Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2425/19

Uzasadnienie

1. I. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: "Minister" lub "organ II instancji") z [...] lipca 2019 r., [...] (dalej: "zaskarżona decyzja"): a) uchylająca w pkt.
2. 1) decyzję Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda") z [...] lipca 2017 r., [...] w części punktu 1, tj. dotyczącej działki nr [...] i w tym zakresie orzekająca co do istoty sprawy, przez stwierdzenie, że działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], powiatu [...], województwa [...], pochodząca z dawnego majątku ziemskiego [...], zaznaczona na mapie stanowiącej załącznik do decyzji Wojewody kolorem zielonym, zabudowana budynkiem nowego dworu, podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z [...] września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr [...] poz. [...] ze zm, dalej: "dekret PKWN"); (b) w pkt 2. utrzymująca w mocy pkt 2 decyzji Wojewody; (c) w pkt 3 umarzająca postępowanie odwoławcze z odwołania Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt") w części dotyczącej działki nr [...] objętej punktem 1 decyzji Wojewody.
3. II. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych.

II.1. Wojewoda decyzją z dnia [...] lipca 2017 r., [...] w jej punkcie pierwszym stwierdził, że zespół dworsko - parkowy w obszarze zaznaczonym kolorem zielonym na dokumencie pod nazwą "Kopia mapy ewidencyjnej", stanowiącym załącznik do tej decyzji, zlokalizowany na działce nr [...] oraz części działki nr [...], wchodzący w skład majątku "[...]", powiat [...], nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Natomiast w punkcie drugim Wojewoda stwierdził, że pozostała część działki nr [...] oraz działka nr [...] (ówcześnie nr [...] i część działki [...] - z wyłączeniem wydzielonej działki nr [...], wskazanej w pkt 1 sentencji tej decyzji), w obszarze zaznaczonym kolorem pomarańczowym na dokumencie pod nazwą "Kopia mapy ewidencyjnej", stanowiącym załącznik do tej decyzji, podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie organ I instancji wyjaśnił, że z akt sprawy wynika, że na części nieruchomości oznaczonej jako park nie znajdowały się budynki gospodarcze, w szczególności takie, które mogły służyć do działalności rolniczej.

Dawny dwór oraz pałacyk były wykorzystywane jedynie do celów mieszkalnych, zatem pod względem przestrzennym i funkcjonalnym zespól dworsko parkowy w [...] stanowił odrębną od gospodarstwa część, funkcjonalnie z nim nie związaną. Z kolei argumentując punkt drugi swojej decyzji Wojewoda stwierdził, iż na części nieruchomości nim objętej znajdowały się kolonia mieszkalna, zabudowania gospodarcze majątku oraz sad i ogród warzywny stanowiące użytki rolne.

II.2.1. W odwołaniu z 8 sierpnia 2017 r. Wójt podniósł, że decyzja Wojewody z dnia [...] lipca 2017 r. wydana została z naruszeniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, jak również z naruszeniem art. 7 art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu stwierdzono m.in., że na cele reformy rolnej przeznaczone były części rezydencjonalne i mieszkalne, jeżeli stanowiły zorganizowaną całość z resztą majątku ziemskiego i były położone w ramach zwartego prawnie i obszarowo majątku, tak jak miało to właśnie miejsce w przypadku majątku [...].

II.2.2. Pismem z dnia 3 sierpnia 2017 r., H. S., J. Z., M. Z., M. Z., A. Z. oraz I. Z., reprezentowani przez adwokata, zaskarżyli punkt drugi decyzji Wojewody z dnia [...] lipca 2017 r., [...], podnosząc naruszenie procedury administracyjnej tj. art. 7, art. 8 w zw. z art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 poprzez niewyjaśnienie przez organ I instancji w sposób wszechstronny sprawy oraz brak poczynienia istotnych ustaleń w sprawie, a także przede wszystkim brak - wbrew ciążącemu obowiązkowi - podjęcia przez organ czynności zmierzających do wyczerpującego zgromadzenia w sprawie całego koniecznego materiału dowodowego.

II.3. Na skutek wniesionych odwołań Minister wydał zaskarżoną decyzję z [...] lipca 2019 r., [...]. Minister podkreślił, że decyzja Wojewody złożona została z dwóch punktów, - pierwszy obejmuje działkę nr [...] i część działki nr [...] oznaczone kolorem zielonym na mapie stanowiącej załącznik do decyzji Wojewody, natomiast punkt 2 obejmuje pozostałą część działki nr [...] oraz działkę nr [...] (na mapie jako działki nr [...] i nr [...]) oznaczone kolorem pomarańczowym na mapie stanowiącej załącznik do decyzji Wojewody. Zdaniem Ministra wprost z treści odwołań z 3 sierpnia 2017 r. wynika, że odnoszą się one tylko do punktu 2 decyzji organu I instancji. Wójt w swoim odwołaniu z 8 sierpnia 2017 r. nie określił wprost w jakiej części zaskarża decyzję Wojewody, ale lektura jego środka zaskarżenia wskazuje, że kwestionuje on tylko punkt pierwszy decyzji Wojewody. Wymaga podkreślenia, że stronom postępowania przysługuje prawo odwołania do organu wyższej instancji, ale wyłącznie w zakresie ich interesu prawnego.

Analizując skuteczność odwołania Wójta z 8 sierpnia 2017 r. Minister zwrócił uwagę, że podmiot ten nie ma żadnego tytułu prawnego do działki ewidencyjnej nr [...], dlatego w ocenie Ministra zaistniała podstawa do umorzenia postępowania odwoławczego w tej części. Przechodząc dalej, organ zauważył, że z protokołu z [...] marca 1945 r. w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej na mocy dekretu PKWN majątku [...] wynika, że w jego skład wchodziło m.in. 122 ha gruntów ornych, więc spełniona była norma obszarowa z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Następnie Minister wskazał za dokumentami (wkładka do karty ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa - "Karta założenia zespołu" w miejscowości [...]) przekazanymi przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w [...] Delegatura w [...], że zespół w [...] składał się z kilku członów: parku poprzedzonego dziedzińcem zajazdowym i dwóch podwórzy gospodarczych tj. inwentarskiego i magazynowego, kolonii mieszkalnej oraz terenu przy dawnym pałacu.

Na południu zlokalizowany był park (część działki ewidencyjnej nr [...], która na mapie stanowiącej załącznik do decyzji Wojewody oznaczona została kolorem zielonym) stykający się pierwotnie z obszernym sadem owocowym. W "karcie założenia zespołu" wskazano, że sady owocowe przylegające do parku zostały całkowicie zniszczone i wykarczowane. Przy parku zlokalizowany był [...], który spłonął w końcówce XIX wieku, a nowy dwór wzniesiono poza terenem parku około 1905 r. (w dokumentacji konserwatorskiej wymienione są dwie daty jego wzniesienia rok 1901 i rok 1905), w miejscu oznaczonym na mapie stanowiącej załącznik do decyzji Wojewody jako działka nr [...]. Wraz z budową nowej rezydencji urządzono przy niej ogród - Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Budownictwa dworu w miejscowości [...]. Organ II instancji dodał również, że w okresie przedwojennym w dworze mieszkał K. Z. będący jednym ze współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości ziemskiej.

Na terenie dziedzińca przy [...], który uległ spaleniu, w miejscu dawnej oranżerii, zlokalizowano szklarnie. Od strony zachodniej założenia dworskiego rozciągają się niewielkie pastwiska, sąsiadujące dalej z gruntami ornymi. Początek XX wieku to dalsza rozbudowa członu zachodniego zespołu. W 1900 roku do zwartego kompleksu budynków inwentarskich dobudowano przy wjeździe na podwórze od strony dziedzińca dom dla służby. Budynek posadowiony w pobliżu nowej rezydencji zmienił swe przeznaczenie i zlokalizowano w nim krowy mleczne, drób i trzodę chlewną dla potrzeb mieszkańców pałacyku.

Dalej Minister wskazał, że przy nowym dworku - nieopodal kolonii mieszkalnej – znajdują się liczne szopy drewniane. Budynkom mieszkalnym towarzyszył wysunięty w kierunku rezydencji obiekt mieszczący przydomowe skrytki. Natomiast w kierunku północnym - prostopadle do domów - zlokalizowane były piwnice na ziemniaki i warzywa. W latach późniejszych na terenie kolonii mieszkalnej pobudowano bloki mieszkalne. Przy wjeździe od strony stróżówki znajdowało się mieszkanie stróża - później dom mieszkalny. Stykał się on z budynkiem szerszym mieszczącym pierwotnie: elektrownię, stajnię koni cugowych, oborę krów mlecznych, a także pomieszczenie do przechowywania bryczek i powozów. Dalszy człon zabudowy tej krawędzi obejścia to warsztat mechaniczny i rymarski. Od strony zachodniej podwórze zamyka wydłużony obiekt mieszczący mieszkanie ogrodnika i stajnię koni roboczych, a także magazyn zbóż siewnych, nawozów i drewna.

