Uzasadnienie
W niniejszej sprawie Stowarzyszenie "[...]" z siedzibą w [...] złożyło do Sądu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego z urzędu.
Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 31 marca 2016 r., pisma z 25 kwietnia 2016 r. i dołączonych do niego dokumentów (m. in. regulaminu Stowarzyszenia "[...]," uchwały z [...] listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości składki członkowskiej) wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Jego działalność opiera się na pracy społecznej członków (pkt 6 regulaminu Stowarzyszenia). Stowarzyszenie liczy obecnie czterech członków, a środki na działalność uzyskuje ze składek członkowskich (5 zł. rocznie).
Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest uzasadniony, ponieważ skarżące stowarzyszenie nie wykazało, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."). Stowarzyszenie nie wykazało również, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a więc że spełnia warunki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy).
Z treści art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) wynika, że skarżące Stowarzyszenie jako stowarzyszenie zwykłe może uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Zatem stowarzyszenie zwykłe powinno zapewnić środki na prowadzenie swojej działalności poprzez ustalenie składek członkowskich na odpowiednim poziomie. Trzeba jednocześnie zauważyć, że roczny dochód stowarzyszenia wynosi 20 zł. (stowarzyszenie składa się z czterech członków a roczna składka wynosi 5 zł.).
Referendarz sądowy podkreśla, że zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, s. 568). Co więcej, członkowie stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie.
Nadto odnosząc się do niewielkiego dochodu stowarzyszenia należy podkreślić, że określenie wysokości składek członkowskich na poziomie uniemożliwiającym realizację zadań stowarzyszenia nie oznacza, że działalność stowarzyszenia ma być de facto finansowana ze Skarbu Państwa. Stowarzyszenie, chcąc realizować swojej statutowe cele, winno zgromadzić odpowiednie środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. W tej sytuacji nie istnieje bowiem żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, a organizacja, ustanawiając symboliczne składki członkowskie, sama pozbawia się zdobycia środków na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy udzielenia pomocy prawnej (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2011 r., I OZ 428/11, LEX nr 990354). Należy także dodać, że Stowarzyszenia nie wykazało, że podjęło działania w celu zgromadzenia środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego.
Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób prawnych, a także innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej – gdy wykażą, że nie mają żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stowarzyszenie ubiegające się o taką pomoc powinno najpierw poczynić kroki celem uzyskania odpowiednich środków finansowych od jego członków.
Biorąc powyższe pod uwagę, referendarz sądowy na podstawie art 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.