Uzasadnienie
- I. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej również: "organ II instancji" lub "Minister") z [...] grudnia 2015 r., znak: [...] (dalej również: "zaskarżone postanowienie"). Na mocy tego postanowienia Minister, po rozpatrzeniu wniosku P. R. (zwanej dalej "skarżącą") o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy postanowieniem Ministra Spraw Wewnętrznych Nr [...] z dnia [...] października 2015 r. odmawiające wznowienia postępowania w sprawie zakończonej:
- 1. ostateczną decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych Nr [...] z [...] stycznia 2015 r. umarzającą z urzędu postępowanie w sprawie z wniosku spółki [...] S.A. z siedzibą w [...] (spółki przejmującej) o wydanie zezwolenia na nabycie w drodze łączenia się spółek poprzez przeniesienie całego majątku spółki [...] S.A. z siedzibą w [...] (spółka przejmowana) na spółkę [...] S.A. prawa własności oraz prawa użytkowania wieczystego nieruchomości opisanych w wykazie stanowiącym załącznik nr 1 do decyzji Nr [...] i będącym jej integralną częścią, oraz
- 2. ostateczną decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych Nr [...] z [...] stycznia 2015 r. zezwalającą spółce [...] S.A. z siedzibą w [...] (spółce przejmującej) na nabycie w drodze łączenia się spółek, poprzez przeniesienie całego majątku spółki [...] S.A. z siedzibą w [...] (spółka przejmowana) na spółkę [...] S.A. z siedzibą w [...], prawa własności oraz prawa użytkowania wieczystego nieruchomości opisanych w wykazie stanowiącym załącznik nr 1 do decyzji Nr [...] i będącym jej integralną częścią.
- II. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy.
II.1. Pismem z [...] stycznia 2014 r. [...] S.A. złożyły do Ministra Spraw Wewnętrznych wniosek w sprawie wydania zezwolenia na nabycie nieruchomości położonych w: [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...] w drodze łączenia spółek poprzez przeniesienie całego majątku spółki [...] SA. z siedzibą w [...] (spółka przejmowana) na spółkę [...] S.A. Wniosek ten został uzupełniony pismem z 6 maja 2014 r. Dnia 31 lipca 2014 r. do Ministra Spraw Wewnętrznych wpłynął wniosek A. U. i H. U. reprezentowanych przez adwokata L. Z. o dopuszczenie do udziału w charakterze strony do ww. postępowania o zezwolenie na nabycie nieruchomości (tom 8/11 akt administracyjnych). W dalszych pismach z września 2014 r. (tom 10/11 akt administracyjnych) wspominany pełnomocnik wskazał w szczególności, że w związku z wytoczeniem powództwa o uzgodnienie treści ksiąg wieczystych o nr [...] i nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym w odniesieniu do działek nr [...], [...], [...] i [...], Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem z [...] września 2014 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I C [...] udzielił powodom: A. U. oraz H. U. zabezpieczenia roszczenia poprzez wpisanie w dziale III KW nr [...] oraz KW nr NS1 [...] prowadzonych przez Sąd Rejonowy w [...] ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu co do całych nieruchomości objętych tymi księgami lub ewentualnie ich części obejmujących fragment gruntu w obrysie budynku stacji pośredniej kolei linowej na [...] wraz z kotłownią, fragment gruntu w obrysie budynku magazynu gospodarczego, fragment gruntu w obrysie zbiornika wodnego - wodoszczelnej wanny z armaturą o konstrukcji żelbetowej (w odniesieniu do księgi o nr [...]) oraz fragment gruntu w obrysie podpór U, III, i IV kolejki linowej na [...] (w odniesieniu do księgi o nr [...]). Minister w piśmie z 20 października 2014 r. zawiadomił m. in. adwokata L. Z. o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym.
