Uzasadnienie
Decyzją z dnia (...) września 2007 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpoznaniu wniosku złożonego przez L. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) lipca 2007 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia (...) października 1975 r. dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa za spłaty pieniężne działki gruntu nr (...) o powierzchni 1,0755 ha położonej we wsi S., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia(...) lipca 2007 r.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przedstawił następujący stan sprawy.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu wniosku złożonego w niniejszej sprawie odmówił stwierdzenia nieważności powyżej opisanej decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia (...) października 1975 r.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył L. W. Rozpatrując ten wniosek Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że podstawę przejęcia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa stanowiła ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz.118). Zgodnie z art. 28 powyższej ustawy nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogły być na wniosek rolnika przejęte na własność Państwa w całości lub w części za spłaty pieniężne, jeżeli rolnik nie spełniał warunków do uzyskania renty.
Organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się wniosek L. W. z dnia (...) października 1975 r. złożony w Urzędzie Gminy w S., w którym wyraża on zgodę na sprzedaż gruntu o powierzchni 1,0755 ha oznaczonego działką nr (...). Składając wniosek L. W. nie posiadał ustalonej grupy inwalidzkiej, miał dopiero 34 lata, był zdrowy i posiadał gospodarstwo rolne o powierzchni 1,72 ha.
Skarżący pobrał w całości w Banku Spółdzielczym w S. kwotę pieniężną stanowiącą należność za przejętą przez Państwo działkę gruntu.
Organ podkreślił, że L. W. otrzymał przedmiotową działkę umową nieformalną od swego ojca H. W. Fakt ten potwierdził sam zainteresowany do protokołu ustalenia potrzeb i uprawnień uwłaszczeniowych, spisanego w dniu (...) października 1975 r. Ustalenia te stanowiły podstawę wydania L. W. aktu własności ziemi z dnia (...) października 1975 r., stwierdzającego, że stał się on z mocy prawa właścicielem przedmiotowej działki gruntu. Jakkolwiek ten akt własności ziemi nie był ostateczny w dniu (...) października 1975 r., tj. w dniu wydania decyzji Naczelnika Gminy S., to fakt ten nie miał wpływu na wynik sprawy. Uwłaszczenie dokonywane było na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250), której art. 1 ust. 1 stanowił, że nieruchomości znajdujące się w dniu wejścia w życie ustawy (4 listopada 1971 r.) w samoistnym posiadaniu rolników stają się z mocy samego prawa własnością tych rolników, jeżeli objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie zawartej umowy sprzedaży, zamiany, darowizny itp., a wydane w tej kwestii decyzje miały jedynie znaczenie deklaratoryjne (wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 października 2004 r., sygn. akt IV SA/Wa 4734/03).
Skargę na powyższą decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) września 2007 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył L. W. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie w całości oceny prawnej wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2006 r., sygn. akt IV SA/WA 393/06.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga została uwzględniona, jednakże z innych powodów niż wskazane w skardze.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy taki zarzut nie został podniesiony w skardze. Nie będąc związany granicami skargi, sąd zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.
Kierując się powyższą regułą, sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa.
Organy administracji orzekające w niniejszej sprawie, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie związany jest oceną prawną zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2006 r., sygn. akt IV SA/ Wa 393/06 zgodnie z treścią art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym.
W piśmiennictwie (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wyd. Prawnicze, Warszawa 2004, str. 223) podkreśla się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla tego sądu oraz organu administracji państwowej zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach, a tym bardziej w orzeczeniach organów administracyjnych wydanych w innych sprawach. Nawet w wypadku sporu co do stanu faktycznego będącego podstawą subsumcji prawa, a więc i oceny prawnej lub odmiennej interpretacji prawa albo nawet możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z oceny prawnej sądu mają moc wiążącą do czasu, aż wyrok zostanie wzruszony w przewidzianym do tego trybie. Odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalna polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego
Naruszenie przez organy administracyjne postanowień powołanego przepisu powoduje konieczność - w razie złożenia na tej podstawie skargi - uchylenia zaskarżonej decyzji, zaś niezastosowanie się przez sąd do oceny prawnej wyrażonej w orzeczeniu sądu administracyjnego jest naruszeniem prawa stanowiącym podstawę do wniesienia skargi kasacyjnej.
