Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2011 r. referendarz sądowy przyznał D. W. i M. W. prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i odmówił zwolnienia wyżej wymienionych od kosztów sądowych.
Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2016 r. Sąd oddalił skargę w niniejszej sprawie.
W dniu 12 lipca 2016 r. D. W. złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z mężem M. W.. Skarżąca wraz z mężem, poza działkami nr [...] i [...], których są współwłaścicielami, nie posiadają innych nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani zasobów pieniężnych. Uzyskują dochody z tytułu emerytur w wysokości 1294 zł (D. W.) i 1760 zł (M. W.). Jako wydatki miesięczne wskazała: koszty utrzymania mieszkania – 500 zł, lekarstwa – 800 zł, koszty postępowań administracyjnych – 1000 zł.
Zarządzeniem z dnia 26 lipca 2016 r. D. W. została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie:
- 1) wyciągów z wszelkich posiadanych przez D. W. i M. W. rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu kont bankowych;
- 2) dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez D. W. i M. W. dochodu (np. np. kopii decyzji o wysokości świadczeń emerytalnych),
- 3) dokumentów wskazujących wysokość kosztów utrzymania mieszkania;
- 4) dokumentów wskazujących wysokość ponoszonych kosztów lekarstw i leczenia;
- 5) dokumentów (ewentualnie oświadczenia) w sprawie wydatków ponoszonych w związku z prowadzonymi sprawami sądowoadministracyjnymi, o których mowa w rubryce nr 11 formularza PPF, w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności należy wskazać w jakiej sprawie (podać nr sygnatury), w jakiej wysokości i z jakiego tytułu (np. wpis, opłata kancelaryjna, itp.) oraz w jakiej dacie D. W. i M. W. uiścili koszty sądowe..
D. W. w piśmie z dnia 18 sierpnia 2016 r. oświadczyła, że:
- - nie posiada rachunków bankowych, ona i jej mąż świadczenia emerytalne otrzymują za pośrednictwem listonosza;
- - nie zbiera rachunków;
- - "sprawy i opłaty do spraw są znane sądowi z urzędu(...)".
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
Przede wszystkim należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł (za doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem).
Oceniając sytuację materialną wnioskodawczyni, w kontekście możliwości poniesienia ww. kosztów sądowych, należy mieć na uwadze, że skarżąca i jej mąż posiadają stały comiesięczny dochód w łącznej wysokości 3054 zł netto.
Jako comiesięczne wydatki skarżąca wymieniła: koszty utrzymania mieszkania 500 zł, leki – 800 z ł, koszty postepowań administracyjnych – 1000 zł.
Wnioskodawczyni została wezwana do udokumentowania tych opłat.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie oświadczyła, że nie zbiera rachunków a opłaty związane z prowadzeniem spraw administracyjnych, znane są sądowi z urzędu.
Należy zatem stwierdzić, że skarżąca nie udokumentowała wskazanych w rubryce nr 11 formularza PPF wydatków. W ocenie referendarza sądowego wykazanie ponoszenia opłat na utrzymanie mieszkania, nie powinno stwarzać trudności. Ponadto z deklaracji wnioskodawczyni wynika, że na leki wydaje miesięcznie ok. 800 zł, jednakże nie przedstawiła żadnego rachunku, choćby w części dokumentującego te wydatki. Skarżąca oświadczyła, że nie gromadzi rachunków. Oczywiście należy stwierdzić, że skarżąca nie ma takiego obowiązku, jednakże to na stronie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu do co twierdzeń o ponoszonych wydatkach. Tak samo twierdzenie o ponoszeniu wydatków na postepowania administracyjne w wysokości ok. 1000 zł miesięcznie pozostało gołosłowne. Skarżąca podała jedynie, że sprawy te znane są Sądowi z urzędu. Tymczasem to strona wnioskująca o prawo pomocy jest zobowiązana do przedstawienia dokumentów potwierdzających ponoszenie wskazanych przez nią wydatków, przenoszenie ciężaru dowodu na Sąd (lub referendarza sądowego) jest nieuprawnione.
Podkreślenia wymaga, że w tym zakresie wystarczające byłoby – co wynika z wezwania – złożenie oświadczenia w sprawie wydatków ponoszonych w związku z prowadzonymi sprawami w okresie ostatnich trzech miesięcy, tj. należało wskazać w jakiej sprawie (podać nr sygnatury), w jakiej wysokości i z jakiego tytułu (np. wpis, opłata kancelaryjna) oraz w jakiej dacie skarżąca uiściła koszty sądowe.
Należy jeszcze raz podkreślić, że to wnioskodawca ma obowiązek wykazać niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, gdyż to w jego interesie leży uzyskanie, w drodze wyjątku od generalnej zasady, zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wskazał NSA w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 43/15, to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Podobnie stwierdził NSA w postanowieniu z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 13/15 dodatkowo wskazując, że to wnioskodawca jest zobowiązany do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wyczerpującego opisu stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych i dopiero wówczas Sąd może w pełni ocenić sytuację strony. Zatem orzeczenie w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a.
Skoro mają to być wydatki niezbędne dla utrzymania, to referendarz sądowy rozpoznający wniosek musi poznać ich wysokość oraz strukturę. W sprawie zaś jest bezsporne, że skarżąca dokumentów co do wielkości ponoszonych wydatków nie przedstawiła. Natomiast poprzestanie jedynie na złożeniu oświadczeń (tu: w zakresie wysokości ponoszonych wydatków) nie jest wystarczające, muszą one być bowiem co do zasady poparte dokumentami lub dowodami przemawiającymi za zasadnością twierdzeń zawartych we wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2011 r., I GZ 518/14).
W rozpatrywanej sprawie, w ocenie referendarza sądowego wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych (na obecnym etapie postępowania – w wysokości 100 zł) bez uszczerbku utrzymania koniecznego.
Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa orzeczono jak w sentencji.