II.2. Minister Spraw Wewnętrznych decyzją Nr [...] z [...] stycznia 2015 r. umorzył postępowanie w sprawie z wniosku spółki [...] S.A. z siedzibą w [...] (spółki przejmującej) o wydanie zezwolenia na nabycie w drodze łączenia się spółek poprzez przeniesienie całego majątku spółki [...] SA. z siedzibą w [...] (spółka przejmowana) na spółkę [...] SA. prawa własności oraz prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonych w: [...], [...], [...], [...], [...], [...], szczegółowo opisanych w wykazie stanowiącym załącznik nr 1 do decyzji Nr [...] i będącym jej integralną częścią.
Z kolei decyzją Nr [...] z [...] stycznia 2015 r. Minister Spraw Wewnętrznych decyzją spółce [...] S.A. z siedzibą w [...] (spółce przejmującej) na nabycie w drodze łączenia się spółek, poprzez przeniesienie całego majątku spółki [...] S.A. z siedzibą w [...] (spółka przejmowana) na spółkę [...] S.A. z siedzibą w [...], prawa własności oraz prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonych w: [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...], szczegółowo opisanych w wykazie stanowiącym załącznik nr 1 do decyzji Nr [...] i będącym jej integralną częścią. Decyzje te nie zostały doręczone adwokatowi L. Z., albowiem Minister uznał, że A. U. oraz następcy prawni H. U. nie byli stroną postępowania.
II.3. Dnia 30 czerwca 2015 r. nastąpiło połączenie spółki [...] S.A. z siedzibą w [...] (spółka przejmowana) ze spółką [...] S.A. z siedzibą w [...] (spółka przejmująca). Obecna firma spółki przejmującej to [...] S.A. z siedzibą w [...] (odpis z KRS – k. 29).
II.4. Pismem z 15 lipca 2015 r. P. R. – następca prawny H. U. – reprezentowana przez adwokata L. Z. złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Postanowieniem z [...] sierpnia 2015 r. Minister Spraw Wewnętrznych po rozpatrzeniu ww. wniosku z 15 lipca 2015 r. postanowił stwierdzić niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. P. R. pismem z 24 sierpnia 2015 r. wniosła o potraktowanie wspomnianego podania z 15 lipca 2015 r. jako wniosku o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 kpt 4 k.p.a. postępowań zakończonych ostatecznymi decyzjami Ministra Spraw Wewnętrznych nr [...] i [...] z [...] stycznia 2015 r. W dniu 14 września 2015 r. (data wpływu 16 września 2015 r.) P. R. ponownie wniosła o wznowienie ww. postępowań. We wniosku o wznowienie postępowania skarżąca wskazała, iż jest następcą prawnym H. U., któremu przysługiwały prawa strony w postępowaniu zakończonym wydaniem ostatecznych decyzji. Wniosek został uzasadniony brakiem udziału skarżącej jako strony w postępowaniu bez własnej winy stosownie do art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.
II.5. Postanowieniem Nr [...] z [...] października 2015 r. Minister Spraw Wewnętrznych odmówił wznowienia postępowania w ww. sprawach. W uzasadnieniu podkreślono, że przyczyną odmowy wznowienia postępowania w żądanym przez skarżącą zakresie jest okoliczność, iż podanie o wznowienie postępowania nie pochodzi od strony postępowania oraz złożenie podania o wznowienie po terminie. Organ podkreślił, że stronami postępowania w sprawie o wydanie zezwolenia są wnioskodawca (potencjalny nabywca) oraz właściciel bądź użytkownik wieczysty nieruchomości (zbywca), którym zgodnie z przedłożonymi do akt sprawy dokumentami, w szczególności odpisami z ksiąg wieczystych, była spółka [...] S.A. Z uwagi na zmianę stanu faktycznego, m.in. w wyniku uchylenia przez Sąd Okręgowy w [...] postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] września 2014 r. w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia roszczenia przez wpisanie w księgach wieczystych nr [...] i NSl [...] ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu w przedmiocie uzgodnienia treści ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym, organ uznał ostatecznie, iż A. i H. U. nie uprawdopodobnili swoich roszczeń do niektórych z nieruchomości będących przedmiotem postępowania, co sprawia, iż brak było podstaw do przyjęcia, iż toczące się przed Ministrem Spraw Wewnętrznych postępowanie administracyjne dotyczy również ich interesu prawnego.
