Uzasadnienie
W dniu 7 kwietnia 2016 r. wpłynął do Sądu wniosek Stowarzyszenia zwykłego "[...]" z siedzibą w [...] o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu, złożony na urzędowym formularzu.
Z treści wniosku oraz pisma z 25 kwietnia 2016 r. i dołączonych do niego dokumentów (m. in. regulaminu stowarzyszenia, uchwały z dnia 11 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości składki członkowskiej) wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Jego działalność opiera się na pracy społecznej członków (pkt 6 regulaminu). Stowarzyszenie liczy czterech członków, a środki na działalność uzyskuje ze składek członkowskich w kwocie 5 zł rocznie.
Postanowieniem z dnia 6 maja 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Pismem z dnia 25 maja 2016 r. stowarzyszenie wniosło sprzeciw od powyższego postanowienia zarzucając, że jako stowarzyszenie działające non profit nie posiada zasobów finansowych pozwalających na prowadzenie sprawy. Wyjaśniło, że jeden z członków jest studentem, a drugi osobą samotnie wychowującą troje dzieci, dlatego przyjęto niskie składki członkowskie. Wskazało ponadto, że jego działania służą dobru wspólnemu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, tj. gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 cytowanej ustawy.
W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Stowarzyszenie nie wykazało bowiem, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Nadto, nie wykazało również, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Wskazać należy, że z treści art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015 r., poz. 1393 ze zm.) wynika, że stowarzyszenie zwykłe może uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Stowarzyszenie takie powinno zatem zapewnić środki na prowadzenie swojej działalności poprzez ustalenie składek członkowskich na odpowiednim poziomie. Tymczasem, roczny dochód stowarzyszenia wynosi 20 zł, gdyż składa się ono z czterech członków, a roczna składka wynosi 5 zł.
Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania. W szczególności, przystępując do realizacji zamierzonych celów, członkowie stowarzyszenia powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów w postępowaniach sądowych.
Jak wynika z wyjaśnień wnioskodawcy, nie przeznaczył on odpowiednich środków na pokrycie kosztów sądowych w sprawach dotyczących działalności statutowej stowarzyszenia. Określenie wysokości składek członkowskich na poziomie uniemożliwiającym realizację zadań stowarzyszenia nie może skutkować finansowaniem jego działalności przez Skarb Państwa. Chcąc realizować cele statutowe, stowarzyszenie winno zgromadzić odpowiednie środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie nie wykazało natomiast, aby podjęło działania w celu zgromadzenia takich środków.
Z tych przyczyn, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.