Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiuz 14 września 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 100/22

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. - po rozpatrzeniu odwołania strony skarżącej – D. M., od decyzji Nr [...]wydanej przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta W., Kierownika Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...]. w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735; dalej w skrócie "k.p.a."), w związku art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111; poniżej przywoływanej jako "ustawa" lub "u.ś.r.") - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaznaczyło w zakresie ustaleń stanu faktycznego, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...]r. syn skarżącej został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie wydano na stałe, niepełnosprawność istnieje od [...]., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...]r. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 26 października 2021 r. wynika, że mieszka razem z rodzicami, w przeszłości doznał uszkodzenia mózgu związanego z pobiciem, obecnie nie potrafi mówić, ma niedowład kończyn dolnych, jest nieporadny ruchowo, po mieszkaniu porusza się samodzielnie, wychodzi z domu w towarzystwie rodzica z powodu nieporadności w poruszaniu się, samodzielnie kładzie się i wstaje z łóżka, ubiera się i myje z pomocą matki z powodu nieporadności ruchowej, nie robi zakupów, nie przygotuje posiłku, nie sprząta mieszkania, nie pierze, nie prasuje ubrań, czyta tekst ze zrozumieniem, posługuje się laptopem i smartfonem, intelektualnie jest w normie. Opiekę nad synem sprawuje matka – strona skarżąca, która ma 73 lata, jest emerytką, wiek emerytalny osiągnęła 13 lat temu a znaczny stopień niepełnosprawności syna istnieje od 13 lat.

W niniejszej sprawie, jak dalej zauważył organ odwoławczy, zastosowanie mają przepisy powołanej wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym art. 17 ust. 1, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. 1) matce albo ojcu,
2. 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. 3) osobie będące] rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
5. - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytaIno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.

W rozpatrywanej sprawie Kolegium zwróciło uwagę, że nie jest sporne, iż skarżąca ma ustalone prawo do emerytury z ZUS, która wynosi 1066,30 zł netto. Bezsporne jest również to, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem.

Kolegium argumentowało, że świadczenie pielęgnacyjne ma w założeniu w części zrekompensować danej osobie brak dochodu z pracy zarobkowej, która tej pracy nie może wykonywać, ponieważ musi opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie mogącym samodzielnie egzystować. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest rekompensatą za rezygnację lub nie podejmowanie zatrudnienia spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym - to jest istota i cel tego świadczenia. Z treści art. 17 ust. 1 ustawy wynika jednoznacznie, iż istotną cechą osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja (lub niepodejmowanie) z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły.

Jakkolwiek art. 17 ust. 1 nie stanowi żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki, to jednak warunkiem jest, aby stan ten w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwał (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 marca 2020 r., II SA/Po 926/19). Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 237/20, o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowaniem przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w art. 17 ustawy.

Wywodzono dalej, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy nie zawiera wprost wymogu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jedynie przez osoby będące w wieku aktywności zawodowej, jednak nie można twierdzić, że przepisy regulujące świadczenie pielęgnacyjne są kierowane do wszystkich osób niezatrudnionych, które opiekują się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Adresatami tej ustawy są bowiem tylko takie osoby, które zrezygnowały z zatrudnienia albo go nie podejmowały, by takiej osobie zapewnić całodobową opiekę. Aby można było mówić o rezygnacji z zatrudnienia, osoba rezygnująca z niego musi być zdolna do zatrudnienia, na co wpływa także wiek takiej osoby (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 czerwca 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 284/19).

W ocenie organu skarżąca jest osobą, która wedle wszelkich zasad dotyczących wieku emerytalnego, zdolności podejmowania zatrudnienia ze względu m. in. na możliwości fizyczne i zdrowotne, wyłączona jest z rynku pracy. Na rynku pracy brak ofert zatrudnienia dla osób w tym wieku. Brak jest zatem istnienia związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) przez stronę, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Innymi słowy, brak jest podstaw do przyjęcia, że to w związku ze sprawowaną opieką nad synem zrezygnowała czy też nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy. Oczywiste jest więc, zdaniem organu, że nie podejmuje zatrudnienia (lub inne pracy zarobkowej) nie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad synem, lecz z innych przyczyn, tj. z powodu wieku i związanych z tym ograniczeniami. Zasady doświadczenia życiowego wskazują, że osoby, które mają 74 lata i nie pracują od wielu lat, przebywając na emeryturze, z przyczyn obiektywnych nie mogą wrócić na rynek pracy.

