Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 2 czerwca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 3794/15

Uzasadnienie

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału wezwano Skarżących do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi w wysokości 636 zł.

Skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżący podali, że prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymują się z wynagrodzenia ze stosunku pracy otrzymywanego przez G. W. w wysokości 1.148,95 zł miesięcznie oraz dochodów uzyskiwanych przez A. W. z wynajmu mieszkania oraz wypłat z tytułu praw autorskich od [...] w łącznej wysokości 1.069,90 zł miesięcznie. Wnioskujący podali, że są właścicielami domu o powierzchni 150 m2 oraz wynajmowanego mieszkania o powierzchni 50 m2. Nie wykazali innych nieruchomości, wartościowych przedmiotów ani zasobów pieniężnych. Wyszczególnili następujące wydatki gospodarstwa dokowego: 1) spłata kredytu hipotecznego denominowanego we frankach szwajcarskich (133 CHF - ok. 600 zł w zależności od kursu);

1. 2) energia elektryczna (ok. 150 zł), gaz (ok. 30 zł);
2. 3) woda, ścieki i nieczystości stałe (ok. 120 zł miesięcznie);
3. 4) ubezpieczenia i podatki od nieruchomości (166 zł);
4. 5) opał (300 zł);
5. 6) leki (ok. 160 zł);
6. 7) łącze telekomunikacyjne (89 zł).

W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów Skarżący złożyli do akt sprawy:

1. 1. kopie zeznań podatkowych za lata 2014 i 2015 (wedle zeznania za 2015 r. koszty uzyskania przez A. W. przychodu z praw autorskich były równe uzyskanemu przychodowi, a przychód skarżącego z najmu lokalu objęty ryczałtem wyniósł 13.200,00 zł, natomiast łączny dochód G. W. wyniósł 21.107,68 zł);
2. 2. kopie dokumentów, w tym informacji płatnika ([...]) o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w 2015 r., potwierdzających wysokość dochodu Skarżącego z praw autorskich (wedle kartoteki wypłat [...] w bieżącym roku wypłacono A. W.16,92 zł);
3. 3. zaświadczenie pracodawcy ([...] sp. z o. o.), zgodnie z którym wynagrodzenie Skarżącej ze stosunku pracy za luty 2016 r. wyniosło 1.360,69 zł netto;
4. 4. potwierdzenia wpływów czynszu najmu mieszkania na rachunek bankowy (12 stycznia, 9 lutego i 9 marca 2016 r. - po 1.100,00 zł);
5. 5. wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 września 2015 r. do 15 marca 2016 r.;
6. 6. potwierdzenia przelewów opłat za: energię elektryczną (7 stycznia 2016 r. - 640 zł i 291,27 zł), łącze telekomunikacyjne (19 stycznia 2016 r. - 90,31 zł, 17 lutego 2016 r. - 89,59 zł, 15 marca 2016 r. - 91,02 zł), gospodarowanie odpadami komunalnymi (14 stycznia, 12 lutego i 14 marca 2016 r. - po 38,00 zł), raty kredytu hipotecznego (12 stycznia 2016 r. - 540,32 zł, 12 lutego 2016 r. - 539,86 zł, 12 marca 2016 r. - 525,56 zł), podatek z tytułu wynajmu mieszkania (5 stycznia, 5 lutego 2016 r. i 4 marca 2016 r. - po 93,50 zł); gaz (5 lutego 2016 r. - 350,15 zł), wodę (2 listopada 2015 r. - 41,13 zł, 28 grudnia 2015 r. - 28.94 zł, 17 lutego 2016 r. - 37,07 zł); ubezpieczenie domu (5 października 2015 r. - 610 zł) i mieszkania (8 czerwca 2015 r. - 197,00 zł);
7. 7. kopię dokumentu dostawy węgla (2,5 t) z 28 października 2015 r. w cenie 700 zł za tonę;
8. 8. kopie dwóch decyzji w sprawie ustalenia podatku od nieruchomości za 2016 r. na łączną kwotę 889 zł wraz z potwierdzeniami przelewów całości należności z tego tytułu dokonanych 9 marca 2016 r.;
9. 9. kopię informacji o wysokości opłaty za użytkowanie wieczyste z potwierdzeniem przelewu kwoty 155,31 zł dokonanego 15 marca 2016 r.;
10. 10. kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] lipca 2015 r. o zaliczeniu A. W. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

