Uzasadnienie
Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem S. G. (dalej: strona, skarżąca) z dnia [...], adresowanym do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad jej matką B. P. (dalej: matka strony, skarżącej), ur. [...].
Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art. 1 ust. 2 i 3, art. 3, art. 5, art 17 oraz art. 20 ust. 3, art. 24, art. 25, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity - Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.; dalej: u.ś.r.),Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 poz. 1466), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2018 r. poz. 1497) art. 104 kpa (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.), działający z upoważnienia Wójta Gminy K., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. (dalej: organ I instancji), orzekł o odmowie przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad jej mamą.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji poczynił następujące ustalenia:
- - strona jest jedyną córką osoby, której dotyczy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;
- - matka strony posiada wydane w dniu [...] orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, według którego została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji od [...],
- - strona mieszka i gospodaruje wraz z niepełnosprawną w znacznym stopniu matką, która jest wdową,
- - strona jest osobą rozwiedzioną, nie pracuje zawodowo, gdyż nie jest w stanie pogodzić opieki nad matką z życiem zawodowym,
- - w okresie od [...] do [...] u matki strony rozpoznano: zawał mózgu wywołany przez zakrzep tętnic mózgowych, udar niedokrwienny mózgu z afazją i niedowładem połowiczym prawostronnym ustępującym, nadciśnienie tętnicze, przewlekłą niewydolność krążenia, przewlekłą chorobę nerek, stan po usunięciu macicy z przydatkami, stan po hemicolactomii prawostronnej z powodu guza wstępnicy, co wynika z karty informacyjnej leczenia szpitalnego na Oddziale Neurologicznym z Pododdziałem Udarowym,;
- - w okresie od [...] do [...] u matki strony rozpoznano następujące choroby: niedowład połowiczy prawostronny po udarze niedokrwiennym mózgu [...], wieloogniskowe naczyniopochodne uszkodzenie OUN, zaniki korowo-podkorowe, nadciśnienie tętnicze, przewlekłą niewydolność krążenia, stan po NSTEMI (2014), stan po napadowym częstoskurczu nadkomorowym (2013, 2014), przewlekłą chorobę nerek, stan po usunięciu macicy z przydatkami, stan po usunięciu gruczolakoraka jelita grubego (2017), miażdżycę, choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa, prawostronne skrzywienie kręgosłupa Th-L, stan po złamaniach kompresyjnych trzonów L1 i L4, osteoporoza, tężyczka;
- - matka strony po udarze niedokrwiennym mózgu, który miał miejsce dnia [...]została przyjęta celem usprawniania z powodu niedowładu prawostronnego. Przy przyjęciu matka strona była przytomna, w pełnym kontakcie logicznym, wydolna krążeniowo - oddechowo, w badaniu neurologicznym - nieco wzmożone napięcie i słabsza siła mięśniowa kończyn prawych, ograniczenie funkcji chwytno- manipulacyjnych ręki prawej, kontrola zwieraczy zachowana, pacjentka siada z asekuracją, nie chodzi, wymaga pomocy w czynnościach dnia codziennego - w skali Barthel ADL 11/20 pkt;
- - w trakcie pobytu matki strony prowadzono jej kompleksowe usprawnianie. Z powodu zgłaszanego niepokoju, okresowo pojawiających się niecharakterystycznych dolegliwości bólowych, wahań R/R - zmodyfikowano leczenie, rozpoznając zaburzenia depresyjno-lękowe oraz objawy tężyczki (znaczna poprawa po suplementacji dożylnej magnezu). Zastosowaną neurorehabilitacją uzyskano poprawę sprawności ruchowej, częściowe wycofanie niedowładu, lepszy stereotyp chodu. Pacjentka stara się być samodzielna w czynnościach codziennych, w skali Barthel ADL przy wypisie 20/20 pkt. Zalecenia: codzienne wykonywanie poznanych ćwiczeń, utrzymywanie umiarkowanej aktywności ruchowej, spokojny, oszczędzający tryb życia, unikanie przeciążeń kręgosłupa i autokorekcja sylwetki (zlecono gorset lędźwiowy), dalsza rehabilitacja, systematyczna kontrola neurologiczna.