Po uprawomocnieniu się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2006 r., sygn. akt IV SA/ Wa 393/06 Wojewoda (...), do którego przedmiotowa sprawa trafiła do rozpatrzenia, wydał postanowienie w dniu (...) stycznia 2007 r. o przekazaniu według właściwości Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosku L. W. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia (...)października 1975 r. dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa za spłaty pieniężne działki gruntu nr (...) o powierzchni 1,0755 ha położonej we wsi S. Postanowieniem z dnia (...) marca 2007 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi z urzędu stwierdził nieważność powyższego postanowienia Wojewody (...).
Następnie Wojewoda (...) na podstawie art. 22 § 1 pkt 9 kpa wniósł do Prezesa Rady Ministrów o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi a Wojewodą (...) o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia (...) października 1975 r. dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa za spłaty pieniężne działki gruntu nr 1157/5 o powierzchni 1,0755 ha położonej we wsi S. W konsekwencji powyższego Prezes Rady Ministrów w dniu (...) czerwca 2007 r. wydał rozstrzygnięcie sporu o właściwość, w którym orzekł, że organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia (...) października 1975 r. dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa za spłaty pieniężne działki jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Prezes Rady Ministrów wskazał, że kwestie związane z przejęciem gruntów wchodzących w skład gospodarstw rolnych na rzecz Państwa mieściły się w zakresie kompetencji organów administracji państwowej (rządowej).
Od dnia 1 stycznia 1992 r. decyzje w tego rodzaju sprawach wydawane są przez Agencję Nieruchomości Rolnych (wcześniej Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa). Zgodnie z art. 17 pkt 3 kpa organami wyższego stopnia w stosunku do organów administracji publicznej innych niż określone w pkt 1 i 2 są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie. Stosownie do powołanego przepisu organem wyższego stopnia nad Agencją Nieruchomości Rolnych, zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa jest minister właściwy do spraw rozwoju wsi.
W konsekwencji powyższego rozstrzygnięcia w sprawie wniosku L. W. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia (...) października 1975 r. dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa za spłaty pieniężne działki gruntu nr (...) o powierzchni 1,0755 ha położonej we wsi S. orzekał Minister Rolnictwa i Rozwoju, wydając decyzję w dniu (...) lipca 2007 r. oraz kolejną – będącą przedmiotem kontroli Sądu – w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w dniu (...) września 2007 r.
Jeżeli w przedmiotowej sprawie zapadł wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (prawomocny) to chociaż Sąd ten nie wypowiedział się w kwestii właściwości organu i nie stwierdził nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 kpa to wyrok w zakresie określonym w art. 153 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wiąże organy. Niedopuszczalnym jest w takiej sytuacji, przy niezmienionym stanie prawnym, rozstrzyganie sporu o właściwość pomiędzy Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi a Wojewodą (...). Z uwagi na prawomocność wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2006 r., sygn. akt IV SA/ Wa 393/06 – ustalona w nim właściwość organów jest wiążąca. W postanowieniu z dnia 3 kwietnia 2007 r., sygn. akt I OW 83/06 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał " Wyrok w zakresie określonym w art. 153 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wiąże organy. Niedopuszczalnym jest w takiej sytuacji, przy niezmienionym stanie prawnym, przekazanie sprawy wg właściwości" (Lex 329153).
Niniejszym wyrokiem Sąd stwierdził więc nieważność decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia (...) lipca 2007 r. ponieważ w niniejszej sprawie zachodzą przyczyny określone w art. 156 § 1 pkt 1 kpa – decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości.
Wskazać należy dodatkowo, że w zaistniałej sytuacji w obrocie prawnym pozostaje wydane przez Prezesa Rady Ministrów w dniu (...) czerwca 2007 r. rozstrzygnięcie sporu o właściwość. Argumentacja prawna dotycząca właściwości organów wyrażona w tym orzeczeniu jest prawidłowa, jednakże nie może być zastosowana w niniejszej sprawie z uwagi na prawomocność wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2006 r., sygn. akt IV SA/ Wa 393/06 i ustalonej w nim właściwości organów.
Korzystając z treści art. 135 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowania prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, Sąd orzekł o uchyleniu orzeczenia wydanego przez Prezesa Rady Ministrów w dniu (...) czerwca 2007 r. rozstrzygającego spór o właściwość.
Mając na względzie powyższe, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.