Uzasadnienie
UZASADNIENI
Decyzją z dnia [...] września 2018 r., nr [...], przyznano na wniosek przedstawiciela ustawowego – L. H. (dalej: strona, skarżąca) świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione – K. H.,J. H. na okres od [...] października 2018 r. do [...] września 2019 r. Decyzja ta została w całości zrealizowana (stronie wypłacono wszystkie świadczenia przyznane na jej podstawie).
W związku z oświadczeniem strony o otrzymanych od dłużnika alimentacyjnego wpłatach z dnia – [...] maja 2019 r., [...] czerwca 2019 r., [...] lipca 2019 r., [...] sierpnia 2019 r. i [...] września 2019 r. wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie określenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz obowiązku jego zwrotu.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2019r., nr [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 2, pkt 4-5, pkt 7, pkt 8-12, art. 9, art. 10, art. 12 ust. 1 i 2, art. 15, art. 19 ust. 1, art. 23 ust. 1-8 i art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r., poz. 670, dalej: u.p.o.u.a.) i skierowaną do L. H., organ pierwszej instancji orzekł o:
- I. uznaniu n/w świadczeń z funduszu alimentacyjnego za świadczenia nienależnie pobrane:
- 1. świadczenie na K. H., otrzymane w okresie od [...] maja 2019r. Do [...] maja 2019r. w wysokości [...] zł;
- 2. świadczenie na J. H., otrzymane w okresie od [...] maja 2019r. Do [...] maja 2019r. w wysokości [...] zł;
- 3. świadczenie na K. H., otrzymane w okresie od [...] czerwca 2019r. Do [...] czerwca 2019r. w wysokości [...] zł;
- 4. świadczenie na J. H., otrzymane w okresie od [...] czerwca 2019r. Do [...] czerwca 2019r. w wysokości [...] zł;
- 5. świadczenie na K. H.z, otrzymane w okresie od [...] lipca 2019r. Do [...] lipca 2019r. w wysokości [...] zł;
- 6. świadczenie na J. H., otrzymane w okresie od [...] lipca 2019r. Do [...] lipca 2019r. w wysokości [...] zł;
- 7. świadczenie na K. H., otrzymane w okresie od [...] sierpnia 2019r. Do [...] sierpnia 2019r. w wysokości [...] zł;
- 8. świadczenie na J. H., otrzymane w okresie od [...] sierpnia 2019r. Do [...] sierpnia 2019r. w wysokości [...] zł;
- 9. świadczenie na K. H., otrzymane w okresie od [...] września 2019r. Do [...] września 2019r. w wysokości [...] zł;
- 10. świadczenie na J.H., otrzymane w okresie od [...] września 2019r. Do [...] września 2019r. w wysokości [...]zł;
- II. obowiązku zwrotu w/w świadczeń wraz z odsetkami za opóźnienie.
W jej uzasadnieniu organ pierwszej instancji stwierdził, że strona w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymywała niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 u.p.o.u.a. alimenty od dłużnika A. H. w wysokości [...] zł miesięcznie. Strona systematycznie informowała organ o wysokości otrzymywanych kwot zobowiązania alimentacyjnego twierdząc, że jest uprawniona do pobierania zarówno świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak i od dłużnika, bowiem są to odsetki od zaległych alimentów.
Zdaniem organu pierwszej instancji, strona pobierając świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz alimenty od zobowiązanego znalazła się w sytuacji, którą należy zakwalifikować jako niezgodną z treścią art. 28 u.p.o.u.a. W konsekwencji, świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone stronie za okres od [...] maja 2019 r. do [...] września 2019 r. stanowią świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy, co zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy, skutkuje obowiązkiem ich zwrotu.
