Uzasadnienie
Pismem z dnia 28 marca 2019 r. M. D. (zwany dalej stroną lub skarżącym) wystąpił ze skargą na punkt II opisanego w sentencji postanowienia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie D. (dalej: organ lub Zespół Wojewódzki), wydanego na skutek wniesionego ponaglenia w związku z bezczynnością i przewlekłym prowadzeniem przez Powiatowy Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. postępowania w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności.
Wskazanym postanowieniem Zespół Wojewódzki, działając m.in. na podstawie art. 37 § 6 pkt 1 w zw. z art. 37 § 3 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. dalej k.p.a.), stwierdził, że organ pierwszej instancji dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania (punkt I) oraz że nie miały one miejsca z rażącym naruszeniem prawa (punkt II). Nadto organ wyznaczył termin rozpatrzenia sprawy do dnia 30 kwietnia 2019 r. (punkt III) oraz zarządził podjęcie środków zapobiegających bezczynności lub przewlekłości w przyszłości (punkt IV).
Pouczając zaś stronę o przysługujących środkach zaskarżenia organ podał, że służy jej prawo wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 3 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na wymienione w tym przepisie akty i czynności organów administracji publicznej, a także na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowanie przez te podmioty. W kontekście niniejszej sprawy należy w szczególności zauważyć, że przedmiotem zaskarżenia mogą być postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenia albo kończące postępowanie, a także postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.).
Z przytoczonych regulacji wynika zatem, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie wyłącznie w sprawach ściśle przez ustawę określonych. Rolą sądu administracyjnego jest więc uprzednie zbadanie każdej z wniesionych skarg pod względem jej dopuszczalności. Dopiero stwierdzenie, że dana sprawa podlega właściwości sądów administracyjnych będzie otwierało drogę do merytorycznej oceny kwestionowanego aktu lub czynności, względnie bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Postanowienie, którego uchylenia w zaskarżonej części domaga się strona, dotyczyło problematyki ponaglenia organu prowadzącego postępowanie do jego zakończenia zgodnie z obowiązującymi terminami ustawowymi. Zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a., stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli:
- 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z at. 36 § 1 (bezczynność);
- 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość).
W myśl art. 37 § 6 k.p.a., organ rozpatrujący ponaglenie wydaje postanowienie, w którym:
- 1) wskazuje, czy organ rozpatrujący sprawę dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, stwierdzając jednocześnie, czy miało ono miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
- 2) w przypadku stwierdzenia bezczynności lub przewlekłości:
- a) zobowiązuje organ rozpatrujący sprawę do załatwienia sprawy, wyznaczając termin do jej załatwienia, jeżeli postępowanie jest niezakończone,
- b) zarządza wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych bezczynności lub przewlekłości, a w razie potrzeby także podjęcie środków zapobiegających bezczynności lub przewlekłości w przyszłości.
Analizując powyższą instytucję należy stwierdzić, że postanowienie wydane na skutek ponaglenia dotyczącego bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia przez niego postępowania administracyjnego, niezależnie od rodzaju podjętego rozstrzygnięcia, nie może zostać uznane za akt podlegający kognicji sądów administracyjnych, o którym w art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Ma ono bowiem charakter incydentalny i nie rozstrzyga sprawy co do istoty, a także nie kończy postępowania w sprawie. Na postanowienie takie nie przysługuje również zażalenie (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 145/13 oraz z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 74/13 nadal zachowujące aktualność pomimo zmiany stanu prawnego – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak i pozostałe orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu).
W związku z tym postanowienie Zespołu Wojewódzkiego, którego przedmiotem było rozpatrzenie ponaglenia strony odnoszącego się do postępowania prowadzonego w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności, nie mogło zostać skutecznie zaskarżone do tutejszego Sądu.
Takiego wniosku nie mogło przy tym zmienić oczywiście błędne pouczenie organu o przysługującym prawie do wniesienia skargi. Trzeba bowiem zauważyć, że choć strona postępowania administracyjnego – w myśl art. 112 k.p.a. – chroniona jest przed negatywnymi skutkami błędnego pouczenia o przysługujących jej środkach zaskarżenia, to uchybienie tego rodzaju nie może prowadzić do ukształtowania uprawnień nieistniejących w obowiązującym porządku prawnym (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 245/12 oraz z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 193/11, a także postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych w Rzeszowie z dnia 15 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 1132/15 oraz we Wrocławiu z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 560/16)
Mając zatem na uwadze powyższe okoliczności, skargę – jako niedopuszczalną – należało odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.