia pozaszkolne. Organy uznały, że okres przebywania dzieci na terytorium RP oraz ich poziom zintegrowania z polskim społeczeństwem nie daje podstaw do przyznania prawa do pobyt tolerowanego.
Nie wskazały jednak – zdaniem skarżącego – w jaki miarodajny, obiektywny sposób dokonały wskazanej oceny. W konsekwencji skarżący uznał, że organ nie odniósł się do zindywidualizowanej sytuacji jego dzieci, wyrażając niewzruszone przekonanie, że w tejże indywidualnej sprawie żadnego zagrożenia dla rozwoju psychofizycznego dzieci nie ma.
Ponadto cudzoziemiec wskazał, że przebywające również w Ośrodku dla Cudzoziemców w [...] żona i córki nie są objęte decyzją o zobowiązaniu do powrotu, a w ich sprawie toczą się odrębne postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne. W konsekwencji, w sytuacji gdyby przedmiotowa decyzja stała się ostateczna, a skarżący wraz z synem byłby zmuszony do opuszczenia Polski, aby nie doszło do naszego rozdzielenia żona musiałaby zrezygnować z wszczętej z jej wniosku procedury uchodźczej oraz postępowania sądowoadministracyjnego. Tym samym organy niesłusznie uznały, że nie ma problemu ewentualnego naruszenia prawa do życia rodzinnego.
W dniu 3 marca 2016 r. odbyła się rozprawa przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, na której pełnomocnik skarżącego wniósł o zawieszenie postępowania sądowego do czasu uprawomocnienia się wyroku w sprawie IV SA/Wa 2608/14. Sąd postanowił uwzględnić wniosek i zawiesił postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 listopada 2015 r. w sprawie o sygn. IV SA/Wa 2608/14 uchylił decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] października 2014 r., Nr [...] - w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy w części dotyczącej H. D. i D. D., a w pozostałej części skargę oddalił.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016, poz. 718 z późn. zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane kryteria, doszedł do przekonania, iż zarówno zaskarżona decyzja Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców jak i utrzymana nią w mocy decyzja Komendanta Placówki Straży Granicznej w B. naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowi art. 302 ust. 1 pkt 10 i 16 ustawy o cudzoziemcach, zgodnie z którymi decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydaje się cudzoziemcowi, gdy przekroczył łub usiłował przekroczyć granicę wbrew przepisom prawa (pkt 10), bądź gdy została wydana decyzja o odmowie nadania statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej lub decyzja o umorzeniu postępowania w sprawie nadania statusu uchodźcy i nie opuścił on terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie i przypadku, o którym mowa w art. 299 ust. 6 pkt 2 (pkt 16).
Wskazać w tym miejscu należy, że w myśl art. 303 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach w przypadkach, o których mowa w art. 302 ust. 1, decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu nie wydaje się cudzoziemcowi, gdy posiada status uchodźcy, korzysta z ochrony uzupełniającej (pkt 1) lub udzielono mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany lub zachodzą przesłanki do ich udzielenia (pkt 2). W warunkach rozpoznanej sprawy, przepis ten jest kluczowy, albowiem wiadome jest Sądowi z urzędu, o czym była również mowa w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 listopada 2015 r. w sprawie o sygn. IV SA/Wa 2608/14 uchylił decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] października 2014 r., nr [...], w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy, w części dotyczącej H. D. i D. D. a w pozostałej części skargę oddalił.
Jak czytamy w uzasadnieniu ww. wyroku, decyzja Rady do spraw Uchodźców utrzymująca w mocy decyzję odmawiającą skarżącemu i jego synowi nadania statusu uchodźcy oraz udzielenia ochrony uzupełniającej, została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, o których mowa w art.7 i 77 § 1 k.p.a.. W następstwie uprawomocnienia się wyroku w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 2608/14 organ odwoławczy zobowiązany został do ponownego rozpatrzenia sprawy w zakresie wszystkich argumentów podnoszonych przez skarżącego uzasadniających w jego ocenie nadanie mu statusu uchodźcy.
