Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2006r. znak: [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zawiesił z urzędu w oparciu o art. 97 § 1 pkt 4 Kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] października 1948 r. znak: [...] utrzymującego w mocy orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] września 1948 r. w przedmiocie podpadania pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej nieruchomości ziemskiej "K." o pow. 61, 3327 ha oraz w oparciu o art. 100§ 1 Kpa wezwał strony postępowania do wystąpienia w terminie 2 miesięcy do sądu powszechnego z wnioskiem o wydanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po J. P. Wnioskiem z dnia 1 lipca 2006r. Z. P. wystąpił o ponowne rozpatrzenie niniejszej sprawy.
W wyniku rozpoznania powyższego wniosku postanowieniem z dnia [...] stycznia 2007, Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu organ wskazał, iż w wydanym w przedmiotowej sprawie wyroku z dnia 2 grudnia 2004 r. sygn. akt IV SAlWa 556/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał na istotną wadę prowadzonego przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi postępowania, wyrażającą się w braku zawiadomienia wszystkich spadkobierców byłego właściciela majątku "K." o podjętych w tym postępowaniu czynnościach oraz doręczenia im zapadłych w nim decyzji.
Mając na uwadze ocenę prawną Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyrażoną w powyższym wyroku, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zawiadomił wszystkich znanych mu spadkobierców W. P. o prowadzonym postępowaniu oraz wezwał Z. P. do dołączenia do akt sprawy postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po J.P.
Ze znajdujących się w aktach sprawy postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku wynika, że spadkobiercami dawnego właściciela majątku - W. 1
P. - zostali uznani: S. P., H. P., T.W., M. W. i J. K., natomiast spadek po S. P. nabyli: Z. P. i J. P. Z nadesłanych przez Z. P informacji oraz z dołączonej do akt sprawy, kopii odpisu skróconego aktu zgonu wynika, że J. P. zmarł 30 sierpnia 1994 r. Jednakże, pomimo wezwania z dnia 4 kwietnia 2006 r., strony nie nadesłały postanowienia o nabyciu spadku po J. P. oraz nie przesłały sądowego zaświadczenia potwierdzającego, że postępowanie mające na celu uzyskanie takiego postanowienia jest w toku.
Organ podniósł, iż ustalenie kręgu spadkobierców należy do właściwości sądów powszechnych, bowiem wskazanie następstwa prawnego po zmarłym następuje na zasadach określonych w przepisach prawa cywilnego. W myśl art. 1025 § 2 Kodeksu cywilnego "domniemywa się, że osoba która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku jest spadkobiercą." Jest to domniemanie ustawowe skuteczne wobec wszystkich, w tym organów administracji publicznej. Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 Kpa organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.
W ocenie organu do zagadnienia wstępnego, od rozstrzygnięcia którego zależy nadanie prawidłowego toku postępowania i rozpatrzenie niniejszej sprawy, należy ustalenie kręgu spadkobierców po zmarłym J. W. P., bowiem tylko uzyskanie postanowienia o nabyciu spadku po ww. osobie pozwoli na określenie pełnego kręgu stron postępowania.
Stosownie zaś do dyspozycji art. 100 § 1 Kpa organ administracji publicznej, który zawiesił postępowanie z przyczyny określonej w art. 97 § 1 pkt 4, wystąpi równocześnie do właściwego organu lub sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego albo wezwie stronę do wystąpienia o to w oznaczonym terminie, chyba że strona wykaże, że już zwróciła się w tej sprawie do właściwego organu lub sądu. W myśl utrwalonego stanowiska doktryny "w przypadku gdy właściwym do rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego jest sąd, organ administracji publicznej może wystąpić sam na drogę sądową, gdy jest to dopuszczalne w myśl przepisów postępowania sądowego w związku z materialnym prawem cywilnym." (B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Warszawa 2005 r., wyd. 7, s. 454), w sytuacji, gdy przepisy prawa cywilnego na to nie zezwalają, organ administracji publicznej jest obowiązany wezwać stronę do wystąpienia na drogę sądową o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego.
Zgodnie z dyspozycją art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego, nabycie spadku po zmarłym stwierdza sąd na wniosek osoby mającej w tym interes. Jak wynika z powyższego, prowadzącemu postępowanie administracyjne organowi nie przysługuje uprawnienie do wystąpienia z tego rodzaju żądaniem do sądu cywilnego, bowiem legitymację do zgłoszenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku mają jedynie osoby zainteresowane wywołaniem skutków prawnych z nim związanych.
Skargi na przedmiotowe postanowienie wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. W. i Z. P. Strony skarżące wskazały, iż ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, iż J. P. zmarł bezpotomnie. Jego matka nie żyje, nie miał on również żadnego rodzeństwa. W takiej sytuacji po w/w dziedziczy jedynie Skarb Państwa. Zobowiązanie zatem przez orzekający w sprawie organ skarżących do przeprowadzenia postępowania spadkowego po J. W., w sytuacji gdy zgodnie z obowiązującymi przepisami nie są oni uprawnieni do dziedziczenia po nim, w ocenie skarżących stanowi przejaw niekompetencji organu i zmierza do dalszego przedłużania sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 ustawy Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Badając legalność zaskarżonego postanowienia w oparciu o wyżej powołane kryteria i w granicach sprawy, Sąd doszedł do przekonania, iż zaskarżone w sprawie postanowienie, jak również poprzedzające je postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia z dnia [...] czerwca 2006r. naruszają prawo w stopniu uzasadniającym konieczność ich uchylenia.
Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie było postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie którego organ w oparciu o art. 97 § 1 pkt 4 Kpa, postanowił zawiesić z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [..] października 1948 r., utrzymującego w mocy orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...]września 1948 r. w przedmiocie podpadania pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej nieruchomości ziemskiej "K" o pow. 61, 3327 ha oraz w oparciu o art. 100§ 1 Kpa wezwał strony postępowania do wystąpienia w terminie 2 miesięcy do sądu powszechnego z wnioskiem o wydanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po J. P. Wskazać zatem należy, iż przesłanki stanowiące podstawę do zawieszenia postępowania administracyjnego określa art.. 97 § 1 Kpa. Przepis ten stanowi, iż organ administracji publicznej zawiesza postępowanie:
- 1) w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105), 2)w razie śmierci przedstawiciela ustawowego strony, 3)w razie utraty przez stronę lub przez jej ustawowego przedstawiciela zdolności do czynności prawnych, 4)gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.
W rozpoznawanej sprawie, wobec śmierci strony i nieprzedłożenia przez pozostałe strony postanowienia o nabyciu spadku po zmarłym, organ uznał, iż zaistniała w sprawie podstawa do zawieszenia postępowania określona w art. 97 § 1 pkt 4 Kpa, który to przepis przewiduje zawieszenie postępowania, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. W ocenie organu do zagadnienia wstępnego, od rozstrzygnięcia którego zależy nadanie prawidłowego toku postępowania i rozpatrzenie niniejszej sprawy, należy ustalenie kręgu spadkobierców po zmarłym J. P., bowiem tylko uzyskanie postanowienia o nabyciu spadku po ww. osobie pozwoli na określenie pełnego kręgu stron postępowania.
Wskazać jednak należy, iż pod pojęciem zagadnienia wstępnego (prejudycjalnego) należy rozumieć zagadnienie materialnoprawne, otwarte i samoistne, należące do właściwości innego organu lub sądu, zagadnienie, od rozstrzygnięcia którego zależy wynik sprawy głównej, (por. wyrok NSA w Krakowie z dnia 2 listopada 1999r. Sygn. akt II SA/Kr 78/98). W ocenie Sądu takiego materialnoprawnego charakteru nie ma postępowanie w sprawie nabycia spadku. Sądowa sprawa w tym przedmiocie nie ma wpływu na wynik sprawy głównej prowadzonej przed organami administracji i nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 Kpa.
Podstawę do zawieszenia postępowania w razie śmierci strony stanowi zgodnie z wolą ustawodawcy art. 97 § 1 pkt 1 Kpa.
Zgodnie z brzemieniem powyższego przepisu organ administracji państwowej zawiesza postępowanie w razie śmierci strony lub jednej ze stron w sytuacji gdy spełnione zostaną poniższe przesłanki:
- 1. wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe,
- 2. nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5 kpa,
- 3. postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105 kpa).
Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, iż z akt sprawy wynika, iż J. P. zmarł w toku postępowania tj. już po złożeniu wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie.
O jego śmierci organ został poinformowany poprzez nadesłany mu odpis aktu zgonu.
Organ nie mógł jednak w niniejszej sprawie obligatoryjnie zawiesić postępowania do czasu zgłoszenia się spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu, bowiem jak wynika z akt sprawy, J. P. zmarł bezpotomnie, nie posiadał rodzeństwa a jego rodzice również nie żyją, a zatem nie pozostawił on spadkobierców.
Obowiązkiem organu było zatem ustalenie, czy w sprawie nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5 Kpa. Wskazać bowiem należy, iż konstrukcja przyjęta w art. 30 § 5 pozwala na kontynuowanie postępowania w przypadku śmierci strony oraz braku jej następców prawnych. W sprawach dotyczących spadków nieobjętych jako strony działają osoby sprawujące zarząd masy spadkowej, a w ich braku - kurator wyznaczony przez sąd na wniosek organu administracji publicznej. Zwrot "działają jako strony" nie jest ścisły. Zarówno zarządca masy spadkowej, jak i kurator spadku, są zastępcami procesowymi strony (stron). Działają w ich imieniu (z ustawowego umocowania) i ze skutkami prawnymi realizującymi się w ich sferze prawnej. Zgodnie z orzecznictwem "Artykuł 30 § 5 k.p.a. daje osobom w nim wymienionym wyłącznie legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym w sprawach dotyczących spadków nie objętych. Z przepisu tego nie wynikają natomiast jakiekolwiek uprawnienia materialne tych osób" (wyr. NSA z dnia 6 stycznia 1995 r., IV SA 1922/93, ONSA 1996, nr 1, poz. 27).
Reasumując Sąd uznał, iż w rozpoznawanej sprawie organ naruszył przepisy postępowania procesowego, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynika sprawy, wobec błędnego zawieszenia postępowania administracyjnego w sytuacji śmierci strony na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa. Przez co doszło do obligatoryjnego zawieszenia postępowania administracyjnego. W sytuacji, gdy na gruncie rozpoznawanej sprawy organ winien był rozważyć przesłanki określone w art. 97 § 1 pkt 1 kpa.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działają na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak na wstępie.
Rozstrzygnięcie zawarte w pkt II sentencji wyroku znajduje oparcie w art. 152 powołanej wyżej ustawy.