Organ wskazał ponadto, iż decyzja zezwalająca [...] S.A. na nabycie nieruchomości nie będzie miała bezpośredniego wpływu na stan prawny nieruchomości, a tym samym również na sytuację prawną A. U. oraz następców prawnych H. U. jako byłych właścicieli nieruchomości, podnoszących obecnie roszczenia związane z okolicznościami utraty przez nich prawa własności. Materiał dowodowy zebrany w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym nie wykazał okoliczności uzasadniających twierdzenie o istnieniu interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. po stronie A. U. oraz H. U. (obecnie po stronie jego następcy prawnego – P. R. jako przesłanki niezbędnej do uzyskania przymiotu strony w sprawie. Organ podkreślił, że wyjaśnienie okoliczności związanych z ustaleniem istnienia w sprawie interesu prawnego A. U. oraz H. U. nastąpiło przed wydaniem decyzji Nr [...] i [...] z [...] stycznia 2015 r. Ponadto Minister wskazał, iż zgodnie z art. 147 i 148 k.p.a. wznowienie postępowania z przyczyny wymienionej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. jest dopuszczalne jedynie na żądanie strony, wniesione do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania.
Termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się W związku z powyższym wskazać należy, iż pełnomocnik Pani P. R. w dniu 15 lipca 2015 r. (data nadania przesyłki pocztowej) złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzjami Ministra Spraw Wewnętrznych Nr [...] i Nr [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. Dopiero zaś wnioskiem z dnia 24 sierpnia 2015 r. (data nadania przesyłki pocztowej - 25 sierpnia 2015 r.) pełnomocnik skarżącej zmienił ww. wniosek z dnia 15 lipca 2015 r. i zażądał wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Tym samym żądanie wznowienia postępowania - nawet w przypadku przyjęcia, iż pochodzi ono od strony postępowania - należy uznać za złożone z uchybieniem miesięcznego terminu.
II.5. Dnia 9 listopada 2015 r. do Ministra Spraw Wewnętrznych wpłynął wniosek P. R. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem Nr [...] z dnia [...] października 2015 r.
II.6. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji we wskazanym na wstępie postanowieniu przedstawił argumentację zgodną z tą, która została zawarta w postanowieniu z dnia [...] października 2015 r.
III.1. Z powyższym postanowieniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nie zgodziła się skarżąca, która w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła o jego uchylenie w całości oraz uchylenie poprzedzającego go postanowienia z Ministra Spraw Wewnętrznych Nr [...] z dnia[...] października 2015 r. Wniosła także o zasądzenie od organu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji skarżąca, reprezentowana przez adwokata L. Z., zarzuciła:
- a) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. w zw. z art. 30 § 4 k.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy w ten sposób, iż Organ błędnie stwierdził o niedopuszczalności wznowienia postępowania, podczas gdy z prawidłowo ustalanego stanu faktycznego oraz poprawnej wykładni art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. w zw. z art. 30 § 4 k.p.a. wynika jednoznacznie, iż postępowanie w przedmiotowej sprawie winno zostać wznowione,
- b) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 148 k.p.a. w zw. z art. 103 k.p.a. poprzez uznanie, że skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania podczas gdy z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego oraz poprawnej wykładni art. 148 k.p.a. w zw. z art. 103 k.p.a. w zw. z art. 30 § 4 k.p.a. wynika, iż termin ten został zachowany.
III.2. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
III.3. Uczestnik postępowania [...] S.A. z siedzibą w [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
- IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
IV.1. Skarga jest nieuzasadniona i podlega oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).
