Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", utrzymał w mocy swoje orzeczenie z [...] lipca 2009 r., którym odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w A. z [...] grudnia 1977 r. o przejęciu na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, bez budynków położonego we wsi C., stanowiącego własność p. K. G. W uzasadnieniu odnotowano, że postępowania zostało wszczęte na wniosek p. S. G. (spadkobiercy uprzedniego właściciela gospodarstwa).
Organ administracji przywołał następujące uwarunkowania prawne i faktyczne sprawy:
- - decyzja z 1977 roku została wydana na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118); przepis ten przewidywał przejęcie na wniosek rolnika, na własność Państwa gospodarstwa rolnego, jeżeli przekazał on wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, a 60 lat kobieta albo został zaliczony do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin,
- - z akt sprawy wynika, że w dniu wydania decyzji z 1977 roku p. K. G. miała [...] lat; w aktach sprawy znajduje się wniosek p. K. G. z [...] października 1977 r., o przejęcie gospodarstwa w zamian za rentę; wnioskodawczyni, spełniała zatem wszystkie przesłanki do przejęcia gospodarstwa rolnego, co zostało wykazane w uzasadnieniu decyzji organu z [...] lipca 2009 r. a ustalenia te nie zostały przez Skarżącą zanegowane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy,
- - w decyzji z 1977 roku znajduje się również określenie wartości przejmowanego gospodarstwa według obowiązujących w dniu jej wydania przepisów, w tym wartość przejętego drzewostanu w wysokości 112 964 ówczesnych złotych; zgodnie z art. 13 ust 3 w/w ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, jeżeli wartość przekazywanego drzewostanu wynosiła od 100 do 200 tysięcy złotych, rentę zwiększało się o 200 zł. miesięcznie; jak wynika ze znajdującej się w aktach sprawy decyzji z [...] stycznia 1978 r., wydanej przez ZUS Oddział w L. o przyznaniu p. K. G. renty z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa uwzględniono wartość przejętego drzewostanu.
Uzasadniając skargę p. S. G. przywołała następujące okoliczności:
- - jej matka byłą osobą chorą, spracowaną i niepoczytalną (wiek 70 lat),
- - Urząd przejmując gospodarstwo winien był sprawdzić, czy spadkobiercy zrzekli się – nie zrobiono tego,
- - Skarżąca jest osobą bardzo pokrzywdzoną - pracowała, płaciła podatki opiekowała się matką jak i siostrą,
- - gospodarstwo powinno zostać spłacone (jego znaczną część stanowił las pozostający nadal we władaniu Skarbu Państwa).
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga, jako niezasadna podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Nie zasadne są zarzuty skargi, gdy chodzi o dokonaną przez organ administracji ocenę wadliwości decyzji z 1977 roku. Nie naruszono ani przepisów prawa materialnego (ocena wystąpienia przesłanek przejęcia gospodarstwa w kontekście kryteriów rażącego naruszenia prawa) jak i procesowych - ewentualny brak właściwego wyjaśnienia sprawy (w tym zakresie nie formułowano zarzutów w skardze).
Nie sporny jest stan faktyczny (okoliczności sprawy) i prawny (regulacje mające zastosowanie do przejęcia gospodarstwa za spłaty pieniężne), w szczególności kwestia spełniania przez matkę skarżącej warunków do przejęcia gospodarstwa w zamian za rentę i złożenia odnośnego wniosku.
W rozpoznawanej sprawie organ administracji orzekał w trybie przepisów dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.
Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji określa enumeratywnie art. 156 § 1 K.p.a. Przepisy dotyczące stwierdzania nieważności decyzji, jako stanowiące wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnej (art. 16 § 1 K.p.a.), nie mogą być interpretowane rozszerzająco. W rozpatrywanym przypadku rozważaną podstawą stwierdzenia nieważności mógłby być ewentualnie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., w świetle którego wadą nieważności dotknięte są decyzje wydane z rażącym naruszeniem prawa. Koniecznym warunkiem dla ustalenia występowania tej przesłanki nieważności decyzji jest stwierdzenie oczywistego charakteru naruszenia normy prawa materialnego przez organ orzekający w sprawie lub dokonanie przez ten organ oceny materiału dowodowego w sposób oczywiście sprzeczny ze zgromadzoną w aktach dokumentacją sprawy lub innymi oczywistymi, znanymi temu organowi faktami.