Później w budynku tym zlokalizowana była obora. Przy północnej krawędzi tego podwórza biegnie trakt komunikacyjny w kierunku nowszej rezydencji jak i dziedzińca gospodarczego mieszczącego budynki magazynowe. Te dwa obejścia gospodarcze przedzielono sadem owocowym z warzywnikami. Naprzeciwko wozowni, równolegle do krawędzi parku, zlokalizowana była stodoła na siano, a później obora. Dalsze stodoły zamykały to obejście od zachodu. W rezultacie, Minister przyjął, że nieruchomość nazwana przez organ I instancji jako zespół dworsko - parkowy w [...] różniła się od typowych zespołów dworsko - parkowych tym, że budynek nowego dworu nie był zlokalizowany w obrębie parku (więc nie tworzył z nim kompozycyjnej całości), a z danych uzyskanych przez Ministra ze strony internetowej geoportal.gov.pl wynika, że budynek nowego dworu oddalony był od granicy parku aż o około 150 metrów, a nowy dwór od parku oddzielał między innymi sad.

Natomiast najbliższe sąsiedztwo budynku dworu to zabudowania kolonii mieszkalnej dla pracowników majątku, zwarty kompleks budynków magazynu zbóż siewnych i nawozów, budynek spichlerza, jak również budynek kurników. Z nowego dworu istniało połączenie widokowe z głównym wejściem do spichlerza, a także wozowni. Choć nowy dwór pełnił funkcję mieszkalną, to bezpośrednie sąsiedztwo i bliskość dużego podwórza gospodarczego przesądza o głównej funkcji gospodarczej obszaru, na którym został zlokalizowany. Nowy dwór otoczony był użytkami rolnymi bądź obiektami, które ze swojej natury nadawały się do wykorzystania w produkcji rolniczej, a tym samym mogły zostać przejęte na cele związane z reformą rolną, dlatego potencjalne wydzielenie budynku dwom jako nie podpadającego pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) byłoby zabiegiem nadto sztucznym. Zdaniem Ministra, stanowił on integralną część podwórza gospodarczego, pełniącego funkcje mieszkalno-gospodarcze.

Wobec niepodzielności tego obszaru, Minister przyjął, że należy uwzględnić jego główny i dominujący rolniczy charakter, wynikający z licznych gruntów i obiektów o funkcjach typowo rolniczych. Prowadzi to do wniosku, że budynek nowego dworu pod względem przestrzennym nie był wyodrębniony od rolnej części nieruchomości, ponieważ wchodził w skład podwórza gospodarczego, był więc on integralną częścią nieruchomości ziemskiej. Tym samym Minister uznał za skuteczny zarzut z odwołania Wójta Gminy [...] odnoszący się do działki nr [...]. Analizując treść odwołań H. S., J. Z., M. Z., M. Z., A. Z. oraz I. Z. z 3 sierpnia 2017 r., organ II przywołał stanowisko, że ulokowanie w bliskim sąsiedztwie własnego domu pół uprawnych oraz sadu w sposób znaczący zakłócałoby spokojne korzystanie z cichego dworu, który to w tym właśnie celu otoczony został parkiem. Jednak zdaniem Ministra, autorowi odwołań ewidentnie "umknęło", że [...] spłonął w końcówce XIX wieku, a nowy dwór wzniesiono poza terenem parku około 1905 r., w miejscu oznaczonym na mapie stanowiącej załącznik do decyzji Wojewody jako działka nr [...].

Ponadto w treści odwołań z 3 sierpnia 2017 r. Minister stwierdził również, że przesłuchana w toku postępowania H. S. zaprzeczyła, by na tym terenie znajdował się sad oraz ziemie uprawne. Jednakże organ zwrócił uwagę, że z treści protokołu przesłuchania wynika, że H. S. przebywała tylko i wyłącznie na terenie parku i tylko do obszaru parku ograniczają się jej spostrzeżenia. Co więcej upływ czasu nie pozostał bez wpływu na jakość przedstawionej charakterystyki nieruchomości - przesłuchiwana nie pamiętała m.in. czy na terenie zespołu dworsko - parkowego znajdowały się stawy. Zarzuty odwołań z 3 sierpnia 2017 r. koncentrują się na postępowaniu dowodowym, jednak nie powinny one odnieść skutku, ponieważ sformułowane zostały w sposób zbyt ogólny. Jak podniósł organ II instancji, Wojewoda przeprowadził w tej sprawie postępowanie dowodowe - w oparciu o które dokonał ustaleń faktycznych - i wydał rozstrzygnięcie częściowo nieodpowiadające intencjom wnioskodawców.

Jednakże Minister oświadczył, że w odwołaniach nie wskazali oni, które konkretnie dowody pominął Wojewoda, albo chociaż do jakich podmiotów nie wystąpił z zapytaniem w tej kwestii. Zdaniem organu II instancji, procedura administracyjna na żadnym etapie postępowania nie ogranicza wnioskodawców w zgłaszaniu dowodów, czy też wniosków dowodowych. Dlatego nie zasługuje na aprobatę przerzucanie w całości na organ administracji obowiązku poszukiwania "do skutku" dowodów na poparcie stanowiska wnioskodawców, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, tym bardziej gdy dowody ujawnione w toku postępowania nie potwierdzają ich stanowiska. Organ II instancji podniósł również, że jako nieporozumienie należy zakwalifikować tę część odwołań, która odnosi się do zespołu dworsko-parkowego w [...], decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] stycznia 1980 r. oraz rozstrzygnięcia Wojewody [...], ponieważ brak jest podstaw do tego żeby przyjąć, że mogą mieć one jakikolwiek związek z nieruchomością w [...].

Zdaniem Ministra, nie odpowiada prawdzie stwierdzenie odwołujących się, jakoby faktyczne przeznaczenie na realizację celów dekretu PKWN było jedną z dwóch głównych przesłanek wydania decyzji stwierdzającej podpadanie nieruchomości pod przepisy dekretu PKWN o reformie rolnej. W świetle aktualnego orzecznictwa późniejszy sposób wykorzystania nieruchomości pozostaje bez wpływu na ocenę, czy dana nieruchomość podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Reasumując, organ II instancji stwierdził, że tylko teren parku (oznaczony na mapie stanowiącej załącznik do decyzji Wojewody kolorem zielonym) nie miał charakteru rolnego, natomiast reszta nieruchomości (oznaczona na mapie stanowiącej załącznik do decyzji Wojewody kolorem pomarańczowym) to zabudowania stricte rolnicze, bądź użytki rolne, które podpadały pod działanie art. 2 ust ł lit. e) dekretu PKWN. Los ten podzieliła również działka ewidencyjna nr [...] zabudowana budynkiem nowego dworu, z uwagi na posadowienie go w obrębie podwórza gospodarczego.

III.1.1. Pismem z 30 sierpnia 2019 r. H. S., J. Z., M. Z., M. Z., A. Z. oraz I. Z.reprezentowani przez adwokata wywiedli skargę na decyzję Ministra z [...] lipca 2019 r., [...]., w zakresie pkt 1 dotyczącego uchylenia części pkt 1 decyzji Wojewody z dnia [...] lipca 2017 r., [...] w zakresie działki nr [...] i stwierdzenia, że działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], powiatu [...], województwa [...], pochodząca z dawnego majątku ziemskiego [...], zabudowana "budynkiem nowego dworu", podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, a także w zakresie pkt 2 utrzymującego w mocy pkt 2 decyzji Wojewody z [...] lipca 2017 r., [...].