IV. 2. W pierwszej kolejności należy podnieść, że zaskarżone postanowienie zostało wydane na skutek wniesienia podania o wznowienie postępowania, czyli w jednym z tzw. trybów nadzwyczajnych. Dla trybów tych charakterystyczne jest przede wszystkim to, że ich przedmiotem nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, według określonych w prawie kryteriów, ale zbadanie prawidłowości ostatecznego rozstrzygnięcia wydanego w postępowaniu jurysdykcyjnym (por. np. B. Adamiak, Koncepcja nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, AUWr 1985, Prawo CXII, s. 92). W dalszej kolejności należy wskazać, że jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada trwałości decyzji administracyjnych. Zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a., decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Tryb nadzwyczajny przewidziany w art. 145 – 152 k.p.a. ma zatem charakter wyjątku od zasady. Tym samym, przesłanki wznowienia postępowania podlegają wykładni ścisłej (exceptiones non sunt extendendae). Istotne jest również, że decyzji ostatecznej służy tzw. domniemanie legalności i prawidłowości (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 września 2014 r., I OSK 229/13, CBOSA). Z domniemania tego wynika między innymi, że ewentualne wątpliwości co do legalności kwestionowanej decyzji ostatecznej powinny przemawiać na rzecz utrzymania tej decyzji w obrocie prawnym. Podzielić należy również pogląd, że to podmiot wnoszący podanie o wznowienie musi udowodnić, kiedy (w jakiej dacie) dowiedział się o okolicznościach stanowiących podstawę wznowienia postępowania (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2012 r., I OSK 463/11 oraz z dnia 6 grudnia 2013 r., II OSK 1538/12; R. Stankiewicz, [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, pod red. M. Wierzbowskiego oraz A. Wiktorowskiej, 19 wyd., Legalis 2016, teza 3 do art. 148). Wspomniana wyżej zasada trwałości decyzji administracyjnej oraz wynikające z niej domniemanie legalności decyzji ostatecznej mają silne oparcie w wartościach konstytucyjnych, w tym przede wszystkim w zasadzie pewności prawa i obrotu prawego, stanowiącej istotny komponent zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Pogląd taki znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., P 46/13, OTK-A 2015/5/62; orzeczenie to zostało wydane w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji, ale ustalenia Trybunału co konstytucyjnej ochrony zasady trwałości decyzji administracyjnych znajdują odpowiednie zastosowanie do innych trybów nadzwyczajnych, w tym do instytucji wznowienia postępowania).
IV.3. Przenoszą powyższe ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy przede wszystkim wskazać, że trafnie uznał Minister, że podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione przez skarżącą z uchybieniem miesięcznego terminu przewidzianego w art. 148 § 2 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Należy wskazać, że dla wypełnienia przesłanki dowiedzenia się o decyzji w rozumieniu art. 148 § 2 k.p.a. nie jest konieczne zapoznanie się z pełną treścią decyzji, to następuje bowiem z reguły w związku z jej doręczeniem przez organ podmiotowi uznawanemu za stronę. Wystarczające jest natomiast samo powzięcie wiadomości o istnieniu decyzji oraz o zawartym w niej rozstrzygnięciu (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2013 r., II OSK 1927/11).
W niniejszej sprawie skarżąca reprezentowana przez adwokata L. Z. w dniu 15 lipca 2015 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej opisanymi na wstępie decyzjami Ministra Nr [...] oraz [...] z [...] stycznia 2015 r. (akta administracyjne, tom 1/1, k. 333 – 335). Na skutek tego wniosku Minister w dniu [...] sierpnia 2015 wydał postanowienie o jego niedopuszczalności (w oparciu o art. 134 k.p.a.). Oczywistym jest, że najpóźniej w dniu złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca musiała wiedzieć o decyzjach, które kwestionuje w środku odwoławczym, zwłaszcza że działania te były podejmowane przez profesjonalnego pełnomocnika.