Przedmiotem oceny w rozpoznawanej sprawie była decyzja wydana z odwołaniem do treści art. 9 ust. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. W świetle ustawy przejęcie gospodarstwa w zamian za rentę nie było uzależnione od zgody zstępnych rolnika, za wyjątkiem sytuacji, gdy gospodarowali oni na terenie gospodarstwa i równocześnie praca tam stanowiła ich główne źródło utrzymania (art. 4 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne). W toku postępowania w przedmiocie nieważności, okoliczności tego rodzaju nawet nie były podnoszona. Nawet gdyby były, kluczowe znaczenie ma, czy w świetle materiału dowodowego można je uznać za znane ówcześnie (w 1977 roku) organowi administracji. Tylko bowiem w takim przypadku możliwe byłoby przypisanie mu działania z rażącym naruszeniem prawa. W sytuacji, gdy okoliczność taka nie była znana, nie mogłoby to mieć z znaczenia w postępowaniu w przedmiocie nieważności.
Wynika to przede wszystkim z faktu, że wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych, istniejących w dniu wydania decyzji, może stanowić ewentualnie podstawę wznowienia postępowania, o ile faktycznie nie były one znane organowi, który ją wydawał (art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.). Skoro, hipotetycznie mogą zachodzić przesłanki do wyeliminowania wadliwej decyzji w trybie wznowienia postępowania, który wywiera mniej daleko idące skutki prawne (w przypadku potwierdzenia się podstawy do wznowienia postępowania dotychczasowa decyzja może zostać zmieniona – art. 151 K.p.a.), nie dopuszczalne jest, w oparciu o wystąpienie tych samych przesłanek, stwierdzenie nieważności decyzji, gdyż skutki prawne nieważności są dalej idące (przyjmuje się, że nieważna decyzja nigdy nie obowiązywała – rozstrzygniecie wywiera więc skutki wsteczne). Jeżeli prawodawca określonej wadliwości decyzji przypisał konkretne skutki (wynikające ze wznowienia postępowania) naruszałoby zasady K.p.a. przyjęcie, że ta sama przesłanka może powodować skutki dalej idące a wynikające ze stwierdzenia nieważności decyzji (zasada niekonkurencyjności postępowań – patrz tak samo wyroki NSA o sygn. akt I SA 636/87 opubl. ONSA z 1988 nr 1 poz. 45 i o sygn. akt II OSK 1494/08 - dostępny w CBOSA).
Odnosząc się do argumentacji Strony skarżącej należy wskazać, że nie mogą mieć znaczenia przy orzekaniu w niniejszej sprawie (w przedmiocie nieważności) podnoszone w skardze kwestie związane z subiektywnym poczuciem krzywdy, opieką nad matka skarżącej jej rodzeństwem, czy generalnie wykonywanie pracy i opłacanie podatków. Skoro matka skarżącej nie była osobą ubezwłasnowolnioną (okoliczność takiej nie wykazano konkretnym dowodem) podnoszenie obecnie - po ponad 30 latach od złożenia oświadczenia woli o przekazaniu gospodarstwa, że w jej ocenie byłą ona osobą niepoczytalną nie może mieć znaczna w sprawie, gdzie ocena dotyczy ewentualnego rażącego naruszania prawa przez procedujący ówcześnie organ, co nie może to być wyłącznie domniemane. Okoliczność skutkująca nieważnością musi znajdować konkretne potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym (tak samo wyroki NSA o sygn. akt IV SA 1342/98, I OSK 912/07, 1415/09 - dostępne w CBOSA).
W końcu należy wskazać, że aktualne prawodawstwo nie przewiduje dodatkowego zadośćuczynienia dla spadkobierców osób, które przekazały niegdyś gospodarstwa w zamian za otrzymywanie renty. Bez znaczenia jest też kwestia czy znaczną cześć gospodarstwa stanowił las. W świetle ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne nie sposób uznać, jakoby przejęcie gospodarstwa w znacznym stopniu zalesionego stanowiło o rażącym naruszania prawa. Ustawa ustanawiała bowiem expressis verbis zasadę zwiększania świadczeń z tytułu przekazania lasów, co oznacza potraktowanie ich przez ówczesnego prawodawcę, jako fragmenty gospodarstwa (art. 13 ust. 3).
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r, poz. 270), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.