Postanowieniem z 7 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy podnosząc, że:

1. - zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
2. - zarówno Skarżący, jak i Skarżąca uzyskują regularne dochody z najmu mieszkania i ze stosunku pracy, a Skarżący dodatkowo dochody z praw autorskich; jak wynika ze złożonego do akt sprawy wyciągu z rachunku bankowego, środki pozostające do dyspozycji Skarżących kilkakrotnie przekraczają wysokość wpisu od skargi oraz są wielokrotnie wyższe od innych opłat sądowych, do których uiszczenia Skarżący mogą być zobowiązani;
3. - końcowe saldo rachunku (na 15 marca 2016 r.) wyniosło 3.043,39 zł; przez cały okres ujęty w nadesłanym zestawieniu (od 1 września 2015 r.) saldo rachunku znacznie przekraczało wysokość opłat sądowych należnych w przedmiotowej sprawie, a we wrześniu i w październiku przekroczyło 6 000 zł, chociaż z rachunku systematycznie dokonywano płatności związanych z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego, nawet najniższe saldo (1.623,72 zł), zaksięgowane 4 marca 2016 r., niemal dwukrotnie przekroczyło wysokość wpisu od skargi;
4. - końcowe saldo rachunku (3.043,39 zł) zaksięgowano bezpośrednio po uiszczeniu opłat za użytkowanie wieczyste (w sumie 319,3 zł), faktury za łącze telekomunikacyjne (91,02 zł) oraz spłaty zadłużenia karty (527,04 zł);
5. - część wykazywanych przez Skarżących opłat nie obciąża budżetu domowego regularnie, co miesiąc, a podawane przez nich kwoty, to uśrednione wyliczenia za okresy kilkumiesięczne, a nawet roczne; do takich wydatków w szczególności zaliczają się uiszczone w marcu 2016 r. opłaty za użytkowanie wieczyste, koszty zakupu opału na zimę i podatek od nieruchomości, który Skarżący jednorazowo (za cały rok) również zapłacili w marcu bieżącego roku; Skarżący są więc w stanie tak zaplanować takie wydatki w czasie, aby zabezpieczyć dodatkowe środki z przeznaczeniem na inne cele, w szczególności na koszty postępowania przed Sądem;
6. - mając na uwadze, że z rachunku bankowego pobrano środki tytułem spłaty karty, należy wskazać, że kredyt udzielony w tej formie umożliwia dokonywanie operacji nie mających pokrycia w środkach posiadanych w momencie dokonywania płatności; chociaż więc Skarżący regularnie pokrywają koszty spłaty karty kredytowej, to najpierw, korzystając z przyznanego limitu, mogą nią kredytować wydatki gospodarstwa domowego, jak chociażby koszty wyżywienia, czy ubrania;
7. - wobec tego, że Wnioskujący jako jedno ze źródeł comiesięcznych wydatków gospodarstwa domowego wymieniają raty kredytu hipotecznego w wysokości około 520 zł, należy podkreślić, że koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami; wydatki ponoszone na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek zasadniczo nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego; nie ma zatem podstaw, aby obciążenie Skarbu Państwa kosztami postępowania sądowego uzasadniać koniecznością spłaty przez stronę kredytu na zakup lub budowę mieszkania lub domu w sytuacji, gdy w skład jej majątku nieruchomego wchodzą dwie nieruchomości mieszkaniowe - dom i mieszkanie;
8. - środki zdeponowane na rachunku bankowym Skarżących pozwalają bez trudu wygospodarować 636 zł na wpis od skargi, a także na inne opłaty sądowe, do których uiszczenia Skarżący mogą być zobowiązani.