Mając na uwadze powyżej wskazane okoliczności, tj. uchylenie (w części) przez tutejszy Sąd decyzji Rady do spraw Uchodźców utrzymującej w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Uchodźców odmawiającą skarżącemu i jego synowi przyznania statusu uchodźcy oraz udzielenia ochrony uzupełniającej, Sąd stwierdza że odpadła przesłanka wydania decyzji zobowiązującej skarżącego i jego syna do powrotu, określona w art. 302 ust. 1 pkt 16 ustawy o cudzoziemcach. Powyższe uzasadnia wyeliminowanie tej decyzji z obrotu prawnego. Podkreślić bowiem należy, że mimo iż nadal aktualna pozostaje przesłanka określona w art. 302 ust. 1 pkt 10 ustawy o cudzoziemcach nie odpadła, to jednak z uwagi na treść przytoczonego powyżej art. 303 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach, oceniana w niniejszym postępowaniu decyzja nie może ostać się w obrocie prawnym. Stosownie bowiem do regulacji ujętej w tym ostatnim przepisie w przypadkach, o których mowa w art. 302 ust. 1 (a zatem we wszystkich przypadkach wymienionych w tym przepisie, również wymienionych w pkt 10), decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu nie wydaje się cudzoziemcowi, gdy posiada status uchodźcy lub korzysta z ochrony uzupełniającej.
W niniejszej sprawie wobec konieczności dokonania ponownej oceny czy w przypadku skarżącego i jego syna istnieją przesłanki do udzielenia im statusu uchodźcy bądź ochrony uzupełniającej, istnieje możliwość udzielenia skarżącemu i jego synowi wnioskowanej ochrony. Gdyby tak się stało, mimo aktualności przesłanki wymienionej w art. 302 ust. 1 pkt 10 ustawy o cudzoziemcach uzasadniającej wydanie decyzji zobowiązującej cudzoziemca do powrotu, po myśli art. 303 ust. 1 pkt 1, decyzji tej nie wydaje się.
Podkreślić wypada, że uchylenie przez Sąd zaskarżonego orzeczenia nie wynika z oceny, jakoby organ administracji nie dołożył wystarczającej staranności przy gromadzeniu i ocenie materiału dowodowego bądź wyciągnął z niego błędne wnioski, według stanu wiedzy na dzień orzekania. W okolicznościach jednak przedmiotowej sprawy nie były znane, na etapie orzekania, istotne w sprawie okoliczności faktyczne.
Jednocześnie realizowanie w polskim procesie administracyjnym zasady prawdy obiektywnej urzeczywistniane m.in. poprzez obowiązek wznowienia postępowania w razie ujawnienia nowych okoliczności faktycznych lub dowodów, istniejących w dniu wydania decyzji a nie znanych organowi, przesądzają o konieczności rozważenia wszelkich nowych uwarunkowań, nawet po wydaniu ostatecznego orzeczenia.
Zagadnienie z kolei, czy nowe istotne okoliczności i dowody istniejące, lecz nieznane organowi na dzień orzekania, będą miały w istocie wpływ na wynik sprawy, będzie przedmiotem rozważań organu administracji, rozpatrującego ponownie sprawę. Ostateczne rozstrzygnięcie w tym zakresie będzie mogło dopiero podlegać ocenie przez sąd administracyjny, badający legalność działania organów administracji, nie zaś orzekający, co do meritum w ich zastępstwie (art. 3 § 1 p.p.s.a.).
Wobec wystąpienia przesłanek wznowienia postępowania, nie jest celowe rozważanie, czy doszło do naruszania przepisów postępowania w kontekście właściwego wyjaśnienia sprawy i jednocześnie przedwczesne ustalanie, czy doszło do naruszania przywołanych w skardze przepisów prawa materialnego, zakreślających przesłanki wydania decyzji zobowiązującej do powrotu oraz odstąpienia od wydania tejże decyzji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni powyższe rozważania Sądu.
Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania rozstrzygnięto stosownie do art. 200 ww. ustawy.