Z tych względów skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Analizując treść art. 17 ustawy, organ zauważył nadto, iż samo posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności nie stanowi samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, istotne znaczenie ma tu zakres opieki, jej intensywność, stałość, która jest niezbędna do egzystencji osoby wymagającej opieki, zakres tej opieki powinien być tak absorbujący dla osoby ją sprawującej, że wyklucza podjęcie zatrudnienia. Z całą pewnością opieka ta znacząco powinna wykraczać poza zwykłe czynności domowe wykonywane w każdym gospodarstwie domowym takich jak gotowanie, sprzątanie, pranie, robienie zakupów, realizacja recept oraz wspólne spędzanie czasu podczas którego odbywają się wspólne spacery, czytanie książek, pism, dotrzymywanie towarzystwa. Z wywiadu środowiskowego natomiast wynika, że syn jest sprawny intelektualnie, ma sprawne ręce bez problem posługuje się laptopem, smartfonem, samodzielnie porusza się po mieszkaniu, co należy rozumieć, że dojdzie do toalety, kuchni i innych pomieszczeń w mieszkaniu.

Skoro posługuje się urządzeniami elektronicznymi wymagającymi precyzyjnych ruchów to bez trudu może samodzielnie zjeść wcześniej przygotowaną kanapkę, obrany owoc czy też wypić napój lub zażyć lekarstwo. Powyższe oznacza, że może pozostać w domu na czas ewentualnego zatrudnienia strony. Pozostałe czynności wykonywane przez matkę dotyczące prowadzenia gospodarstwa domowego obejmujące takie czynności jak zrobienie zakupów, przygotowanie posiłków, pranie, prasowanie, sprzątanie są wykonywane dla wszystkich domowników trzyosobowej rodziny strony, czynności te są wykonywane przez osoby pracujące, po godzinach pracy i nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia. Pomoc przy ubieraniu i kąpieli może być wykonywana poza godzinami pracy.

Tak więc zakres sprawowanej opieki w mniemaniu organu nie uzasadnia rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W skardze strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy poprzez niezasadne przyjęcie, że nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, a także zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj. art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności o konieczności stałej lub długotrwałej opieki, że niepełnosprawny nie wymaga stałej opieki matki, która nie musiała rezygnować z zatrudnienia.

W świetle tak sformułowanych zarzutów wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i ustalenie na rzecz skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 września 2021 r., ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Podniesiono na poparcie skargi, że rezygnacja z zatrudnienia obejmuje również jej niepodejmowanie, tym bardziej, że przepis art. 17 ust. 5 ustawy, enumeratywnie wymieniający katalog podmiotów sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, nie obejmuje osób bezrobotnych, zaś art. 17 ust. 6 tej ustawy wprost stanowi, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Gdyby wolą ustawodawcy był zamiar pozbawienia takich osób możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, to z pewnością zastrzeżenie takie zostałoby uczynione wprost w powyższym przepisie.

Ponadto w przypadku emeryta, który chce nadal być czynny zawodowo, może on złożyć do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń społecznych. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty świadczenia, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty i możliwością podjęcia zatrudnienia,

Skarżąca przed podjęciem się opieki nad synem zaprzestała pracy zawodowej z uwagi na osiągnięcie wieku emerytalnego. Skarżąca jest jednak osobą zdrową i zdolną do podjęcia pracy zawodowej, nie podejmuje jednak żadnej pracy z uwagi na zakres opieki jakiej wymaga syn. Będąc na emeryturze skarżąca mogłaby podejmować dodatkowe prace, mogłaby zawiesić emeryturę i powrócić do pracy w pełnym etacie. W chwili obecnej z uwagi na zakres opieki jakiej wymaga jej syn nie podejmuje ona żadnego dodatkowego zatrudnienia i jest to istotna okoliczność z punktu widzenia przesłanki ustawowej dotyczącej "niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki".

W ocenie strony skarżącej organ dokonał również błędnej, ale przed wszystkim dowolnej oceny zebranego materiału w kwestii czasokresu opieki, której wymaga niepełnosprawny podopieczny oraz możliwości podjęcia pracy zawodowej przez skarżącą. Po pierwsze, w aktach sprawy znajduje się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, z którego w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 października 2020 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 310/20 w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 ustawy, nie podlega badaniu w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w rozumieniu § 29 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15.07.2013 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. 2018, poz. 2027), które określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też badania całkowitej niezdolności do pracy i całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji orzeczonej na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS.

