Uzasadnienie
S. w W. zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie.
Od wskazanego postanowienia, w przewidzianym prawem terminie, S. w W. wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że wszystkie podniesione przez referendarza argumenty mogłyby być uznane za trafne, o ile odnosiłyby się do przedsiębiorcy prowadzącego działalność komercyjną, a nie szkoły wyższej, której cele są odmienne. Podniesiono, iż przy ocenie sytuacji majątkowej wnioskującej Uczelni należy wziąć pod uwagę specyfikę działalności jednostek, których działalność ma charakter niezarobkowy. Ocena spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy winna zatem uwzględniać tę szczególną cechę podmiotu ubiegającego się o zwolnienie od kosztów sądowych, jakim jest uczelnia publiczna. Stwierdzono jednocześnie, że postępowanie sądowe w działalności S. w W. jest zdarzeniem wyjątkowym i nadzwyczajnym. Ma na celu ochronę posiadanego mienia poprzez podejmowanie działań zmierzających do jego nieuszczuplenia.
Wnioskodawczyni wskazał, że środki finansowe jakimi dysponuje w pierwszym rzędzie pochodzą z dotacji uzyskiwanej z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego jako środki celowe z budżetu państwa. Działalność Uczelni finansowana jest dodatkowo m.in. z grantów, funduszy pomocowych, opłat od studentów, czy też z kredytów obrotowych z limitem w rachunku bankowym. Tylko znikomy procent przychodu uzyskiwany jest z innej pobocznej i nie prowadzony w sposób stały działalności, np. ze sprzedaży nieruchomości. Podkreślono jednocześnie, że posiadane przez Uczelnię aktywa trwałe oraz środki pieniężne i inne aktywa pieniężne mogą być wydatkowane jedynie na cele ustalono w uchwale Senatu S. oraz tylko na cele naukowe i badawcze. Dodatkowo wskazano, że co prawda Uczelnia posiada limity środków na koncie jednakże i te środki podlegają restrykcyjnym wymogom dotyczącym ich wydatkowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jako że sprzeciw nie został odrzucony sprawa, zgodnie z powyższym przepisem, podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Z regulacji prawnej zawartej w P.p.s.a., dotyczącej kosztów sądowych wynika, że zasadą jest ponoszenie kosztów sądowych przez każdego, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie, w tym skargę (art. 219 § 1 p. p. s. a., art. 220 § 1 P.p.s.a., art. 230 § 1 i 2 P.p.s.a.)
Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II OZ 679/09, wskazał, że przez pojęcie "środki" należy rozumieć środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych, a także wartość środków trwałych.
Rozpatrując wniosek S. w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy mieć na uwadze, że na obecnym etapie postępowania strona skarżąca jest zobowiązania do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 2.412 zł. Należy zatem rozważyć, czy skarżąca składając wniosek o prawo pomocy wykazała, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych we wskazanej powyżej wysokości.
Wnioskodawczyni uzasadniając wniosek podała, że decydujące znaczenie przy ocenie spełnienia przez nią przesłanek, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. ma okoliczność, iż jako uczelnia publiczna prowadzi działalność o charakterze niezarobkowy. Odnosząc się do powyższego należy zauważyć, że ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje zwolnienia instytucji takich jak uczelnie państwowe od opłat sądowych, dlatego podmioty te powinny uwzględnić w swej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 listopada 2006 r. (sygn. akt I FZ 534/06) zaakcentował, iż chcąc dochodzić praw przed sądem należy przede wszystkim zadbać o środki na pokrycie kosztów sądowych. Instytucje państwowe (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej) powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia sądowego postępowania administracyjnego, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości pełnej realizacji prawa strony w takim postępowaniu.
S. w W. podała, iż swoją działalność finansuje z budżetu państwa i ze środków pozabudżetowych. Podkreśliła, że w budżecie Uczelni nie zostały zabezpieczone odrębne środki na koszty postępowań sądowych.
W ocenie Sądu nie można przyjąć, że przesądzającym argumentem przemawiający za zwolnieniem skarżącej od kosztów sądowych jest okoliczność, iż Uczelnia może wydatkować swoje aktywa pieniężne jedynie na cele ustalone w uchwale Senatu S.. To, że Uczelnia w przywołanej uchwale Senatu nie zapewniła sobie możliwości przeznaczania posiadanych aktywów pieniężnych na koszty sądowe świadczy jedynie o tym, że wnioskodawczyni nie wykazał, że podjęła starania o uzyskanie środków finansowych. Ponadto należy podkreślić, iż S. w W. jest podmiotem, który może uzyskiwać środki finansowe m.in. z wydzielonej działalności gospodarczej innej niż działalność naukowa (§ 93 pkt 6 statutu SGGW). Powyższe oznacza, że poza środkami pochodzącymi z dotacji z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, grantów, czy opłat od studentów, Uczelnia może i pozyskuje środki z działalności polegającą na gospodarowaniu mieniem.
Tego między innymi dotyczy skarga wniesiona w niniejszej sprawie, której przedmiotem jest opłata naliczona S. z tytułu sprzedaży nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...], [...] w obrębie [...], położonej przy ul. [...] i [...], w stosunku do której skarżąca posiada prawo użytkowania wieczystego. Wnioskodawczyni zatem jako podmiot uprawniony do prowadzenia poza działalnością naukową również działalności gospodarczej powinna w procedurze planowania wydatków uwzględnić również potrzebę wydatkowania zgromadzonych środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych w tych sprawach i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel.
Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący taką działalność, nawet, gdy działalność ta jest działalnością uboczną, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. (por. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32).
Uwzględniwszy powyższe, a przede wszystkim wysokość kapitału zakładowego i środków trwałych S. w W. (wysokość majątku i środków finansowych w 2011 roku wynosiła 1.786.923.940,36 zł, a wartość środków trwałych 1.921.030.806,39 zł) należy stwierdzić, że jest ona w stanie samodzielnie ponieść pełne koszty postępowania sądowego. Wartość środków trwałych wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu od skargi.
Z tych względów, na podstawie art. 260 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. należało postanowić jak w sentencji.