Zatem złożenie podania o wznowienie postępowania w dniu 24 sierpnia 2015 r. (nadanego na poczcie 25 sierpnia 2015 r. - akta administracyjne, tom 1/1, k. 373 oraz 377) nastąpiło już po upływie miesięcznego terminu. Warto zauważyć, że sam adwokat reprezentujący skarżącą na s. 8 skargi wskazuje jako datę wniesienia podania o wznowienie właśnie 24 sierpnia 2016 r. Zdaniem Sądu bezzasadne są twierdzenia skargi, jakoby skarżąca o wydaniu kwestionowanych decyzji miała się dowiedzieć dopiero w dniu 1 sierpnia 2015 r., tj. w dniu, kiedy uprawomocniło się postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia 30 czerwca 2015 r. w sprawie uznania orzeczenia sądu zagranicznego.
Po pierwsze, kwestia dowiedzenia się o decyzji jest zagadnieniem faktycznym, na które okoliczność uprawomocnienia się wspomnianego postanowienia nie ma jakiegokolwiek wpływu. Uchodzi również uwadze skarżącego, że przedłożenie wspomnianego postanowienia Sądu Okręgowego nie było warunkiem formalnym podania o wznowienie postępowania. Co więcej, skarżąca wcześniej (tj. 15 lipca 2015 r.) złożyła wniosek o ponowne rozparzenie sprawy i nie twierdziła wówczas, że nie może tego uczynić z uwagi na nieuprawomocnienie się postanowienia Sądu Okręgowego w [...]. Trzeba w końcu zauważyć, że od 1 lipca 2009 r. w polskim porządku prawnym obowiązuje zasada automatycznego uznawania orzeczeń sądów zagranicznych (zob. art. 1145 k.p.c., zgodnie z którym orzeczenia sądów państw obcych wydane w sprawach cywilnych podlegają uznaniu z mocy prawa, chyba że istnieją przeszkody określone w art. 1146; P. Rylski, Komentarz do art. 1145 Kodeksu postępowania cywilnego, LEX 2013, tezy 1 – 3).
Tryb stwierdzenia uznania takiego orzeczenia ma obecnie charakter fakultatywny (art. 1148 k.p.c.). Po drugie, w postępowaniu administracyjnym zachowania pełnomocnika mają bezpośrednie skutki dla strony. Dlatego też data dowiedzenia się przez pełnomocnika o decyzji jest równoznaczne z dowiedzeniem się o tej decyzji przez stronę. Analiza akt niniejszej sprawy pozwala zresztą stwierdzić, że adwokat L. Z. wiedział o kwestionowanych decyzjach znacznie wcześniej niż w dniu 15 lipca 2015 r., kiedy to wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Otóż ten profesjonalny pełnomocnik (reprezentujący uprzednio w tej sprawie m. in poprzednika prawnego skarżącej, tj. H. U.), działając jako pełnomocnik A. U. w mailu z dnia 19 stycznia 2015 r. zwrócił się do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z prośba o informację o stanie sprawy. W odpowiedzi na tego maila w dniu 20 stycznia 2015 r. adwokat L. Z. otrzymał skan pisma sporządzonego w imieniu Ministra w dniu 19 stycznia 2015 r., w którym to adwokat został powiadomiony o wydaniu w tym dniu dwóch decyzji przez Ministra, tj. umarzającej postępowanie w sprawie zezwolenia na nabycie nieruchomości niebędących rolnymi i leśnymi oraz udzielającej zgodę na nabycie (zob. tom 10/11 akt administracyjnych, k. 2770 – 2773).