Skarżący wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazano m. in., że:

1. - opłaty roczne (np. zakup opału) wymagają zgromadzenia środków przez dłuższy czas; niezasadna jest więc odmowa przyznania prawa pomocy jedynie z tego względu, że kwota dostępna na koncie bankowym przekracza kwotę wpisu od skargi i ewentualnych innych kosztów sądowych; obecnie (27 kwietnia 2016 r.) na koncie Skarżących zaksięgowana jest kwota 681,93 zł.
2. - raty kredytów obciążające budżet Skarżących mają pierwszeństwo przed obowiązkiem uiszczenia kosztów sądowych; związane jest to z odpowiedzialnością dłużnika przed bankiem, który do czasu spłaty kredytu jest właścicielem domu; mieszkanie zaś jest źródłem dochodu poprzez jego wynajem;
3. - wydatki miesięczne określono na 1420 zł, a dochody na 2118 zł, co daje nadwyżkę 700 zł (czyli 350 zł na osobę), z której kupuje się żywność, ubrania, środki czystości i inne niezbędne produkty;
4. - zadłużenie u znajomych wynosi 3200 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.).

Sąd uznał, że wniosek zasługuje na uwzględnienie w części dotyczącej ustanowienia adwokata, natomiast brak jest podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Przyczyną odmowy zwolnienia od kosztów sądowych jest okoliczność, że Skarżący uzyskują stałe dochody w wysokości ok. 2118 zł, nie mają nikogo na utrzymaniu, a środki na koncie bankowym za okres od 1 września 2015 r. do 15 marca 2016 r. wykazywały zawsze znaczną nadwyżkę w stosunku do należnych w sprawie, możliwych kosztów sądowych (najniższy stan konta za ten okres wyniósł 1623,72 zł, a najwyższy ponad 6000 zł, zaś wpis od skargi wynosi 636 zł, a ewentualne koszty dodatkowe wyniosą: 100 zł - wpis od zażalenia, 100 zł - opłata kancelaryjna od wniosku o uzasadnienie wyroku i 318 zł - wpis od skargi kasacyjnej).

W ocenie Sądu nie może mieć rozstrzygającego znaczenia, że 27 kwietnia 2016 r. stan konta wyniósł 681,93 zł. Środki te bowiem z jednej strony pozwalają na opłacenie wpisu od skargi (na obecnym etapie postępowania jest to jedyny realny koszt sądowy), natomiast - jak wynika z wyciągu z konta - środki z tytułu wynajmu mieszkania i wynagrodzenie Skarżącej wpływają na konto regularnie ok.

1. 10. dnia miesiąca. Zwrócić należy też uwagę, że w marcu br. zostały dokonane wydatki okresowe w postaci zakupu opału na zimę, opłaty za użytkowanie wieczyste i podatek od nieruchomości.

Sąd nie kwestionuje przy tym konieczności ponoszenia wydatków na obsługę kredytu z tytułu zakupu domu.

Brak z kolei wystarczających podstaw do uznania istnienia zadłużenia u znajomych i rodziny. Zadłużenie to nie było zgłoszone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a i w chwili jego zgłoszenia (w sprzeciwie) Skarżący nie uprawdopodobnili w żaden sposób jego istnienia. Niemniej jednak, istniejące w przeciągu ostatnich sześciu miesięcy stany konta wskazują, że Skarżący byliby w stanie regulować i te należności.

Natomiast zasadny jest wniosek w zakresie ustanowienia adwokata. Sąd uznał, że sytuacja dochodowo-majątkowa Skarżących nie pozwala na poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika.

W świetle powyższego Sąd postanowił, jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.