Uzasadnienie
M. F. i D. F. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na wskazaną w sentencji decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, jednocześnie zwracając się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy.
We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF podali że posiadają małżeńską wspólnotę majątkową. Są właścicielami domu o powierzchni 171 m 2. Posiadają oszczędności o wartości 32 500 zł. Ponadto są właścicielami gruntów rolnych o pow. 8,79 ha (3,48 ha dzierżawią), 3 ciągników rolniczych (dwóch do remontu) i przyczepy. Pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z dwoma dorosłymi synami. Skarżącą otrzymuje ok. 150 000 zł dopłat bezpośrednich, zaś skarżący wynagrodzenie za pracę w wysokości ok. 2 100 zł miesięcznie, synowie łącznie ok 2 700- 2 900 zł miesięcznie. Jako zobowiązania i wydatki stałe wskazali kwotę ok. 3 900 zł miesięcznie.
Postanowieniem z 17 maja 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącym prawa pomocy w żądanym przez nich zakresie, argumentując, że ich sytuacja majątkowa nie daje podstaw do uwzględniania prawa pomocy w całości, nie wykazali oni bowiem, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Skarżący złożyli sprzeciw od powyższego postanowienia, ponownie wnosząc o całkowite zwolnienie od kosztów i przyznanie nieodpłatnej pomocy pełnomocnika z urzędu, wskazując na powody materialne i stopień skomplikowania sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r.
Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz"; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554).
Instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe, bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Wnioski o przyznanie prawa pomocy nie mogą być automatycznie uwzględniane wyłącznie na podstawie subiektywnego przekonania skarżącego, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania.
Po dokonaniu oceny wydanego przez referendarza sądowego postanowienia z 17 maja 2018 r. Sąd stwierdza, że brak jest podstaw do jego zmiany. Z przedstawionych danych wynika, że skarżący otrzymują stały, miesięczny dochód w kwocie ok. 5 000 zł i są w stanie gospodarować tymi środkami w sposób pozostawiający kwoty wystarczające na pokrycie wpisu sądowego, który w niniejszej sprawie wynosi 200 złotych. Kwota ta na obecnym etapie postępowania, nie przekracza możliwości płatniczych skarżących, pomimo subiektywnej opinii w tej kwestii. Sąd zaznacza, że inicjując postępowanie przed sądem należy liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów jego trwania.
Podkreślić także należy, że skarżący wskazali, iż posiadają oszczędności w kwocie 32 500 zł. Z oszczędności tych są oni w stanie wygospodarować środki na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Pamiętać należy, że koszty związane z udziałem w postępowaniu sądowym nie mogą być traktowane jako wydatki drugorzędne, z uwagi na to, że są to koszty publicznoprawne.
W orzecznictwie przyjmuje się, że niewykorzystywanie posiadanego majątku w sytuacji, gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawienie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12).
Należy także podkreślić, że dla spełnienia przesłanek uzasadniających ustanowienie w ramach prawa pomocy pełnomocnika bez znaczenia pozostaje stopień skomplikowania sprawy, czy też nieznajomość przez stronę przepisów prawa.
Sąd zauważa, iż przepisy p.p.s.a. uzależniają przyznanie prawa pomocy tylko od okoliczności związanych z sytuacją materialną strony wnioskującej, a nie od charakteru sprawy oraz potrzeby udziału profesjonalnego pełnomocnika. Nadto w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 p.p.s.a. (brak związania sądu zarzutami skargi) oraz w art. 140 § 1 p.p.s.a. (obowiązek pouczenia strony o sposobie i terminie zaskarżenia orzeczenia), brak jest podstaw do uznania, że strona bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu.
Ponownie należy zaznaczyć, że przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jest niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postepowania, co w niniejszej sprawie, zdaniem Sądu nie ma miejsca. W zaistniałym stanie faktycznym, orzeczenie referendarza należy uznać za prawidłowe.
W świetle wszystkich powyższych okoliczności, Sąd podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.