W piśmie tym poinformowano również pełnomocnika skarżącej, że Minister nie uznał A. i H. U. za strony postępowania i decyzje te nie mogą być mu doręczone. Równocześnie jednak w piśmie tym poinformowano adwokata L. Z., że przedmiotowe decyzje mogą podlegać udostępnieniu na zasadach ogólnych dotyczących udostępniania rozstrzygnięć organów administracyjnych. Dalej należy wskazać, że adwokat L. Z. działając jako pełnomocnik A. U. w dniu 3 lutego 2015 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej opisanymi na wstępie decyzjami Ministra Nr [...] oraz [...] z [...] stycznia 2015 r. (podając daty i numery tych decyzji). Postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. Minister stwierdził niedopuszczalność tego wniosku opisując w sentencji postanowienia treść kwestionowanych decyzji, zaś w uzasadnieniu obszernie omówiono stan sprawy. Postanowienie to zostało doręczone adwokatowi L. Z. w dniu 10 marca 2015 r. (tom 10/11 akt administracyjnych, k. 2840).
Następnie należy przypomnieć, że skarżąca, działając również na rzecz brata D. U. jako wykonawca testamentu po H. U., udzieliła adwokatowi L. Z. pełnomocnictwa przed amerykańskim notariuszem (notary public) już w dniu 9 lutego 2015 r. (klauzulę apostille nadano 11 lutego 2015 r. – zob. k 34 - 44 akt sądowych). Mając powyższe na uwadze należy uznać, że skarżąca już w chwili udzielenia wspominanego pełnomocnictwa wiedziała o kwestionowanych decyzjach Ministra. Przeciwna teza pozostawałaby w sprzeczności z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a także założeniem, że adwokat zobowiązany jest do informowania klienta o wszelkich istotnych aspektach sprawy. Ubocznie warto dodać, że jak wynika z treści postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2016 r., I SAB/Wa 46/16, adwokat L. Z. już wcześniej reprezentował skarżącą w sprawie związanej z nieruchomościami objętymi kwestionowanymi decyzjami Ministra.
Otóż z uzasadnienia wspomnianego postanowienia WSA w Warszawie wynika, że zostało ono wydane na skutek skargi na bezczynność z dnia 16 stycznia 2016 r. przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] września 2000 r., o której to decyzji skarżąca wspomina na s. 8 skargi i której znak: [...] koresponduje z tym podanym we wniosku o stwierdzenie nieważności znajdującym się w tomie 10/11 akt administracyjnych na k. 2580). Okoliczność ta czyni jeszcze bardziej nieprawdopodobnym sytuację, w której adwokat L. Z. nie powiadomił skarżącej o przedmiotowych decyzjach Ministra z [...] stycznia 2016 r.
Reasumując ten fragment uzasadnienia, Minister trafnie uznał, że podanie o wznowienie postępowania zostało złożone z uchybieniem miesięcznego terminu wynikającego z art. 148 § 1 w zw. z art. 148 § 2 k.p.a. Tym samym zasadnie Minister odmówił, na podstawie art. 149 § 3 k.p.a., wznowienia postępowania.
IV.4. W ocenie Sądu Minister trafnie również uznał, że skarżąca nie ma przymiotu strony i tym samym nie może domagać się jego wznowienia. Należy przy tym podzielić pogląd, że po nowelizacji k.p.a. obowiązującej od 11 kwietnia 2011 r., w trybie art. 149 § 3 k.p.a. możliwa jest odmowa wszczęcia postępowania również z przyczyn podmiotowych, gdy podanie nie pochodzi od strony (por. np. M. Wierzbowski, R. Stankiewicz, Kilka uwag w kontekście stosowania art. 149 k.p.a. po jego nowelizacji (w:) Analiza i ocena zmian kodeksu postępowania administracyjnego w latach 2010-2011, red. M. Błachucki, T. Górzyńskiej, A. Sibigi, Warszawa 2012, s. 247 - 248). Zdaniem Sądu, rzeczony brak interesu skarżącej ma charter oczywisty i możliwy do ustalenia bez potrzeby prowadzenia zaawansowanego postępowania wyjaśniającego (w istocie chodzi o kwestię oceny prawnej, albowiem stan faktyczny sprawy istotny z punktu widzenia oceny interesu prawnego nie jest sporny).