W odwołaniu od tej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie podnosząc, że wysokości dochodu w rodzinie uprawnia ją do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wnosząca odwołanie akcentując fakt, że nakaz alimentacyjny został wystawiony przez państwo członkowskie, zwróciła uwagę na pierwszeństwo prawa unijnego, wskazała na wysokość zadłużenia alimentacyjnego ([...] euro wraz z odsetkami) oraz wyjaśniła, że dokonywane przez ojca dzieci opłaty w kwocie [...] zł miesięcznie, zgodnie z kolejnością wynikającą z art. 451 k.c. są (od stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r.) zaliczane przez nią na odsetki od zapłaconych należności pieniężnych (zaległych alimentów).
Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium, organ odwoławczy, organ drugiej instancji) w L. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W motywach decyzji ostatecznej organ odwoławczy wyjaśnił, że w świetle art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a., nienależnie pobranym świadczeniem są świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.
W nawiązaniu do okoliczności faktycznych sprawy organ odwoławczy stwierdził, że:
- 1) strona była osobą uprawnioną do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie decyzji z dnia [...] września 2018r., nr [...];
- 2) w okresie od [...] maja 2019 r. do [...] września 2019 r. stronie wypłacono comiesięcznie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości [...] zł na dwoje dzieci;
- 3) w okresie od [...] maja 2019 r. do [...] września 2019 r. strona otrzymała od dłużnika alimentacyjnego świadczenia pieniężne na poczet alimentów w łącznej kwocie [...] zł ([...] zł miesięcznie);
- 4) alimenty, o których mowa w pkt 3 strona otrzymała niezgodnie z kolejnością, o której mowa w art. 28 ustawy.
Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium wskazało, że osoba uprawniona do świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może jednocześnie otrzymywać świadczeń od dłużnika alimentacyjnego. Organ odwoławczy podkreślił, że ustawodawca tworząc fundusz alimentacyjny, miał na celu wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów od osób zobowiązanych do ich płacenia. Nie jest zatem prawnie dopuszczalne powielanie się świadczeń alimentacyjnych, a więc otrzymywanie ich jednocześnie z funduszu oraz od dłużnika alimentacyjnego, jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Według Kolegium, osoba pobierająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma obowiązek powstrzymania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego. Obowiązek ten wynika bezpośrednio z treści art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a. i dotyczy zarówno alimentów zaległych, jak i bieżących.
Wszystkie otrzymane od dłużnika środki wierzyciel alimentacyjny winien przekazać organowi właściwemu wierzyciela. Organ odwoławczy nie zgodził się z twierdzeniem strony odwołującej się, według której każda wpłata dobrowolna od dłużnika alimentacyjnego winna być księgowana na koszty czyli odsetki od powstałej zaległości. W tym zakresie powołał się na ugruntowane stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym w czasie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego wierzyciel alimentacyjny nie ma możliwości zaliczenia, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 u.p.o.u.a., na poczet zaległości alimentacyjnej kwoty alimentów dobrowolnie uiszczonej przez dłużnika (wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: w Kielcach z dnia 30 października 2014 r. sygn. akt II SA/Ke 767/14 oraz we Wrocławiu z dnia 12 lutego 2015 r. sygn. akt IV SA/Wr 554/14). Wobec tak ustalonych okoliczności, w ocenie organu drugiej instancji, należało orzec o uznaniu świadczeń jako nienależnie pobranych i ich zwrocie wraz z ustawowymi odsetkami, gdyż strona przyjmując od dłużnika alimenty niezgodnie z kolejnością wyznaczoną art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a., wypełniła wskazaną w art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a. przesłankę uzasadniającą podjęcie decyzji o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
Końcowo Kolegium wskazało na zawarte w decyzji z dnia [...] września 2018 r. przyznającej stronie świadczenie z funduszu alimentacyjnego pouczenie o tym, że zgodnie z treścią art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a., nienależnie pobranym świadczeniem alimentacyjnym jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie jego pobierania otrzymała alimenty (zaległe lub bieżące) niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 u.p.o.u.a., do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.
Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z Konstytucją RP, Kodeksem Rodzinnym i Opiekuńczym, Kodeksem Cywilnym i Kodeksem Praw Dziecka. W rozwinięciu tych zarzutów skarżąca nawiązała do treści art. 68 pkt 1 i art. 71 Konstytucji RP oraz stanowiska wyrażonego przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie P 3/05 podnosząc, że rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych, które zobowiązane są uwzględniać dobro rodziny. Wskazując na powyższe skarżąca odniosła się do swojej trudnej sytuacji materialnej i życiowej wskazując, że samotnie wychowuje dwie córki w wieku [...] i [...] lat, przy czym, młodsza córka legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności (od 2016 r.) oraz posiada "orzeczenie oświatowe ze względu na problemy w nauce".
Z uwagi na oba orzeczenia, jest cały czas rehabilitowana. W ramach dalszej argumentacji strona podniosła, że jej sytuacja życiowa bardzo ogranicza możliwości pozyskania zatrudnienia, co dodatkowo wpływa na i tak trudną sytuację materialną rodziny w uzupełnieniu tej argumentacji strona dodała, że trudną sytuację materialną strony potwierdza przyznanie jej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dalej strona nawiązała do treści art. 133 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zwracając uwagę, że ojciec dzieci nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego wynikającego z wyroku z dnia 11 marca 2010 r., co spowodowało zadłużenie alimentacyjne wobec córek, które na marzec 2020 r. (data wniesienia skargi) wyniosło 66.860 euro. Skarżąca powołała się również na art. 480 § 3 k.c. i art. 481 k.c. oraz podkreśliła, że dokonywane przez ojca dzieci wpłaty w wysokości 1.000 zł skarżąca, jako wierzyciel, zalicza, zgodnie z art. 450 i art. 451 k.c., na poczet odsetek.
Strona wskazała także na brak możliwości wszczęcia postępowania egzekucyjnego wobec ojca dzieci z uwagi na trudności ze zlokalizowaniem miejsca pobytu dłużnika oraz podkreśliła, że dokonywane przez ojca dzieci opłaty w wysokości 1.000 zł są rozliczane podatkiem dochodowym jako odsetki. Nadmieniła również, że cała kwota uzyskiwana co miesiąc od dłużnika alimentacyjnego jest przeznaczana na utrzymanie i potrzeby dzieci.
W podsumowaniu argumentacji przedstawionej w skardze strona skarżąca podniosła, że ma prawo do funduszu alimentacyjnego z uwagi na szczególną sytuację społeczno-materialną, bardzo niski dochód w wysokości 333 zł na osobę oraz przez wzgląd na nienależycie wypełniany obowiązek alimentacyjny przez ojca dzieci.
Jako załącznik do skargi przedłożono kserokopię zaświadczenia wydanego przez Sąd Okręgowy w L.. z dnia [...] sierpnia 2019 r., z którego wynika, że trwają czynności mające na celu ustalenie adresu dłużnika alimentacyjnego w USA.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Przedmiot sprawy objętej skargą dotyczy decyzji wydanej przez organ administracji publicznej w sprawie uznania pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane oraz zobowiązania do zwrotu ww. świadczenia wraz z odsetkami, a konkretnie, decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] lutego 2020 r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia[...] grudnia 2019 r., na podstawie której uznano, że łączna kwota [...] zł jaka została wypłacona skarżącej na jej dwoje dzieci w okresie od [...] maja 2019 r. do [...] września 2019 r., stanowi kwotę nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i orzeczono jednocześnie o jej zwrocie wraz z odsetkami.
Kwestie sporne w sprawie dotyczą interpretacji zastosowanych przez organy administracji publicznej przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Zawisły przed sądem administracyjnym spór koncentruje się wokół oceny, czy w niespornych okolicznościach faktycznych sprawy organy zasadnie uznały, że mamy do czynienia z przypadkiem nienależnie pobranego świadczenia wypłaconego funduszu alimentacyjnego. Kluczową zatem kwestią jest udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy prawidłowo organy przyjęły i orzekły o uznaniu pobranych – w określonym wyżej przedziale czasowym – przez skarżącą świadczeń alimentacyjnych, za świadczenia nienależnie pobrane, orzekając równocześnie o ich zwrocie wraz z odsetkami.