Strona skarżąca zarzuciła:

(i). naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1. 1. naruszenie art. 127 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez uwzględnienie przez Ministra odwołania Wójta w zakresie działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] i stwierdzenie, że przedmiotowa nieruchomość podpadała pod działania art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, podczas gdy, z analizy księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości nr [...] wynika wprost, że Gmina [...] nie jest ani właścicielem ani współwłaścicielem działki ewidencyjnej nr [...], a tym samym nie posiada tytułu prawnorzeczowego do ww. nieruchomości co skutkuje brakiem po jej stronie interesu prawnego do złożenia odwołania w powyższym zakresie, a w związku z tym Minister powinien pozostawić bez rozpoznania przedmiotowe odwołanie i odstąpić od merytorycznego rozpatrzenia sprawy w powyższym zakresie,
2. 2. naruszenie art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób wszechstronny sprawy i zaniechanie wyczerpującego (w tym zgodnego z zasadami logiki i jednolitym już orzecznictwem sądów administracyjnych) rozpatrzenia materiału dowodowego, przez co doszło do wadliwych ustaleń faktycznych, sprzecznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, będących podstawą wydanej decyzji,
3. 3. naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez całkowicie dowolną ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów, na skutek której Minister błędnie przyjął, że:

3a. "najbliższe sąsiedztwo budynku dwom to zabudowa kolonii mieszkalnej dla pracowników majątku zwarty kompleks budynków magazynu zbóż siewnych i nawozów, budynek spichlerza, jak również budynek kurników", podczas gdy z materiału dowodowego, w tym z zeznań naocznego świadka - skarżącej H. S. oraz oględzin przeprowadzonych w dniu [...] listopada 2016 r. wynika, że pałac nie sąsiadował wcale z podwórzem gospodarczym, które znajdowało, już poza terenem zespołu, z co za tym idzie — poza terenem dzisiejszej działki nr [...], będącej przedmiotem wniosku, 3b. nowy dwór otoczony był użytkami rolnymi bądź obiektami, które ze swojej natury nadawały się do wykorzystania w produkcji rolniczej", podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, aby ww. budynki wchodziły w skład obecnej działki nr [...];

3c. "budynek nowego dworu pod względem przestronnym nie był wyodrębniony od rolnej części nieruchomości, ponieważ wchodził w skład podwórza gospodarczego" podczas gdy teza taka nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym. Wręcz przeciwnie, H. S. - naoczny świadek zeznała, że: "po wyjściu z domu widać było tylko dużo drzew, trawniki, klomby, jakąś wodę". H. S. o zabudowaniach stricte rolniczych, o kurniku czy stajniach do koni roboczych, w ogóle nie wspomina, 3d. "H. S. jako dziesięcioletnia dziewczynka przebywała tylko i wyłączne na terenie parku i tylko do obszaru parku ograniczają się jej spostrzeżenia", podczas gdy H. S. przebywała na terenie posiadłości przez kilka miesięcy przed wybuchem II wojny światowej, a tym samym wbrew błędnym twierdzeniom organu miała obraz całego zespołu dworsko-parkowego a nie tylko parku. Teza organu w tym zakresie jest błędna, nierealistyczna i nie znajdująca potwierdzenia w rzeczywistości;

3e.,,budynek nowego dwom nie był w obrębie parku (więc nie tworzył ż nim kompozycyjnej całości" podczas gdy budynek dworu posadowiony był na skraju zwracanego parku i wbrew wszelkim twierdzeniom organu tworzył z nim kompozycyjną całość. To, że nie był posadowiony w samym środku parku nie przesądza o rzekomo rolniczym charakterze dworu;

3f. bez znaczenia dla oceny związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem dworsko- parkowym a resztą majątku był brak osobistego zarządu majątkiem ziemskim przez właściciela, jak również fakt, że dwór w [...] nie stanowił centrum zarządzania nieruchomością rolną, aby można było przyjąć, że jego przejęcie na cele reformy rolnej było zasadne, jako realizujące jej założenia, podczas gdy w świetle dotychczasowego orzecznictwa zatrudnianie zarządcy świadczyło o braku powiązań organizacyjnych, a zatem o braku związku funkcjonalnego miedzy dworem (zespołem dworsko-parkowym) a resztą majątku ziemskiego;

a w konsekwencji Wojewoda błędnie przyjął, że 3g. zespół dworsko - parkowy wchodzący w skład majątku ziemskiego [...] był "integralną częścią nieruchomości ziemskiej", podczas gdy:

1. - w świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych o nierozerwalnym związku funkcjonalnym można mówić tylko i wyłącznie wtedy, gdy zespół nie mógł istnieć bez gospodarstwa rolnego oraz gospodarstwo rolne nie mogło istnieć bez dworu, a takiego związku organ w niniejszej sprawie nic wykazał,
2. - pełnienie przez dwór funkcji mieszkalno-reprezentacyjnej, przesądza, że nic był on funkcjonalnie powiązany z pozostałą częścią majątku, a tym samym nie stanowił nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym.
3. 4. naruszenie art. 61 § 1 w zw. z art. 104 k.p.a. poprzez wyjście ponad żądanie wniosku i badanie przeznaczenia podwórza gospodarczego wraz z budynkami (kolonia mieszkalna dla pracowników majątku, magazyny na zboża, spichlerz), podczas gdy ww. część majątku [...] znajdowała się poza terenem zespołu dworsko-parkowego objętego wnioskiem, tj. poza terenem działki nr [...],
4. 5. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zw. art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób niewyczerpujący, miejscami chaotyczny i wewnętrznie sprzeczny co do przedstawionych w nim ustalonych okoliczności faktycznych; w szczególności naruszenie przez Wojewodę ww. przepisów polegało na braku wyjaśnienia czym było "podwórze gospodarcze" oraz przede wszystkim gdzie się ono faktycznie znajdowało w 1939 r., tj. czy w obrębie zespołu dworsko-parkowego (odpowiadającego dzisiejszej działce nr [...]), czy poza nim;
5. 6. naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, wyrażających zasadę proporcjonalności, a to poprzez zastosowanie w sprawie niedopuszczalnej, rozszerzającej wykładni przepisów dekretu PKWN, sprzecznej z tzw. zasadą proporcjonalności, którą powinny kierować się organy administracji publicznej, stosując prawo;

(ii) brak poczynienia istotnych ustaleń faktycznych w sprawie, a w szczególności:

1. 1. brak ustalenia dokładnych granic działki nr [...], gdzie dokładnie znajdowało się podwórze gospodarcze oraz bliżej nieokreślone budynki gospodarcze (budynki kolonii mieszkalnej, magazyny), tj. czy na terenie dzisiejszej działki nr [...], czy poza nią, podczas gdy okoliczność ta miała istotne znaczenie w niniejszej sprawie z punktu widzenia zakresu postępowania,
2. 2. brak zbadania związku funkcjonalnego w odniesieniu do powiązań personalnych (poprzez osobę właściciela) oraz finansowych, podczas gdy z utrwalonego orzecznictwa wynika, że dopiero powiązania na wszystkich istotnych płaszczyznach (terenowe, decyzyjno-organizacyjne, personalne oraz finansowe) może decydować o istnieniu bądź nie związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem dworsko-parkowym a gospodarstwem rolnym;

(iii). sprzeczność istotnych ustaleń organu z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego polegającą na błędnym i nie popartym materiałem dowodowym przyjęciu, że zespół dworsko-parkowy w [...] posiadał charakter nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym, a zatem był funkcjonalnie związany z gospodarstwem rolnym;

(iv). naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności poprzez:

1. 1. naruszenie art. 1 oraz art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, ignorujące ugruntowane orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego, w szczególności poprzez błędną wykładnię pojęcia "nieruchomości ziemskie" i "związek funkcjonalny" oraz niedozwoloną, rozszerzającą wykładnię celów reformy rolnej - w sposób sprzeczny z uchwałą Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r. W 3/89, uchwałą 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2006 r. I OPS 2/06 oraz uchwałą 7 sędziów NSA z 10 stycznia 2011 roku, I OPS 3/10 a polegającą na niewłaściwym przyjęciu, że zabudowana polskim pałacem nieruchomość o funkcji wyłącznie mieszkalnej, a nie rolnej, wraz z otaczającym ją zabytkowym parkiem, jako nie posiadająca charakteru rolnego stanowi część "nieruchomości ziemskiej" w rozumieniu tego przepisu i to "funkcjonalnie" związaną z pozostałą częścią majątku, podczas gdy z utrwalonego już i jednolitego orzecznictwa TK, NSA, WSA i SN wynika, że "intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej wyłącznie tych nieruchomości, lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej - przez inne podmioty" - Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 roku (sygn. akt W 3/89, OTK 1990, poz. 26.
2. V. błędne zastosowanie w mniejszej sprawie niedopuszczalnej rozszerzającej wykładni przepisów dekretu PKWN, a to wbrew jednolitemu i utrwalonemu w orzecznictwie stanowisku, zgodnie z którym nie podlegają wykładni rozszerzającej przepisy pozbawiające prawa własności, a także sprzecznie z tzw. zasadą proporcjonalności, polegającej w szczególności na przyjęciu, że celem dekretu PKWN było przejmowanie pałaców, dworów czy innych obiektów o wartości historyczno-kulturalnej "na siedziby władz, domów kultury, bibliotek (...), czy też, jak w niniejszej sprawie, organizacji społecznych (gdzie zespół pałacowo-parkowy w [...] przeznaczono na Dom Pomocy Społecznej jako organizację społeczną w celu opieki nad osobami przewlekle chorymi)", podczas gdy przepisy dekretu PKWN pozbawiały właścicieli ziemskich nie tylko ogromnych obszarów rolnych, ale również ich domów mieszkalnych, także przepisy dekretu PKWN powinny być interpretowane w sposób wąski, zatem niezmiernie istotne przy badaniu przedmiotowej sprawy było to, czy cel dekretu PKWN został zrealizowany.