Oczywistość ta wynika przede wszystkim z uwzględniania przedmiotu decyzji wydanych przez Ministra. Zaskarżone decyzje Ministra z [...] stycznia 2015 r. zostały wydane w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (Dz. U. z 2016 r. poz. 1061; dalej również: Ustawa z 1920 r.). Ustawa ta nie zawiera odrębnych postanowień dotyczących tego, komu przysługuje status strony w postępowaniu o wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości przez cudzoziemca. Zastosowanie znajdzie tu zatem art. art. 28 k.p.a. Zgodnie tym przepisem, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W orzecznictwie przyjmuje się, że art. 28 k.p.a. nie jest samoistną normą prawną, która daje podstawę do wyprowadzenia interesu prawnego jednostki. Przepis ten wymaga współstosowania z przepisami prawa materialnego będącego podstawą rozpoznania i rozstrzygnięcia danej sprawy będącej przedmiotem postępowania administracyjnego (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 stycznia 2013 r., II OSK 1636/11).
Pogląd ten koresponduje z tezą, że stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga ustalenia bezpośredniego związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Aktualność interesu prawnego oznacza, że nadaje się on do urzeczywistnienia w danej sytuacji faktycznej i prawnej i wiąże się z realnością, co oznacza, że powinien on istnieć w dacie stosowania norm. O interesie prawnym osobistym, własnym i indywidualnym można zaś mówić, gdy przypisać go można do zindywidualizowanego podmiotu w tym znaczeniu, że akt prawny skierowany do danego podmiotu musi wpływać na jego sytuację prawną. W orzecznictwie i doktrynie eksponuje się przede wszystkim bezpośredniość, konkretność i realny charakter interesu prawnego.
Z tego względu interes prawny nie istnieje w sytuacjach, w których dopiero kolejne skutki wcześniejszej konkretyzacji normy prawnej w odniesieniu do jednego podmiotu, pośrednio wpływają na sytuację prawną drugiego podmiotu, wynikającą z zastosowania w stosunku do niego innej już normy prawnej. Interes prawny musi być nadto aktualny, a nie ewentualny. Poza tym, tak określony interes prawny musi być własny i indywidualny, czyli nie można go wywodzić z sytuacji prawnej innego podmiotu, nawet jeżeli w konkretnej sprawie związki pomiędzy tymi podmiotami byłyby związkami o charakterze prawnym (por. np. postanowienie NSA z 3 września 2014 r., II OZ 783/14, CBOSA i cyt. tam orzecznictwo i piśmiennictwo). Podkreślenia również wymaga koniczność odróżniania interesu prawnego od interesu faktycznego. Z interesem faktycznym mamy do czynienia wtedy, kiedy to dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jednak nie może wskazać przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który stanowiłby podstawę jego roszczenia i w konsekwencji uprawniał go do żądania stosownych czynności organu administracji (por. np. postanowienie NSA z dnia 2 września 2014 r., II OZ 819/14, CBOSA).
Przenosząc te ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że wydając zezwolenie na nabycie nieruchomości Minister nie zmienia bezpośrednio stanu prawnego nieruchomości ani nie decyduje o sposobie zagospodarowania tej nieruchomości. Podzielić należy pogląd, że wydanie cudzoziemcowi zezwolenia na nabycie nieruchomości nie powoduje ani powstania, ani zmiany jakichkolwiek stosunków cywilnoprawnych pomiędzy jakimikolwiek podmiotami (por. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 czerwca 2004 r. V SA/Wa 185/04). W świetle art. 1a Ustawy z 1920 r. Minister bada jedynie, czy w sprawie nie zachodzą przeszkody do zbycia cudzoziemcowi nieruchomości z uwagi zagrożenie dla obronności, bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego, a także względy polityki społecznej i zdrowia społeczeństwa. Cudzoziemiec zamierzający nabyć nieruchomość musi przy tym wykazać, że zachodzą okoliczności potwierdzające jego więzi z Rzecząpospolitą Polską (oba wspomniane warunki muszą wystąpić łącznie – por. np. Aleksandra Dalecka, Adriana Przewoźny-Paciorek, Komentarz do art.1(a) ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, LEX 2013).