W punkcie wyjścia do dalszych rozważań należy przytoczyć brzmienie art. 2 pkt 7 lit. a) omawianej ustawy definiującego – na użytek regulacji jaką stanowi ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – pojęcie nienależnie pobranego świadczenia. Zgodnie z tym przepisem, nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że określona przez ustawodawcę w art. 28 u.p.o.u.a. kolejność, to kolejność zaspokojenia wierzycieli z kwot wyegzekwowanych od dłużnika alimentacyjnego.
Przepis art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a stanowi, że w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności:
- 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia,
- 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia,
- 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia,
- 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia
- - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.), a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 k.p.c.
Przepis art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a. w sposób jednoznaczny określa (ustala), że w pierwszej kolejności zaspokajane są należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (pkt 1) oraz z tytułu zaliczek alimentacyjnych (pkt 2), zaś dopiero w dalszej kolejności – należności wierzyciela alimentacyjnego (pkt 3).
Powyższa regulacja oznacza, że uzyskane od dłużnika alimentacyjnego środki pieniężne rozdysponowuje się w ściśle przez prawo określonej kolejności, przy czym w pierwszej kolejności zawsze spłaca się należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia. Zaspokojenie należności przypadających osobie uprawnionej znajduje się dopiero na trzecim miejscu (pkt 3 art. 28 u.p.o.u.a.).
Pozostaje poza sporem w kontrolowanej sprawie, że skarżąca w okresie od [...] maja 2019 r. do [...] września 2019 r. pobierała świadczenia alimentacyjne na dwójkę dzieci (po [...] zł na każde dziecko miesięcznie). W konsekwencji, we wskazanym okresie skarżąca pobrała świadczenie na łączną kwotę [...] zł. Niespornym jest również fakt, że w tym okresie skarżąca otrzymała od dłużnika alimentacyjnego tytułem alimentów kwotę [...] zł, co wynika z oświadczeń skarżącej złożonych organowi pierwszej instancji w dniach: [...] maja 2019 r., [...] czerwca 2019 r., [...] lipca 2019 r., [..] sierpnia 2019 r. i [...] września 2019 r.
W oparciu o powyższe ustalenia zgodzić się należy z organami orzekającymi w sprawie, że alimenty otrzymane przez skarżącą bezpośrednio od ojca dzieci – dłużnika alimentacyjnego, otrzymane zostały niezgodnie z kolejnością o której mowa w art. 28 ust. 1 ustawy. Przytoczony powyżej art. 28 u.p.o.u.a. w sposób jednoznaczny określa kolejność zaspokajania należności. W konsekwencji, skarżąca jednocześnie pobierając świadczenie z funduszu alimentacyjnego i otrzymując bezpośrednio od dłużnika kwoty tytułem alimentów znalazła się w sytuacji, którą należy zakwalifikować jako naruszenie kolejności zaspokojenia przez dłużnika alimentacyjnego wierzycieli określonej w art. 28 u.p.o.u.a., bez względu na sposób zarachowania tych kwot. Powyższe oznacza, że nie ma tu znaczenia to, czy kwoty uzyskane od dłużnika alimentacyjnego stanowią całość, czy też część zobowiązań alimentacyjnych. Nie ma tu również znaczenia wola dłużnika lub wierzyciela co do tego, czy uzyskana kwota zaspokoić ma zaległe, czy bieżące alimenty.
W nawiązaniu do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2962/19, należy wskazać, że dokonując wykładni powyższych przepisów należy mieć na uwadze, że do 1 stycznia 2012 r. ustawodawca nie precyzował, czy użyte w art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a. sformułowanie "w okresie ich pobierania otrzymała alimenty" obejmuje jakiekolwiek alimenty, czy tylko alimenty bieżące. Spowodowało to niejednolitą praktykę stosowania tego przepisu, niejednolite było także orzecznictwo sądowoadministracyjne. Rozbieżności w interpretacji art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a., wyeliminowała jego nowelizacja, wprowadzona przez art. 2 pkt 2 lit. b tiret 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. nr 205 poz. 1212). Z uzasadnienia projektu tej ustawy wynika, że celem nowelizacji art. 2 pkt 7 lit. d) było ujednolicenie praktyki, gdyż część organów, kierując się wybranym orzecznictwem sądów administracyjnych, ustalała nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego jedynie w przypadku otrzymania bieżących świadczeń alimentacyjnych.