Mając powyższe na uwadze, strona skarżąca wniosła o:

1. 1. uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra z dnia [...] lipca 2019 r., [...] w zaskarżonej części, tj. w zakresie pkt 1 odmawiającego stwierdzenia, że działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], powiatu [...], województwa [...], pochodząca z dawnego majątku ziemskiego [...], zabudowana budynkiem nowego dworu, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, a także w zakresie pkt 2 utrzymującego w mocy pkt 2 decyzji Wojewody z [...] lipca 2017 r., [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody z dnia [...] lipca 2017 r., [...] w zakresie pkt 2.
2. 2. o zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Strona skarżąca argumentując swoje zarzuty, podniosła, że w kwestią zasadniczą dla prawidłowego rozpoznania sprawy w odniesieniu do zespołu pałacowo parkowego było ustalenie, czy wchodzące w skład tego zespołu grunty na których znajdował się park i dwór, które mogły być wykorzystywane na cele rolnicze, ewentualnie czy pozostawały z resztą majątku ziemskiego [...] w związku funkcjonalnym tego rodzaju, że zespół nie mógł istnieć bez gospodarstwa, jak również, nie było możliwe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez pałacu i parku. Jak podnieśli skarżący, zgodnie z aktualną linia orzeczniczą sądów administracyjnych, rezydencje ziemiańskie z reguły nie pozostawały w "związku funkcjonalnym" z częścią gospodarczą, co było specyfiką rozplanowania zabudowy na ziemiach polskich. Dwór i pałace stanowiły integralną część parku i nie były związane z produkcją rolną, wręcz były dla niej zbędne, nieużyteczne.

O w miarę bliskim sąsiedztwie podwórza gospodarczego i zabudowań folwarcznych z reguły decydowały zaszłości historyczne, gdyż w dawnych czasach dwory pańskie rzeczywiście były powiązane gospodarczo i funkcjonalnie z gospodarstwami rolnymi. Jednak mniej więcej od końca XVIII wieku, przez cały wiek XIX oraz na początku XX bogatsze rodziny decydowały się na budowanie okazałych rezydencji rodzinnych w pobliżu parków, które nic miały już nic wspólnego z działalnością rolniczą, gdyż park, a tym bardziej sam pałac (dwór) nie jest miejscem, w którym może być prowadzona działalność rolnicza. Dom wraz z parkiem spełniać miał funkcje przede wszystkim mieszkalne, ale również reprezentacyjne, gdyż najczęściej był wizytówką danej rodziny. Jak wskazali skarżący, zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 2 ust. 1 dekretu PKWN na cele reformy rolnej miały być przeznaczane nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym.

Zatem organ w pierwszej kolejności powinien był zbadać, czy przedmiotowy zespół dworsko — parkowy w [...] miał właśnie charakter rolniczy. Skarżący podnieśli, że w ostatnich latach dominuje pogląd, że o rolniczym charakterze danej nieruchomości mógł decydować tzw. "związek funkcjonalny" pomiędzy zespołem pałacowo - parkowym a gospodarstwem rolnym. Przy czym w sądownictwie administracyjnym podkreśla się, że o takim związku funkcjonalnym nie może decydować brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej, źródło dochodów właściciela, jego zamieszkiwanie na terenie zespołu, czy wreszcie korzystanie przez niego z dóbr w postaci żywności czy środków finansowych wytwarzanych w związku z funkcjonowaniem majątku ziemskiego.

Co więcej, istniejące na terenie zespołu pałacowo - lub dworsko - parkowego zaplecze (np. wkomponowany w nią staw, oranżeria, sad, zespół obiektów wykorzystywanych na potrzeby właścicieli jak powozownie czy stajnie), choć mogły służyć celom produkcji rolnej, to jednak służyły w rzeczywistości potrzebom działalności rezydencji. W kontekście wyodrębnienia zespołu od części rolniczej majątku, skarżący wskazali, że nie było konieczne wyodrębnianie prawne (geodezyjne) ani postawione ogrodzenie. Wystarczało, że granice założenia parkowego były wyraźnie czytelne w terenie (np., ale nie tylko: w formie żywopłotów, skarp, rzek, strumyków).

Dodatkowo, skarżący zwrócili uwagę na fakt, że o istnieniu rozdzielności i samodzielności części pałacowo - parkowej świadczyło zatrudnienie zarządcy majątku, zamieszkującego zazwyczaj w budynku usytuowanym poza terenem zespołu. Nadto, skarżący podnieśli, Minister nie wykazał ani rolniczego charakteru zespołu dworsko-parkowego, ani istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem dworsko-parkowym, a resztą majątku ziemskiego (częścią rolniczą). Zdaniem skarżących, pomimo iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest bardzo obszerne i może na pierwszy rzut oka sprawiać wrażenie, że dokonano w nim wyczerpującej analizy stanu faktycznego, w rzeczywistości uzasadnienie to zawiera szereg błędów i fałszywych ustaleń, nie znajdujących uzasadnienia w zgromadzonym materiale dowodowym.

Co więcej, zdaniem skarżących ze swoich ustaleń Minister wyciągnął błędne wnioski, a co więcej orzekł w zakresie nie objętym żadnym skutecznym odwołaniem. Ponadto, w żadnym zakresie nie odniósł się do odwołania skarżących w zakresie części działki ewidencyjnej nr [...] oraz [...]. Strona skarżąca wskazała, że tym samym Wojewoda błędnie przyjął, że "najbliższe sąsiedztwo budynku dwom to zabudowa kolonii mieszkalnej dla pracowników majątku zdarty kompleks budynków magazynu zbóż siewnych i nawozów, budynek spichlerza, jak również budynek kurników".

W ocenie skarżących, nie wiadomo, skąd wzięły się powyższe ustalenia organu, skoro z zeznań naocznego świadka - skarżącej H. S. wynika, że pałac nie sąsiadował wcale z podwórzem gospodarczym, które znajdowało, już poza terenem zespołu, z co za tym idzie — poza terenem dzisiejszej działki nr [...], będącej przedmiotem wniosku. Minister ustalił także, że "nowy dwór otoczony był użytkami rolnymi bądź obiektami, które ze swojej natury nadawały się do wykorzystania w produkcji rolniczej" oraz "budynek nowego dwom pod względem przestrzennym nie był wyodrębniony od rolnej części nieruchomości, ponieważ wchodzi w skład podwórza gospodarczego" podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, aby ww. budynki wchodziły w skład obecnej działki nr [...].

Również i w tym przypadku, zdaniem skarżących nie wiadomo, skąd organ wysnuł taki wniosek, skoro przeprowadzone w dniu 18 listopada 2016 r. oględziny nieruchomości nie potwierdzają istnienia na terenie zespołu dworsko parkowego magazynów czy kompleksów budynków mieszkalnych. Skarżący podnieśli również, że Minister stwierdził, że zeznania naocznego świadka H. S. nie mogą stanowić podstawy orzekania o rzeczywistej funkcji dworu i przyległego do niego parku z uwagi na fakt, że "H. S. jako 10-letnia dziewczynka przebywała tylko i wyłącznie na terenie parku i tylko do obszaru parku ograniczają się jej spostrzeżenia".

Również i w tym przypadku strona skarżąca nie wie, skąd Minister powziął ten wniosek, gdyż H. S. przebywała na terenie posiadłości przez kilka miesięcy przed wybuchem II wojny światowej, a tym samym posiada obraz całego zespołu dworsko-parkowego, a nie tylko parku. Teza organu w tym zakresie jest błędna, nierealistyczna i nie znajdująca potwierdzenia w rzeczywistości. Ponadto, jak zwrócili uwagę skarżący – H. S. w swoich zeznaniach wskazuje, że "po wyjściu z domu widać było tylko dużo drzew, trawniki, klomby, jakąś wodę" i nie wspomina o zabudowaniach stricte rolniczych, o kurniku czy stajniach do koni roboczych.