Organ II instancji w przedmiotowej sprawie wyszedł poza zakres swoich kompetencji i wbrew orzeczeniu lekarza, który posiadając fachową wiedzę uznał, że podopieczny niepełnosprawny, nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki.

Ponadto organ dokonując oceny zakresu sprawowania opieki organ winien wziąć pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Znaczny stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Zapoznając się więc z zakresem obowiązków ustalonych podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ, trudno się zgodzić z organem, aby można było pogodzić opiekę nad niepełnosprawnym synem, wymagającym nadzoru, pomocy przy ubieraniu się, przygotowywania posiłków, robienia zakupów, prania mu rzeczy, sprzątania pokoju i pomocy przy załatwianiu spraw urzędowych z pracą zawodową.

Konsekwencją błędnej oceny zakresu opieki było niezasadne uznanie, że skarżąca wcale nie musi rezygnować z pracy, aby zajmować się synem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie, w myśl art. 135 p.p.s.a., następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Kwestią sporną w sprawie jest czy skarżąca spełnia ustawowe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu synem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że organy rozpatrujące przedmiotową sprawę naruszyły przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 81 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Według zaś art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytaIno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.

Na tle brzmienia cytowanych norm prawa wypada zauważyć, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy, a przy tym zakres opieki winien wykluczać możliwość kontynuowania lub podejmowania zatrudnienia. Przy tym należy podkreślić, że emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać trzeba, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w postaci ustalonego prawa do emerytury.

Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym w przypadku zawieszenia prawa do emerytury przez osobę sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych akceptuje generalnie możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie aprobuje pogląd sformułowany w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 218/20, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie - po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia - wystąpi on o to świadczenie, dlatego nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Dla odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z racji nieistnienia związku przyczynowo-skutkowego między ustaniem aktywności zawodowej (zarobkowej) a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym nie jest zatem wystarczające ustalenie przez organy, że skarżąca jest emerytką, ma już 73 lata i wiek ten zazwyczaj wiąże się z zaprzestaniem wykonywania pracy zarobkowej.

Przede wszystkim trzeba podkreślić, że organy nie badały w toku postępowania administracyjnego czy przejście na emeryturę przez stronę skarżącą (zaprzestanie zatrudnienia) miało jednak związek z koniecznością sprawowania opieki nad synem, którego niepełnosprawność wydaje się zbiegać z okresem przejścia na emeryturę strony skarżącej, organ bowiem sam stwierdził, że zarówno okres niepełnosprawności podopiecznego jak i okres pozostawania przez skarżącą na emeryturze wynosi 13 lat. W tej materii tymczasem brak jest jakichkolwiek ustaleń. Generalnie nie można wykluczyć przypadków, że właśnie z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny opiekun korzysta ze swych uprawnień emerytalnych nie kontynuując dotychczasowego zatrudnienia lub nie podejmując zarobkowania w innej formie, w późniejszym okresie.

W zakresie zaś wad postępowania dotyczących drugiej przesłanki, a mianowicie zakresu opieki, w ocenie Sądu ustalenia organu również są niewystarczające i nie zostały w pełni odzwierciedlone w materiale dowodowym, na który zasadniczo składa się rodzinny wywiad środowiskowy. Organ odwoławczy na podstawie tego środka dowodowego przyjął, że podopieczny syn, cyt.: "(...) jest sprawny intelektualnie, ma sprawne ręce bez problem posługuje się laptopem, smartfonem, samodzielnie porusza się po mieszkaniu, co należy rozumieć, że dojdzie do toalety, kuchni i innych pomieszczeń w mieszkaniu. Skoro posługuje się urządzeniami elektronicznymi wymagającymi precyzyjnych ruchów to bez trudu może samodzielnie zjeść wcześniej przygotowaną kanapkę, obrany owoc czy też wypić napój lub zażyć lekarstwo. Powyższe oznacza, że może pozostać w domu na czas ewentualnego zatrudnienia strony. Pozostałe czynności wykonywane przez matkę dotyczące prowadzenia gospodarstwa domowego obejmujące takie czynności jak zrobienie zakupów, przygotowanie posiłków, pranie, prasowanie, sprzątanie są wykonywane dla wszystkich domowników trzyosobowej rodziny strony, czynności te są wykonywane przez osoby pracujące, po godzinach pracy i nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia. Pomoc przy ubieraniu i kąpieli może być wykonywana poza godzinami pracy."