Stroną tego postępowania jest oczywiście wnioskodawca, który bez uzyskania stosownego zezwolenia nie może zawrzeć ważnej umowy (art. 6 ust. 1 Ustawy z 1920 r.). Mając na uwadze treść art. 3 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 3b Ustawy z 1920 r., stroną w postępowaniu o wydanie zezwolenia na nabycie jest również właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości objętej wnioskiem (por. np. Izabela Wereśniak-Masri, Nabywanie nieruchomości przez cudzoziemców w Polsce. Komentarz, Warszawa 2014, teza 2 komentarza do art. 3; J.J. Skoczylas. E. Szlęzak, Cywilnoprawny obrót nieruchomościami przez cudzoziemców, Warszawa 2010, s. 104).
Z kolei o tym, kto jest właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości rozstrzyga treść księgi wieczystej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 r. poz. 707, z późn. zm.), domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie to może być obalone, co do zasady, wyłącznie w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej wszczętym na podstawie art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (por. np. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2011 r., III CZP 123/10, OSNC 2011/9/96 i cyt. tam orzecznictwo). W każdym razie przedmiotowe domniemanie zgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie może być obalone w postępowaniu administracyjnym, podobnie jak w postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. np. wyroki NSA: z 6 kwietnia 1999 r., IV SA 2338/98, LEX nr 47173; z 23 czerwca 2006 r., I OSK 1010/05, CBOSA; z 21 listopada 2008 r., I OSK 1630/07, CBOSA; z 9 kwietnia 2014 r., I GSK 1366/12, CBOSA; z 27 sierpnia 2015 r., I OSK 199/14, CBOSA).
Przypomnieć równocześnie należy, że domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece nie obala również dokonanie wpisu ostrzeżenia dotyczącego niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2011 r., I CSK 367/10). Tym bardziej domniemania tego nie obala złożenie wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowych z [...] września 2000 r. oraz [...] września 2002 r. wydanych przez Wojewodę [...]. W tym kontekście należy dodać, że błędne i incydentalne uznanie przez Ministra na pewnym etapie postępowania, że poprzednik prawny skarżącej jest stroną z uwagi na uzyskanie zabezpieczenia roszczenia cywilnoprawnego poprzez wpisanie ostrzeżenia (następnie zresztą uchylonego), nie kreuje po stronie skarżącej interesu prawnego. Interes ten jest bowiem kategorią obiektywną, a nadto musi być aktualny i bezpośredni.
Podkreślenia przy tym wymaga, że ostatecznie Minister prawidłowo określił krąg podmiotów mających charakter strony i nie doręczył decyzji pełnomocnikowi skarżącej. Uzupełaniająco dodać należy, że orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego cytowane w skardze zostały wydane w innym stanie faktycznym i żadne z nich nie dotyczyło procedury dotyczącej wydania zezwolenia na nabycie nieruchomości przez cudzoziemca.
IV. 5. Bezprzedmiotowe w niniejszej sprawie są natomiast zarzuty skargi dotyczące rzekomego naruszenia przez Ministra art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez niezawieszenie postępowania w związku z toczącym się procesem o uzgodnienie treści księgi wieczystej oraz postępowaniem o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowych (s. 8 – 9 skargi). Kwestie te mogły być analizowane w ramach merytorycznej kontroli decyzji Ministra z 19 stycznia 2015 r. w ramach wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a następnie skargi do sądu administracyjnego, a nie w ramach badania dopuszczalności podania o wznowienie postępowania.
IV.6. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.