Z kolei według oświadczenia strony:
- - jej matka bardzo często wstaje w nocy, nawet do 10 razy, strona pomaga jej podnieść się z łóżka, ma duży problem z częstym oddawaniem moczu, ma stany lękowe, złe samopoczucie po udarze, jest nerwowa, jest po operacji rakowej jelita grubego co jest spowodowane nietrzymaniem moczu oraz stolca, zdarza się, że strona musi ją umyć w nocy. Matka boi się zostać sama w domu, w nocy boi się spać sama, często budzi się i nie wie gdzie jest. Podczas kąpieli boi się, żeby nie upaść, ma problemy przy samodzielnym poruszaniu się w mieszkaniu, ma zaburzenia równowagi po udarze, prawą stronę ciała ma niesprawną zwłaszcza prawa ręka. Dlatego strona musi asystować matce we wszystkich czynnościach życia codziennego;
- - jej matka miała stwierdzoną zaćmę, ma problem z samodzielnym jedzeniem i piciem, sama nie podniesie szklanki, nie naleje sobie do szklanki napojów, ma problemy w budowaniu zdań, zapominanie, nie ma takiej czynności, którą mogłaby zrobić samodzielnie, ma problem z koncentracją, pamięcią, samodzielnym poruszaniem się w obrębie domu, ma prawostronny niedowład ręki i nogi, często traci równowagę, nie może pozostać sama na kilka godzin w domu. Strona oświadczyła, że od 2017 r. do 2019 r. zajmowała się mamą, 2020-2021 opiekę nad mamą sprawowała jej siostra. W 2017 r. strona co miesiąc jeździła z mamą na wizyty lekarskie do szpitala. Dnia 2 sierpnia 2021 r. była w szpitalu po udarze, następnie w Centrum Rehabilitacji w Kamiennej Górze.
W dniu [...] strona złożyła oświadczenie, że nie posiada świadectwa pracy w okresie, w którym była zatrudniona za granicą (od kwietnia 2019 r. do końca lipca 2021 r.) pracowała u różnych pracodawców, posiada tylko umowy. Pozostała w Polsce w związku z przyjęciem mamy do szpitala [...], gdyż stan zdrowia mamy bardzo się pogorszył.
Według organu I instancji strona nie spełnia przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia, o których mowa w art.17 ust.1b u.ś.r., albowiem niepełnosprawność jej matki powstała po ukończeniu 25 roku życia.
Strona odwołała się od decyzji pierwszo-instancyjnej,podnosząc,że nie podejmuje zatrudnienia,aby sprawować całodobową opiekę nad niepełnosprawną mamą, jest stale dyspozycyjna, aby pomóc mamie przy najmniejszych trudnościach. Według strony, mama jest osobą bardzo schorowaną, strona musi ją kąpać, myć, karmić, przebierać, mama ma problemy z poruszaniem się, w nocy ciągle się budzi, ma stany lękowe, nie można jej samej nawet na chwilę pozostawić domu. Wszystkie obowiązki strona wykonuje sama, pierze, gotuje, sprząta. Ponadto odwołująca się powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, stwierdzający niezgodność przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r.. z konstytucyjną zasadą równości.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej: Kolegium, organ II instancji, organ odwoławczy) decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach decyzji ostatecznej organ odwoławczy przytoczył przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. regulujący przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przytoczył też przepis art. 3 pkt 21 u.ś.r. zawierający legalną definicję pojęcia znacznego stopnia niepełnosprawności, według którego pojęcie to, w myśl art. 3 pkt 21 lit e, oznacza niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Z kolei zgodnie z art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 291) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeka się w przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych.
Kolegium podzieliło prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, wedle którego brak jest podstaw do przyjęcia, że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wystarczającą podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalenia związku między niepodejmowaniem pracy rezygnacją z zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy, nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku wymaga ustalenia, czy rodzaj oraz ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia wynikającego z treści orzeczenia o niepełnosprawności.
Organ II instancji, nie kwestionując złego stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz konieczności jej wsparcia i udzielania pomocy przy niektórych czynnościach przez opiekuna (do czego jest on zobowiązany zgodnie z regulacjami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy), podkreślił, że sam znaczny stopnień niepełnosprawności przyznany na stałe, jak również sama konieczność sprawowania opieki czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowią, w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r., samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dla rozstrzygnięcia sprawy fundamentalne znaczenie ma zakres wykonywanych czynności i ich częstotliwość. W sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Zapatrywania powyższego nie zmienia na tle okoliczności faktycznych sprawy stanowisko wyrażone przez pracownika socjalnego w formularzu wywiadu środowiskowego.
Kolegium ustaliło rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. W toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie, wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności, wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej. Poza tym nie ma żadnego znaczenia rzeczywisty charakter oraz wymiar tej opieki. Jakkolwiek musi być ona związana wyłącznie osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, to znaczy sprzątaniu, gotowaniu, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia.
Zdaniem Kolegium, z oceny wskazanych wyżej ustaleń faktycznych oraz przedłożonych dokumentów jednoznacznie nie wynika, że strona zrezygnowała z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Wskazane przez stronę okoliczności związane z zakresem opieki nie zostały wystarczająco poparte dokumentacją medyczną, która potwierdziłaby przedstawione w złożonych oświadczeniach realia sprawowanej przez stronę opieki nad niepełnosprawną matką. Mając na uwadze, że matka strony przebywała na leczeniu szpitalnym od [...] do [...], a następnie na oddziale rehabilitacyjnym od [...] do [...], strona mogła rozpocząć sprawowanie osobistej opieki nad matką dopiero po jej powrocie z pobytu na oddziale rehabilitacyjnym.