Skarżący podnieśli, że umiejscowienie sadu owocowego oraz działek rolnych w tak bliskiej odległości od siedziby rodu [...] pozbawione byłoby sensu i przeczyło zasadom logiki i estetyki. Z jakiego powodu w tak bliskim sąsiedztwie własnego domu ktoś miałby ulokować pola uprawne oraz sad, których sąsiedztwo w sposób znaczący zakłócałaby spokojne korzystanie z cichego dworu, który to dwór w tym właśnie celu otoczony został parkiem. Nadto, podniesiono w uzasadnieniu skargi, że zasadnym jest rozważyć, czy Minister dokonując wadliwych ustaleń w zakresie "bezpośredniego" sąsiedztwa pałacu z podwórzem gospodarczym, spichlerzem, czworakami, nie wyszedł poza żądanie wniosku, a więc czy decyzja nie narusza art. 61 § 1 w zw. z art. 104 k.p.a. Powyższe zabudowania nie znajdowały się na terenie zespołu dworsko-parkowego, który strony oznaczyły jako działkę nr [...]. Aczkolwiek, w ocenie skarżących nie można pominąć faktu, iż pomimo bardzo obszernego uzasadnienia decyzji Ministra nie pokusił się on na ustalenie, gdzie dokładnie (na terenie jakiej obecnej działki) znajdowały się ww. obiekty w 1939 roku oraz czym dokładnie było owo "podwórze gospodarcze".

A przecież okoliczność ta miała niezmiernie istotne znaczenie w niniejszej sprawie z punktu widzenia zakresu postępowania. Zwrócono również uwagę, że przesądzając o podpadaniu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN Minister bezzasadnie przyjął, że zespól dworsko-parkowy w [...] posiadał charakter rolniczy, a zatem były funkcjonalnie związane z gospodarstwem rolnym. Tymczasem ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, iż taki związek istniał, dwór wraz z otaczającym go parkiem były wyraźnie odgrodzone od rolniczej części majątku, dwór służył przede wszystkim celom mieszalnym i reprezentacyjnym rodzinie właściciela, istnienie pałacu i parku nic było warunkiem koniecznym dla funkcjonowania gospodarstwa rolnego (wszystkie tereny rolnicze i budynki gospodarcze znajdowały się poza terenem zespołu.

W ocenie skarżących samo stwierdzenie, że dwór znajdował się na skraju parku przesądza o możliwości przeznaczenia pałacu i parku na cele reformy rolnej jest błędne. Skoro na dzień reagowania skargi, cel dekretu w odniesieniu do zespołu nie został zrealizowany, a tzw. nowy dwór znajdował się na terenie zespołu dworsko-parkowego. Na działce nr [...] nadał zlokalizowany jest budynek dworu który z biegiem czasu został sprzedany osobą fizycznym. Sprzedaży nieruchomości jako celu takiego ustawodawca nie przewidział w art. 1 ust. 2 dekretu PKWN. Zatem również w tym zakresie interpretacja tego przepisu dokonana przez Ministra, w ocenie skarżących jest wadliwa. Minister całkowicie błędnie przyjął również, że o istnieniu związku funkcjonalnego decydować mogła przede wyłącznie nieduża odległość pomiędzy rezydencją właściciela, a częścią gospodarczą nieruchomości. Tymczasem z dotychczasowej linii orzeczniczej wynika, że nawet bezpośrednie sąsiedztwo z częścią folwarczną nic determinowało jeszcze takiego związku, konieczne było dopiero m.in. ustalenie rolniczego charakteru danego zespołu pałacowo-parkowego.

Zdaniem skarżących, równie błędnie było przyjęcie przez organ II instancji, że sąsiedztwo zabudowań gospodarczych decydowało o istnieniu związku funkcjonalnego, albowiem sąsiedztwo zabudowań folwarcznych wynikało z zaszłości historycznych, tj. pierwotnych założeń lokacyjnych, pochodzących sprzed kilku wieków. Te założenia straciły na znaczeniu co najmniej już pod koniec XVIII w., kiedy to właściciele zdecydowali się na wybudowanie okazałej rezydencji, otoczonej rekreacyjnym parkiem, który w żaden sposób nic był powiązany z produkcja rolną (podobnie jak sam pałac). Minister nieprawidłowo przyjął również, brak osobistego zarządu gospodarstwem rolnym przez właściciela majątku pozostawał bez znaczenia dla oceny związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym a resztą majątku. Minister nie odniósł się w ogóle do ustaleń organu I instancji z których wynika, że w majątku zatrudniony była zarządca.

Konstatując swoje rozważania, skarżący wskazali, że Minister zastosował w niniejszej sprawie niedopuszczalną rozszerzającą wykładnię przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, sprzecznej z tzw. zasadą proporcjonalności. Niedopuszczalna wykładnia polegała w szczególności na przyjęciu, że zespoły dworsko-parkowe podpadały pod działanie dekretu PKWN z uwagi na związek podmiotowy (poprzez osobę właściciela), finansowy (poprzez czerpanie dochodów z gospodarstwa) i terytorialny (rozumiany jako bezpośrednie sąsiedztwo zespołu dworsko-parkowego z resztą majątku), z czego Minister niejako "automatycznie" wywiódł istnienie związku funkcjonalnego.

Nadto, Minister nieprawidłowo przyjął, że bez znaczenia w niniejszej sprawie jest rolniczy bądź nierolniczy charakter nieruchomości. Tymczasem w pierwotnym brzmieniu art. 2 ust. 1 dekretu PKWN stanowił o "nieruchomościach o charakterze rolniczym". W ocenie skarżących nie wolno zapominać, iż to na podstawie tego pierwotnego brzmienia na własność Państwa przeszły majątki ziemskie, zaś nowelizacja zmieniająca brzmienie ust. 1 art. 2 dekretu PKWN na: "nieruchomości ziemskie" została dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3 poz. 9).

III.1.2. Pismem z 30 sierpnia 2019 r. M. Z., W. Z., Z. Z., B. K., H. K., I. K.(następczyni prawna A. K.), J. K. oraz R. K. reprezentowani przez adwokata wywiedli skargę na decyzję Ministra z [...] lipca 2019 r., [...] w zakresie pkt 1, zarzucając jej:

(i) naruszenie przepisów postępowania, tj.:

(ia) naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i merytoryczne rozpoznanie odwołania Wójta w zakresie działki nr [...], podczas gdy Gmina [...] nigdy nie miała żadnego tytułu prawnego do działki nr [...] i interesu prawnego do zaskarżenia decyzji Wojewody w tym zakresie, w związku z czym zaistniała przesłanka do umorzenia postępowania odwoławczego w zakresie działki nr [...], (ib) naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niezgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego przyjęcie, że budynek pałacu posadowiony na działce nr [...] stanowił część podwórza gospodarczego majątku, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności z oględzin nieruchomości, dokumentacji Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...] Delegatura w [...] oraz zeznań M. S. wynika wprost, że budynek posadowiony w obrębie działki geodezyjnej nr [...] służył wyłącznie dla celów mieszkalnych właścicieli nieruchomości, nie był wykorzystywany na cele rolnicze i był oddzielony drzewostanem od innych zabudowań znajdujących się obecnie na działce nr [...], a tym samym nie stanowił części podwórza gospodarczego;

(ii) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, że sama tylko bliska odległość części dworskiej majątku od zabudowań gospodarczych i kolonii mieszkalnej stanowi o istnieniu związku funkcjonalnego pomiędzy pałacem a częścią gospodarczą majątku, podczas gdy powiązania terytorialne pałacu posadowionego na działce nr [...] z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej nie mogą przesądzać o istnieniu związku funkcjonalnego, a nieruchomość posadowiona na działce nr [...] służyła wyłącznie dla celów rezydencyjnych właścicieli nieruchomości i nie służyła działalności wytwórczej w rolnictwie, zatem nie istniał związek funkcjonalny pomiędzy budynkiem pałacu a częścią gospodarczą majątku w [...].

W oparciu o powyższe zarzuty, skarżący wnieśli o: (i) uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra w pkt 1 oraz umorzenie w tym zakresie postępowania administracyjnego w II instancji na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra w pkt 1 i przekazanie sprawy Ministrowi do ponownego rozpoznania w tym zakresie (ii) zasądzenie od Ministra na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictw.