W stanie prawnym znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a., obejmował już swym zakresem sytuację, gdy osoba uprawniona w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymała niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty. Redakcja tego przepisu nie pozostawia obecnie wątpliwości, że dla uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane bez znaczenia pozostaje okres za jaki strona otrzymała alimenty. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymuje również alimenty, bez względu na to, czy są one wypłacane za miesiące bieżące, czy za miesiące poprzednie. Osoba pobierająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego lub pobierania ich za pośrednictwem komornika sądowego.
Obowiązek ten wynika bezpośrednio z art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a., i dotyczy zarówno alimentów zaległych, jak i bieżących. Wszystkie otrzymane od dłużnika środki wierzyciel alimentacyjny winien przekazać komornikowi sądowemu lub organowi właściwemu wierzyciela, o czym skarżącą w sposób wyraźny pouczono. W czasie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego wierzyciel alimentacyjny nie ma możliwości zaliczenia na poczet zaległości alimentacyjnej kwoty alimentów dobrowolnie uiszczonej przez dłużnika. Kolejność zaspokajania roszczeń z kwot uzyskanych od dłużnika alimentacyjnego normuje art. 28 u.p.o.u.a., który przewiduje, że środki te w pierwszej kolejności przekazywane są na poczet zobowiązania dłużnika istniejącego z tytułu wypłaconych zastępczo przez gminę świadczeń z funduszu, zaliczek alimentacyjnych a dopiero w dalszej kolejności z tytułu należności wierzyciela (wyrok NSA z 27.2.2019 r. I OSK 699/17, Lex 2648310).
Wskazać w tym miejscu należy, że o treści art. 2 pkt 7 lit. a) u.p.o.u.a. skarżąca została pouczona w decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] września 2018 r. (nr [...], przyznającej jej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na – K. H. i J. H., na okres od [...] października 2018 r. do [...] września 2019 r., w wysokości 500[...] zł miesięcznie. Nie można zatem przyjąć braku świadomości skarżącej co do tego, że kwoty uzyskane od dłużnika alimentacyjnego tytułem alimentów w okresie pobierania przez skarżącą świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie rodzą skutku prawnego w zakresie pobrania świadczeń nienależnych z tego funduszu.
Sąd podziela pogląd zaprezentowany w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 369/19, że przepisy art. 2 pkt 7 lit. d) w związku z art. 28 u.p.o.u.a. stanowią lex specialis w stosunku do art. 451 k.c. normującego zasady zarachowania zapłaty. W konsekwencji oznacza to, że w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, sposób zaliczenia wynikający z art. 451 k.c. nie ma zastosowania do środków przekazywanych przez dłużnika alimentacyjnego z tytułu obciążających go rat alimentacyjnych. Z tych względów, w sprawie nie mógł mieć również zastosowania powołany w skardze art. 450 k.c. Z kolei, podniesiony w skardze przepis art. 480 § 3 k.c. dotyczy wykonania zastępczego.
Wymaga też zaakcentowania, że będąca przedmiotem sporu decyzja ma charakter związany i przesłanki jej wydania zostały w sposób wyczerpujący określone w art. 23 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a. Zaistnienie wskazanych przesłanek nie pozwala organowi na podjęcie rozstrzygnięcie w granicach luzu decyzyjnego. W związku z tym podnoszona w skardze argumentacja nakierowana na trudną sytuację rodzinną skarżącej, w realiach niniejszej sprawy pozbawiona jest doniosłości prawnej. Kwestie te mogą być brane pod uwagę dopiero na etapie ewentualnego postępowania w sprawie udzielenia ulgi w zakresie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.
