Uzasadnienie
J. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...], którą organ odwoławczy uchylił w całości decyzję Burmistrza Miasta i Gminy D. z dnia [...] sierpnia 2017 r. o ustaleniu warunków zabudowy i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Skarżący zawarł w sprzeciwie wniosek o zwolnienie od wpisu.
W dniu 16 grudnia 2017 r. J. K. uzupełnił brak wniosku o przyznanie prawa pomocy, składając - na urzędowym formularzu - żądanie zwolnienia od kosztów sądowych.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał, że jest kawalerem. Oświadczył, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 19,38 ha, podając, że uzyskuje z niego dochód w wysokości 800 zł miesięcznie. Stwierdził, że wydatki na bieżące utrzymanie, na podatki, na ogrzewanie, na energię elektryczną i na wywóz nieczystości w całości pochłaniają uzyskane przychody. Nie wykazał oszczędności, innych zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów.
Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel.
Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Trzeba przy tym zaznaczyć, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 listopada 2016 r. sygn. akt I OZ 1170/16, z dnia 17 marca 2016 r. sygn. akt I OZ 241/16, z dnia 27 stycznia 2016 r. sygn. akt I OZ 37/16. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedmiotowy wniosek należałoby zatem uwzględnić, jeżeli wykazane przez J. K. możliwości płatnicze uprawniałyby do twierdzenia, że bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Ustalenie, czy zachodzi taka sytuacja wymaga określenia relacji kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie do sytuacji finansowej skarżącego.
Wysokość wpisu od sprzeciwu wynosi 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 6a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Jest to najniższy dopuszczalny wpis w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 233 ppsa). Wysokość innych, ewentualnie należnych, opłat sądowych w postępowaniu wszczętym sprzeciwem J. K., jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia, jednorazowo również nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192, § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie.
Uwzględniając tak kształtującą się wysokość opłat sądowych w przedmiotowej sprawie, należy zauważyć, że jakkolwiek skarżący oświadczył, iż dochód osiągany przez niego z gospodarstwa rolnego wynosi 800 zł miesięcznie, to powierzchnia tego gospodarstwa wynosi 19,38 ha. Zgodnie natomiast z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22 września 2017 r. (M.P. z 2017 r., poz. 884) przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wyniósł w 2016 r. 2.577 zł. Ponadto, jak wynika z wykazu beneficjentów wspólnej polityki rolnej, prowadzonym przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (http://beneficjenciwpr.minrol.gov.pl), J. K. (gmina D., w której zamieszkuje skarżący) otrzymał w roku budżetowym 2016 płatności w wysokości 34.618,39 zł. Większość z przyznanych dopłat stanowiły płatności bezpośrednie (jednolita płatność obszarowa, tzw. płatność redystrybucyjna, dobrowolne wsparcie związane z produkcją). Zasadniczym celem tych świadczeń jest natomiast wsparcie dochodów rolniczych.
Przy tak kształtującej się sytuacji dochodowej i majątkowej wnioskodawcy nie sposób przyjąć, że nie jest on – bez uszczerbku koniecznego utrzymania – wygospodarować 100 zł na wpis od sprzeciwu lub takich samych kwot, ewentualnie należnych na dalszych etapach postępowania.
Skarżący twierdzi, że wydatki na bieżące utrzymanie, na podatki, ogrzewanie, energię elektryczną i wywóz nieczystości, pochłaniają uzyskiwane przychody. Wywodząc w sprzeciwie, że inwestycja, którą kwestionuje, koliduje z rozpoczętą i realizowaną przez niego budową budynku mieszkalnego i gospodarczego, sam jednak pośrednio potwierdza, iż ma możliwość wygospodarowania dodatkowych środków z przeznaczeniem na inne cele niż konieczne utrzymanie. Nie można też tracić z pola widzenia, że prowadzenie przez wnioskodawcę działalności rolniczej pozwala mu w znacznym stopniu ograniczyć wydatki na wyżywienie.
Nie ma zatem jakichkolwiek powodów, aby uznać, że od czerwca ubiegłego roku, kiedy to w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 1359/17 J. K. uiścił wpis od skargi w wysokości 200 zł (karta nr 31 akt sprawy sygn. IV SA/Wa 1359/17), jego sytuacja finansowa zmieniła się tak, że obecnie wygospodarowanie o połowie mniejszej kwoty wiązać się będzie dla niego z uszczerbkiem koniecznego utrzymania.
Ponoszenie kosztów postępowania sądowego zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, albo że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Dokonana w przedmiotowej sprawie ocena możliwości płatniczych J. K. nie pozwala stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zachodzi taka sytuacja. Przy opłatach sądowych, których wysokość jednorazowo nie przekracza 100 zł, skarżący, który jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 19,38 ha i prowadzi działalność rolniczą, jest w stanie tak zaplanować konieczne wydatki, aby bez uszczerbku koniecznego utrzymania pokryć pełne koszty postępowania.
Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.