Argumentując skargę, skarżący wskazali, że Gmina [...] nie miała interesu prawnego do wniesienia odwołania w zakresie całego pkt 1 decyzji Wojewody z dnia [...] lipca 2017 r., [...] - w tym w szczególności w zakresie działki nr [...], co do której Minister zmienił decyzję organu I instancji. Gmina [...] nie jest i nigdy nie była właścicielem działki nr [...], stąd nie posiadała ona od początku legitymacji do wniesienia odwołania od punktu 1 decyzji Wojewody. Zdaniem skarżących, znamiennym jest, że Minister w pkt 3 zaskarżonej decyzji umorzył postępowanie odwoławcze z odwołania Wójta w części dotyczącej działki nr [...], uzasadniając to brakiem tytułu prawnego Gminy do tej nieruchomości. Organ II instancji pominął jednak, że Gmina [...] nie posiada interesu prawnego również co do działki nr [...] i rozstrzygnął merytorycznie w tym zakresie, uchylając na wniosek Wójta część punktu 1 decyzji Wojewody.

Tymczasem Minister powinien konsekwentnie, tak jak to uczynił w pkt 3 zaskarżonej decyzji co do części działki [...], umorzyć postępowanie odwoławcze również w zakresie działki nr [...]. Albowiem zdaniem skarżących, decyzja organu I instancji w tym zakresie została zaskarżona wyłącznie przez Wójta, który nie posiadał interesu prawnego do wniesienia odwołania od pkt 1 decyzji Wojewody. W świetle powyższego, skarżący wskazali, że Sąd winien jest uchylić pkt 1 decyzji Ministra oraz na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. umorzyć administracyjne postępowanie odwoławcze w zakresie działki nr [...].

Skarżący wskazali również, że doszło do naruszenia przepisów postępowania dowodowego, których organ dokonał rozpoznając sprawę w zakresie, w którym winien był zdaniem skarżących w pierwszej kolejności postępowanie odwoławcze umorzyć. Jak wskazali skarżący, organ II instancji rozpatrując odwołanie Wójta w zakresie działki nr [...], bazował na tożsamym materiale dowodowym, co organ I instancji. Materiał zgromadzony w niniejszej sprawie był kompletny i wystarczający do merytorycznego rozpoznania sprawy i dokonania ustaleń faktycznych w oparciu o ocenę zgromadzonych dowodów. Minister dokonał jednak niezgodnej z zasadami doświadczenia życiowego oceny materiału dowodowego i wyciągnął z niego błędne, niezgodne z zasadami logiki wnioski, sprzeczne także z wnioskami wyciągniętymi przez Wojewodę z tego samego materiału dowodowego, a w szczególności z przeprowadzonych przez Wojewodę oględzin oraz z dokumentów Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...] Delegatura w [...].

Skarżący wskazali również, że z zeznań M. S. wynika, że budynek pałacu na działce nr [...] pełnił funkcję mieszkalną właściciela majątku i nie służył działalności wytwórczej w rolnictwie, a pracownicy majątku mieszkali poza częścią dworską. Charakter nieruchomości określa też szczegółowo dokumentacja Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...] Delegatura w [...]. Z ryciny - planu majątku [...] wynika, że budynek pałacu (nr [...] na planie) oddzielono zadrzewieniem od pozostałych zabudowań na działce nr [...], w tym urządzoną [...] (nr [...] na planie).

Natomiast zgodnie z kartą inwentaryzacyjnej, przy budynku nowego pałacu urządzono również niewielki ogród, a w budynku pałacu zamieszkiwał właściciel – K. Z. Zdaniem skarżących, skoro więc budynek pałacu był odgrodzony drzewostanem, użytkowany przez właściciela majątku, nie służył do produkcji rolnej, a pracownicy majątku nie zamieszkiwali w pałacu, to dowody te wskazują ewidentnie na typowo rezydencyjny charakter budynku posadowionego na działce nr [...] i brak jego przeznaczenia do jakichkolwiek funkcji gospodarczych. Tymczasem, organ II instancji, bazując na tych właśnie dowodach, wyciągnął nie dający się pogodzić z zasadami logicznego rozumowania wniosek, że budynek pałacu stanowił integralną część podwórza gospodarczego. Takie ustalenie skarżący uznali za sprzeczne z treścią zgromadzonych dokumentów.

Nadto ustalenie przez Ministra, że budynek pałacu miał stanowić część podwórza gospodarczego jest też o tyle zaskakujące i niezgodne nawet z własnymi ustaleniami tego organu, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano wprost, że pałac posadowiony w obrębie działki nr [...] pełnił wyłącznie funkcję mieszkalną. Jednocześnie, jak podnieśli skarżący – również protokół oględzin nieruchomości z dnia [...] listopada 2016 r. potwierdził, że - obręb działki [...] wyznacza obszar pod budynkiem pałacu. Budynek pałacu został tym samym wyraźnie wydzielony geodezyjnie od pozostałej części majątku ziemskiego, a zatem możliwe jest dokładne określenie granic nieruchomości, która nie pełniła funkcji gospodarczej, a służyła wyłącznie funkcji rezydencyjnej właścicieli majątku.

Nadto, skarżący podnieśli, że organ II instancji, pomimo posiadania wystarczającego materiału dowodowego, wyciągnął z niego błędny wniosek, przyjmując że budynek pałacu należał do części gospodarczej majątku. Tym samym organ II instancji w zaskarżonym zakresie decyzji naruszył przepisy art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Jak podnieśli skarżący, budynek pałacu na działce geodezyjnej nr [...] pełnił wyłączne funkcję mieszkalną, co ich zdaniem nie pozwala zaakceptować twierdzenia organu Il instancji, jakoby "sztuczne" miało być uznanie, że nieruchomość w obrębie działki nr [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Wręcz przeciwnie, za sztuczne skarżący uznali, zakwalifikowanie przez organ II instancji budynku pałacu na działce nr [...] jako związanego funkcjonalnie z częścią gospodarczą majątku, pomimo że pełnił on tylko funkcję rezydencjalną dla potrzeb właścicieli nieruchomości i w żadnej mierze nie służył bezpośrednio produkcji wytwórczej w rolnictwie, jak również nie służył zarządzaniu produkcją wytwórczą w rolnictwie.

Okoliczność, że w niedalekiej odległości od nowego pałacu znajdowały się zabudowania gospodarcze, nie ma znaczenia dla oceny, czy sam budynek pałacu wykazywał związek funkcjonalny z gospodarczą częścią majątku ziemskiego. Nie ma również znaczenia w tym kontekście podkreślana przez organ II instancji okoliczność, że z pałacu istniało połączenie widokowe z wejściem do spichlerza i wozownią. W niniejszej sprawie budynek pałacu znajdujący się na wyodrębnionej działce geodezyjnej nr [...] i nie służył ze swej natury produkcji rolnej, a służył wyłącznie funkcji mieszkalnej, co zresztą sam organ II instancji wprost wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Posadowienie całego budynku pałacu w obrębie działki geodezyjnej nr [...] sprawia, że możliwe jest ścisłe określenie granic majątku, które nie wykazywały związku funkcjonalnego z częścią gospodarczą, a w związku z tym nie podpadały pod działanie art. 2 ust. l lit. e) dekretu PKWN.

Skarżący podnieśli również, że budynek pałacu na działce nr [...], ze względu na swoją funkcję czysto rezydencyjną, nie miał żadnego wpływu na funkcjonowanie części gospodarczej majątku w [...], tak jak i część gospodarcza nie miała żadnego wpływu na sposób funkcjonowania budynku pałacu. Minister wydając zaskarżoną decyzję wziął pod uwagę wyłącznie stosunkowo niewielką odległość pomiędzy budynkiem pałacu a zabudowaniami gospodarczymi i kolonią mieszkalną, pomijając całkowicie rzeczywistą funkcję pałacu i brak jego wzajemnych powiązań z częścią gospodarczą.

Nadto, strona skarżąca zwróciła uwagę, że Minister nie wskazał jakie konkretne powiązania (oprócz bliskiej odległości) miały rzekomo zachodzić pomiędzy budynkiem pałacu, a częścią gospodarczą majątku. Konstatując, skarżący wskazali, że ścisłe określenie w decyzji granic nieruchomości, która nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, jest w niniejszej sprawie możliwe, gdyż (oprócz części działki nr [...]) zawiera się ona w granicach działki nr [...], na której posadowiony jest budynek pałacu. Zdaniem skarżących, Minister w sposób nieuzasadniony przypisał tej nieruchomości związek funkcjonalny z częścią gospodarczą majątku, bazując wyłącznie na stosunkowo bliskiej odległości od kolonii mieszkalnej i budynków gospodarczych.