Należy w tym miejscu zauważyć, że stosownie do art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a., organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W pierwszej kolejności organ wydaje jednak decyzję o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, a dopiero później może odrębnie orzekać w oparciu o art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a.
Podobnie należy ocenić argumenty skargi dotyczące zachowania przez stronę kryterium dochodowego uprawniającego do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a także te nawiązujące do stan bezskuteczności egzekucji. W tym miejscu należy jeszcze raz powtórzyć, że na obecnym etapie postępowania nie ma znaczenia sytuacja materialna i życiowa skarżącej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2962/19). Należy zwrócić również uwagę, że organy nie kwestionowały spełnienia przez stronę kryterium dochodowego uprawniającego ją do świadczeń alimentacyjnych, a jedynie stwierdziły, że świadczenia pobrane przez stronę od dłużnika alimentacyjnego naruszały kolejność wskazaną w art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a., co uzasadniało przyjęcie, że świadczenia jakie w tym czasie skarżąca pobrała z funduszu alimentacyjnego były świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a.
Uzupełniająco warto wskazać, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest aktem normatywnym zaliczanym do szeroko rozumianej pomocy społecznej, a zatem stanowiącym integralny element systemu wsparcia państwa na rzecz określonych kategorii podmiotów, które na takie wsparcie ze strony państwa zasługują. Należy również zauważyć, że obowiązek alimentacyjny rodziców w stosunku do dzieci wynika wprost z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Dopiero w sytuacji, gdy rodzic albo osoba zobowiązana w dalszej kolejności nie wywiązuje się z obowiązku alimentacji, środki na utrzymanie dziecka (dzieci) zastępczo wykłada państwo w ramach konstytucyjnego obowiązku wspierania rodziny (art. 71 Konstytucji RP). Jak stanowi preambuła ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, pomocnicze działanie państwa ogranicza się do tych przypadków, gdy rodzice wychowujący dzieci, pozbawieni alimentów ze strony osób zobowiązanych, nie są w stanie samodzielnie zaspokoić potrzeb w zakresie utrzymania dziecka
Zdaniem Sądu, stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji nie narusza art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 68 pkt 3 Konstytucji RP.
Nie stoi też w sprzeczności z przepisami ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy, ani uregulowaniami Konwencji o Prawach Dziecka (Dz.U. z 1991 r., Nr 120 poz. 526).
Wynikające z powołanych regulacji wartości jaką jest troska o dobro dziecka i rodziny, a także, akcentowany w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2005 r., sygn. akt P 3/05 obowiązek państwa w zakresie ochrony i pomocy rodzinie są okolicznościami, które należy natomiast rozważyć na etapie ewentualnego postępowania w sprawie udzielenia ulgi w zakresie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.
Reasumując stwierdzić należy, że organy obu instancji prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepis art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a., co wyklucza możliwość skutecznego postawienia im zarzutu naruszenia prawa materialnego.
Końcowo już tylko należy nadmienić, że w analogicznych okolicznościach faktycznych i prawnych, dotyczących wcześniejszych okresów świadczeniowych, w których przyznano skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, zapadały już rozstrzygnięcia organów o uznaniu tych świadczeń za nienależnie pobrane, które były także przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przed tutejszym Sądem (por. wyroki Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we Wrocławiu: z dnia 12 lutego 2015r. sygn. IV SA/Wr 554/14; z dnia 7 listopada 2017r. sygn. IV SA/Wr 314/17; z dnia 7 listopada 2017r. sygn. IV SA/Wr 445/17; z dnia 31 stycznia 2018 r. sygn. IV SA/Wr 615/17; z dnia 27 marca 2018 r. sygn. IV SA/Wr 108/18; z dnia 24 października 2018 r. sygn. IV SA/Wr 297/18; z dnia 24 października 2018 r. sygn. IV SA/Wr 410/18; z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 369/19). Stanowisko prezentowane w tych wyrokach koresponduje ze stanowiskiem Sądu wyrażonym w sprawie stanowiącej przedmiot rozpoznania.
Kierując się przedstawioną argumentacją, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) wywiedzioną w sprawie skargę w całości oddalił.