Tego rodzaju ocena odbiega od stanowiska organu pierwszej instancji, który odmówił przyznania świadczenia z powołaniem się na unormowania art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy a w zakresie opieki w tej materii uznał przeciwnie, a mianowicie że: "Z przeprowadzonego wywiadu jasno wynika, że (...) sprawuje całodobową opiekę nad niepełnosprawnym synem, który jest osobą przewlekle chorą, zależną od opieki i pomocy innych osób."

Abstrahując nawet od kwestii, że wobec tego do oceny organu odwoławczego w kwestii rzeczywistej kondycji podopiecznego oraz zakresu wymaganych czynności opiekuńczych, podniesionych po raz pierwszy dopiero w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ostatecznej, strona skarżąca nie mogła się odnieść w toku postępowania administracyjnego, to wypada zauważyć, że ustalenia organu odwoławczego oparte są zdaniem Sądu na błędnym rozumowaniu i wadliwej ocenie dowodów oraz na niewyczerpującym materiale dowodowym. W szczególności materiał aktowy, w tym protokół z czynności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nie potwierdza przekonania organu o stopniu "samodzielności" podopiecznego, zwłaszcza w aspekcie "sprawnych rąk". Organy nie ustaliły bowiem jaki jest rzeczywisty zakres sprawności manualnej syna skarżącej, nie wiadomo jakie dokładnie rodzaje ruchów rękami podopieczny jest w stanie wykonywać, czy na przykład ma zachowaną, i w jakim stopniu, umiejętność chwytania przedmiotów oraz ich utrzymania w ręku, jaką ma siłę mięśni tych kończyn, co z kolei jest niezbędne dla zachowania zdolności do samodzielnego jedzenia czy założenia, zdjęcia, rozpięcia, zapięcia, elementów odzieży.

Lektura tymczasem wydanego orzeczenia o niepełnosprawności oraz wywiadu środowiskowego wskazuje, że przyczyną znacznego stopnia niepełnosprawności jest przecież związany z uszkodzeniem mózgu niedowład kończyn górnych, czyli obu rąk. W wywiadzie wyraźnie stwierdzono, że syn jest nieporadny ruchowo, myje się i ubiera przy pomocy matki. Brak natomiast ustaleń czy jest w stanie, przykładowo, sam zdjąć dolne partie ubrania udając się do toalety. W tabeli formularza dotyczącego opisu wymaganych względem podopiecznego czynności, w części "Prowadzenie do toalety, podmywanie", wskazano, że "przy pomocy", ale nie określono na czym ta pomoc polega. Zaś w aspekcie samodzielnego spożywania posiłków w ogóle nie rozpytano w toku wywiadu i w rezultacie ta konstatacja organu jawi się jako całkowicie dowolna. Godzi się również zaakcentować, że odmiennie niż przyjął organ odwoławczy, czynności higieniczne, spożywania posiłków, ubierania się, wymagają innego rodzaju i bardziej zaawansowanych zdolności manualnych niż lekkie przesuwanie placami po ekranie smartfona lub panelu dotykowym komputera tudzież naciskanie palcem klawiszy klawiatury.

Te wszystkie istotne wątki nie zostały wyjaśnione przez organy należycie, czym naruszono art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym istotne znaczenie dla rozpoznania przedmiotowej sprawy.

W judykaturze podkreślane jest, iż zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej w tym przepisie zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 k.p.a., który stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Obowiązek ten jest niezależny od tego, czy niezbędny materiał dowodowy potwierdza stanowisko strony, czy też je podważa. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega zaś na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Dopiero jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy stworzyłoby podstawy do wyrażenia stanowiska, które nie przekraczałoby granic zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 80 k.p.a. (wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., III OSK 420/21).

Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy stanowi warunek konieczny do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Niewyjaśnienie lub niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy może prowadzić do wydania wadliwej decyzji. Zakres i przedmiot postępowania wyjaśniającego determinują przepisy prawa materialnego, bowiem to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych. (wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., I OSK 251/21). Nie może być uznana za zgodną z prawem decyzja administracyjna wydana bez wyjaśnienia okoliczności faktycznych objętych hipotezą przepisów mających w sprawie zastosowanie (wyrok NSA z dnia 23 września 2020 r., II OSK 1241/20).

Ponownie rozpoznając sprawę organy zastosują się do przestawionych powyżej wskazań i oceny prawnej oraz dokonają stosownych wyjaśnień w przedstawionej w niniejszym wyroku mierze, a dopiero na podstawie prawidłowo tzn. wnikliwie i wszechstronnie ustalonego stanu faktycznego sprawy dokonają oceny czy uprawnienie do przedmiotowego świadczenia przysługuje stronie skarżącej.

W powyższym świetle Sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania oparto na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.