Tym samym organ II instancji niewłaściwie zastosował przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, bezpodstawnie przyjmując, że charakter zabudowanej pałacem działki nr [...] w [...] w dacie przeprowadzenia reformy rolnej sprawiał, że nadawała się ona na cele reformy rolnej.

III.2. W odpowiedzi na wspomniane wyżej skargi, Minister podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Poczynając od zarzutu braku interesu prawnego Gminy [...] do działki ewidencyjnej nr [...], Minister wskazał, że w świetle księgi wieczystej nr [...] prowadzonej dla działki ewidencyjnej nr [...], Gmina [...] rzeczywiście nie jest ujawniona, ale suma udziałów praw do nieruchomości ujawniona w tej księdze to [...]. Natomiast Minister oświadczył, że przyznając Gminie [...] status strony kierował się treścią księgi wieczystej nr [...], prowadzonej dla wyodrębnionego lokalu mieszkalnego mieszczącego się w budynku położonym na działce nr [...], w której jako właściciel wpisana jest Gmina [...]. W dziale I "Spis praw związanych z własnością" tej księgi Gmina [...] figuruje jako współwłaściciel w [...] udziału w nieruchomości wspólnej, którą stanowi grunt oraz części budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali.

Natomiast w komentarzu do migracji wpisano, że właściciele objętego tą księgą lokalu są współwłaścicielami w [...] częściach działki [...] objętej KW [...] - czyli tej księgi, na którą powołują się skarżący. Tym samym treść księgi wieczystej nr [...] uzasadnia interes prawny Gminy [...] do działki nr [...], a w konsekwencji jej przymiot strony w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją Ministra z dnia [...] lipca 2019 r. Skarżący wskazali również, że spora część skarg koncentruje się na zagadnieniu związku funkcjonalnego, dlatego wymaga szczególnego podkreślenia, że zgodnie z aktualnym orzecznictwem organy dokonując oceny czy dana nieruchomość podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, w pierwszej kolejności powinny ustalać charakter danej nieruchomości i tylko jeśli nie jest on rolniczy dopuszczalne jest badanie w "kolejnym kroku" tak zwanego związku funkcjonalnego, więc zakwalifikowanie ocenianej nieruchomości do rolniczej części nieruchomości oznacza, że zbędne jest czynienie analiz na temat związku funkcjonalnego w ramach danej nieruchomości.

Jak wskazał Minister, orzekł że działka nr [...] zabudowana budynkiem nowego dworu, podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN nie z powodu stwierdzenia występowania związku funkcjonalnego, a z powodu tego, że jej bezpośrednie otoczenie sprawiało, że dominującą funkcją tej części nieruchomości była funkcja rolnicza. Choć nowy dwór pełnił funkcję mieszkalną, to bezpośrednie sąsiedztwo i bliskość dużego podwórza gospodarczego przesądziła o głównej funkcji gospodarczej obszaru, na którym został zlokalizowany. Wobec niepodzielności tego obszaru uwzględniony został jego główny i dominujący rolniczy charakter, wynikający z otaczających go licznych gruntów i obiektów o funkcjach typowo rolniczych, szczegółowo opisanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Doprowadziło to Ministra do wniosku, że budynek nowego dworu pod względem przestrzennym nie był wyodrębniony od rolnej części nieruchomości, więc był on integralną częścią nieruchomości ziemskiej, dlatego wydzielanie z tego obszaru dopiero współczesnej przecież działki nr [...] byłoby zabiegiem nadto sztucznym.

Tym samym skoro o kierunku rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie nie zdecydowało stwierdzenie wystąpienia związku funkcjonalnego, to odnoszenie się do zarzutów z nim związanych jest bezcelowe. Kontynuując swe rozważania, organ II instancji wskazał, że specyfika tej sprawy polega na tym, że nowy dwór - wbrew twierdzeniu skarżących - nie stanowił integralnej części parku, co zostało wyraźnie podkreślone i szczegółowo wyjaśnione (około 150 metrów od budynku dworu do granic parku, a na przestrzeni tej między innymi sad) w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dlatego nie jest uprawnione forsowanie stanowiska sprowadzającego się do tego. że budynek nowego dworu był powiązany z parkiem.

Natomiast w świetle zarzutu błędnej interpretacji zeznań świadka H. S., Minister podniósł, że granice działki nr [...] są one wyraźnie widoczne na mapie stanowiącej załącznik do decyzji organu I instancji. Działka ta obejmuje tylko i wyłącznie budynek nowego dworu, a jej granice przebiegają po obrysie tego budynku. Natomiast, jak wskazał organ II instancji - lokalizacja budynków gospodarczych oraz generalnie układ przestrzenny nieruchomości są wyraźnie widoczne w dokumentacji konserwatorskiej, między innymi na szkicu stanowiącym pierwszą stronę "karty założenia zespołu".

III.3. Postanowieniami z dnia 7 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2425/19 i IV SA/Wa 2426/19 Sąd na podstawie art. 111 § 1 p.p.s.a. połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt IV SA/Wa 2425/19 i IV SA/Wa 2426/19 oraz postanowił prowadzić je dalej pod sygn. akt IV SA/Wa 2425/19.

III.4. Na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2020 r. strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska w sprawie. Pełnomocnicy skarżących zgodnie oświadczyli, że przedmiotem zaskarżenia nie jest pkt 3 zaskarżonej decyzji.

1. IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

IV.1. Skargi zasługują na uwzględnienie, ale nie wszystkie podniesione w nich zarzuty okazały się zasadne.

IV.2. Sąd nie podzielił zarzutu skarg odnoszącego się do braku interesu prawnego gminy [...] w zaskarżeniu decyzji Wojewody w odniesieniu do działki nr [...]. Trafnie zwrócił uwagę Minister, że zgodnie z księgą wieczystą nr [...], gminie [...] jako właścicielowi wyodrębnionego lokalu przysługuje udział [...] w działce nr [...] (wydruk z elektronicznej księgi wieczystej – k. 100 – 103).

IV.3. W skargach sformułowano szereg zarzutów naruszenia przepisów postępowania dotyczących ustaleń faktycznych i oceny dowodów oraz zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego. Całościowo analiza skarg oraz odpowiedzi na skargę, a także przebieg rozprawy, prowadzą jednak do wniosku, że zagadnieniem o kluczowym znaczeniu dla rozstrzygnięcia jest to, czy w sprawie konieczne było badanie istnienia związku funkcjonalnego między dworem (pałacem) zlokalizowanym na działce nr [...], a gospodarstwem rolnym. Otóż Minister kierując się wyłącznie lokalizacją dworu, tzn. jego oddaleniem o ok 150 m od granic parku oraz sąsiedztwem z zabudowaniami o rolniczym charakterze, uznał, że już te okoliczności przesądzają o tym, że sporny dwór był integralną częścią nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym. Jest to okoliczność o tyle kluczowa, że w razie przyjęcia tezy o konieczności badania wspominanego związku funkcjonalnego rozważenia wymagałaby m.in. kwestia zatrudnienia zarządcy oraz miejsca jego aktywności zawodowej (tj. cześć pałacu czy też budynki poza pałacem), na co zresztą zwrócił uwagę Wojewoda.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę przychyla się do poglądu, że sama lokalizacja pałacu w sąsiedztwie terenów rolniczych nie przesądza jeszcze o tym, że sporny pałac podlegał po działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Przypomnieć należy, że art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej stanowił, że na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw [...], [...] i [...], jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że zmiana dekretu PKWN, dokonana dekretem z [...] stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu PKWN z dnia [...] września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U.

Nr 3, poz. 9), w ramach której m.in. właśnie usunięto w art. 2 ust. 1 zdanie wstępne – wyrazy "o charakterze rolnym", nie spowodowała skutków prawnych. Wprowadzona bowiem zmiana nie zmieniała istoty postanowień tego dekretu co do tego jakie nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r. Oznacza to, że na podstawie tego przepisu, nawet po wskazanej zmianie, przejęciu podlegały wyłącznie nieruchomości o charakterze stricte rolniczym (wyroki NSA sygn. akt I OSK 851/05, I OSK 287/08, I OSK 906/08, uchwały składu 7 sędziów NSA z 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06 i z 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10 CBOSA). Przyjąć należy, również w ślad za dominującym orzecznictwem, że dwory czy pałace mogły podlegać pod działanie dekretu wówczas, gdy pozostawały w funkcjonalnym związku z gospodarstwem rolnym. Ów funkcjonalny związek zachodzi, gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie.

Jednocześnie ugruntowane jest w orzecznictwie, że pojęcie to nie dotyczy metodologicznie związku funkcjonalnego (relacji jednostronnej zależności) lecz stanu interakcji (relacje dwustronne) pomiędzy obiema częściami majątku (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1438/16 – CBOSA). W orzecznictwie wyjaśniono, że o "związku funkcjonalnym" rezydencji z gospodarstwem rolnym nie mogą decydować: - powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne (wyroki NSA sygn. akt IV SA 451/00, IV SA 1593/02, I OSK 28/06, I OSK 532/07, I OSK 1116/07, I OSK 686/08, I OSK 906/08); - brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej (wyroki NSA sygn. akt I OSK 287/08, I OSK 686/08, I OSK 27/09); - nieoddzielenie ogrodzeniem ze wszystkich stron (wyroki NSA o sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 686/08); - źródła dochodów właściciela (wyroki NSA o sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 686/08, I OSK 27/09, I OSK 302/10); - zamieszkiwanie właściciela na terenie nieruchomości ziemskiej (wyroki NSA o sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 686/08); - korzystanie przez właścicieli z dóbr w postaci żywności czy środków finansowych wytwarzanych przez majątek ziemski (wyrok NSA o sygn. akt I OSK 1014/08).

Przy czym przyjmuje się, że żadnego znaczenia dla wykazania istnienia bądź nie "związku funkcjonalnego" nie ma okoliczność czy część rezydencjalna była utrzymywana z dochodów pochodzących z majątku rolnego. Konsekwencją tych poglądów jest stanowisko, że rezydencja właściciela majątku ziemskiego, co do zasady nie przechodzi na cele reformy rolnej, jako nieprzydatna do realizacji celów, o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu. Jak się wskazuje, nie były one przydane dla celów wskazanych w lit. a-c, natomiast cele wskazane pod lit. d i e mogły być realizowane jedynie poprzez przejęcie nieruchomości niezabudowanych (por. np. wyrok NSA z 30 maja 2018 r., I OSK 1487/16, CBOSA i cyt. tam orzeczenia). W końcu, wracając do sygnalizowanego już wyżej wątku zatrudnienia zarządcy, w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że dla istnienia "związku funkcjonalnego" istotne znaczenie może mieć miejsce zamieszkiwania zarządcy – czy na terenie części rezydencjalnej czy też poza nią (por. wyroki NSA sygn. akt I OSK 287/08, I OSK 1014/08, I OSK 27/09 CBOSA; z nowszych orzeczeń zob. np. wyroki NSA z 10 października 2019 r., I OSK 246/18 oraz z 12 kwietnia 2019 r., I OSK 1531/17 - CBOSA) i miejsce gdzie rządca przyjmował interesantów.

Istotne może być też ustalenie, że w części mieszkalnej pałacu czy dworu znajdował się także np. kantor czy biuro, z którego wykonywany był stały zarząd doraźnymi pracami wykonywanymi w części gospodarczej (znajdowały się tam księgi rachunkowe, dokonywano bieżących płatności pracownikom i dostawcom itp.). Przenosząc powyższe ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że Minister niezasadnie przyznał decydujące znaczenie kwestii związków terytorialnych, nie analizując pozostałych zagadnień istotnych z punktu widzenia istnienia związku funkcjonalnego.

Po pierwsze, Minister w ogóle pominął kwestię zatrudnienia w majątku [...] zarządcy (zob. s. 5 decyzji Wojewody). Informacja ta znajduje potwierdzenie m.in. w materiałach opracowanych przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków – fotografia nr 19 z katalogu "[...] zespół folwarczny" na płycie CD. W tym samym miejscu znajdujemy również informację o istnieniu na terenie folwarku pomieszczeń biurowych przy młynie zbożowym. Po drugie, z materiałów opracowanych przez konserwatora wiadomo również, że w rezydencji zamieszkiwał hrabia K. Z. Brak jest w materiałach konserwatorskich, a także innych dowodach, informacji o tym, aby na terenie rezydencji znajdywały się biura związane z bieżącym zarządzaniem majątkiem (zob. też zdjęcia zawarte w katalogu "[...] dwór" na płycie CD). Zeznania H. S. korespondują z dokumentacją konserwatorską. Równocześnie zgodzić się należy z Ministrem, że zeznania te, z uwagi na wiek świadka w 1939 r. (11 lat) oraz bardzo ogólny charakter tych zeznań, nie mogą mieć charakteru przesądzającego.

Niemniej jednak, wspierają one tezę skarg o braku funkcjonalnego związku pałacu z gospodarstwem rolnym (w opisanym wyżej ujęciu przyjmowanym w dominującym nurcie orzecznictwa NSA). Dokładana analiza rysunków sporządzonych na potrzeby konserwatora zabytków wskazuje również, że wbrew twierdzeniom Ministra, pałac był jednak w pewnym stopniu oddzielony od części rolniczej. Wskazują na to m.in. liczne zadrzewienia wokół pałacu pełniące zapewne również funkcję izolacyjną (zadrzewienia te widoczne są również na zdjęciach), a także wyraźnie wyodrębnienie dojazdu do pałacu. Co nie mniej ważne, pałac nie sąsiaduje bezpośrednio z zabudowaniami gospodarczymi, tzn. nie przylega do nich. Zabudowania te są na tyle daleko od pałacu, że wyraźnie widać odrębność tego budynku od zabudowań stricte gospodarczych.

Reasumując, w świetle przywołanego wyżej orzecznictwa, pałac pełnił niewątpliwie funkcję mieszkalną i rezydencjalną, a jednocześnie brak dowodów na to, aby pełnił również funkcję biura, z którego zarządzano folwarkiem. Innymi słowy, dotychczas zebrane dowody nie dawały podstaw do zmiany decyzji Wojewody na niekorzyść wnioskodawców. Minister zmieniając decyzję Wojewody w odniesieniu do działki nr [...] naruszył zatem art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Pomijając z kolei elementy istotne z punktów widzenia oceny związku funkcjonalnego Minister dopuścił się również naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7 oraz 80 k.p.a. Skarżący reprezentowani przez adwokata J. F. nie wykazali natomiast, aby rozstrzygnięcie Ministra dotyczące terenu wokół parku zapadło z naruszeniem prawa. Słusznie wskazał Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że dowodów na inne niż rolnicze wykorzystanie tych trenów nie przedłożono w trakcie postępowania administracyjnego.

Również w skardze takiego wywodu nie przeprowadzono, podobnie jak i podczas rozprawy. Pomimo tego Sąd zdecydował, że konieczne jest uchylenie również punktu 2 decyzji Ministra. Otóż punkt ten odnosi się do "pozostałej części" decyzji, czyli punktu 1, który został uchylony niniejszym wyrokiem. Z uwagi na postulat pewności prawa i jednoznaczności rozstrzygnięć (art. 2 Konstytucji RP) wskazane jest, aby przyszła decyzja Ministra w sposób kompleksowy załatwiała sprawę co do istoty. Problem taki nie występuje w odniesieniu do punktu 3 decyzji Ministra, która ma charakter rozstrzygnięcia procesowego (umorzenie postępowania odwoławczego), a nie rozstrzygnięcia co do istoty.

IV.4. Rozpoznając sprawę ponownie, Minister będzie miał na uwadze wskazane wyżej oceny prawne. Jeżeli chodzi o podniesiony podczas rozprawy przez skarżących problem dopuszczenia dowodu ze zdjęć lotniczych, to Minister rozstrzygnie, czy taki dowód może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy (mając na uwadze zasadę prawdy obiektywnej – art. 7 k.p.a.). Z oświadczenia pełnomocnika Ministra wynika w każdym razie, że dowody takie bywają dopuszczane w podobnych sprawach. W tym celu Minister winien wyznaczyć skarżącym reprezentowanym przez zawodowych pełnomocników odpowiedni termin na sformułowanie odpowiednich wniosków dowodowych ze wskazaniem środka dowodowego oraz tezy dowodowej.

IV.5. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Trzeba wskazać, że na skutek oczywistej omyłki w ramach tych kosztów nie uwzględniono wpisów od skarg (po 200 zł), a rozstrzygnięciem objęto wyłącznie wynagrodzenia pełnomocników (po 480 zł) i opłaty skarbowe (po 17 zł). Omyłka ta może być skorygowana w drodze zażalenia.

IV.6. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.