Przy tym stan zdrowia matki w dniu opuszczenia oddziału, tj. [...], wynika z epikryzy karty informacyjnej Oddziału Rehabilitacji Neurologicznej. Natomiast złożone przez stronę w dniu [...] oraz [...] oświadczenia dotyczące zakresu koniecznych czynności opiekuńczych wynikających ze stanu zdrowia matki znacznie odbiegają od oceny dokonanej przez specjalistę neurologa ordynatora Oddziału.
Według Kolegium, strona nie wyjaśniła ani nie udokumentowała, że po powrocie matki z leczenia, tj. po dniu [...], nastąpiło drastyczne pogorszenie stanu jej zdrowia, w związku z czym faktyczne czynności opiekuńcze wykonywane przez stronę konieczne są w takim zakresie, jak to wynika ze złożonych oświadczeń w pismach z dnia [...] oraz w toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...]. W toku postępowania strona nie dostarczyła dokumentu wskazującego, w jakim zakresie i w związku z jakimi niedomaganiami wynikającymi ze stwierdzonych chorób osoba niepełnosprawna wymaga pomocy i opieki po dniu [...], co również nie wynika z treści przedłożonej opinii lekarskiej z dnia [...], zawierającej jedynie ogólne sformułowania o konieczności pomocy w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opieki higienicznej, pielęgnacji, tj. pomocy przy poruszaniu się, jedzeniu, ubieraniu i innych czynnościach.
Jak dalej wskazał organ II instancji, w trakcie pobytu matki strony w na Oddziale Neurologicznym z Pododdziałem Udarowym w okresie od [...] do [...], w związku z przebytym udarem niedokrwiennym mózgu z niedowładem połowiczym prawostronnym, w epikryzie specjalista neurolog potwierdził, że po zastosowanym leczeniu farmakologicznym i rehabilitacyjnym uzyskano stopniowo poprawę stanu neurologicznego, przy wypisie stan neurologiczny pacjentki opisano następująco: mowa prawidłowa, nieco wzmożone napięcie mięśniowe w prawych kończynach, prawa kończyna górna pronuje, próby zborności prawidłowe, chodzi z pomocą drugiej osoby kilka kroków.
Ponadto matka strony siada z asekuracją, nie chodzi, wymaga pomocy w czynnościach dnia codziennego - w skali Barthel ADL 11/20 pkt. Z kolei w trakcie pobytu matki strony na Oddziale Rehabilitacji Neurologicznej prowadzono kompleksowe usprawnianie. Z powodu zgłaszanego niepokoju, okresowo pojawiających się niecharakterystycznych dolegliwości bólowych, wahań R/R - zmodyfikowano leczenie, rozpoznając zaburzenia depresyjno-lękowe oraz objawy tężyczki (znaczna poprawa po suplementacji dożylnej magnezu). Zastosowaną neurorehabilitacją uzyskano poprawę sprawności ruchowej, częściowe wycofanie niedowładu, lepszy stereotyp chodu. Osoba, której dotyczy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stara się być samodzielna w czynnościach codziennych - w skali Barthel ADL przy wypisie 20/20 pkt. Z powyższej dokumentacji medycznej – zdaniem Kolegium - wynika, że po leczeniu szpitalnym (w okresie od [...] do [...]) w związku z przebytym udarem, u matki strony stwierdzono poprawę stanu neurologicznego, jednak jej stan wskazywał na konieczność pomocy w czynnościach dnia codziennego (m. in. stwierdzono, że pacjentka siada z asekuracją, nie chodzi) - w dniu [...] wg skali Barthel ADL ustalono 11 punktów na 20 punktów możliwych, co oznacza stan pacjenta bardzo ciężki i średnio ciężki (poniżej 15 pkt). Natomiast w trakcie pobytu na Oddziale Rehabilitacji Neurologicznej (w okresie od [...] do [...]) uzyskano systematyczną poprawę.
W ocenie organu II instancji, informacje zawarte w powyższych kartach informacyjnych leczenia szpitalnego należy uznać za w pełni wiarygodne. Matka strony przebywała na Oddziale Rehabilitacji Neurologicznej przeszło 3 miesiące, zatem dokonana w Karcie Informacyjnej Oddziału Rehabilitacji Neurologicznej ocena stanu zdrowia matki strony została dokonana po długotrwałej obserwacji i nie budzi wątpliwości.
Kolegium wskazało, że skala Barthel ADL została określona w załączniku nr 6a do zarządzenia nr [...] Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 16 grudnia 2013 r. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju rehabilitacja lecznicza. Według skali Barthel ADL, obejmującej typowe czynności dnia codziennego, maksymalna liczba punktów do oceny stanu pacjenta wynosi 20.
Według załącznika nr 5 do powyższego zarządzenia liczba punktów poniżej 15 oznacza stan pacjenta bardzo ciężki i średnio ciężki, natomiast powyżej 14 punktów - stan umiarkowany i lekki. Wobec tego uwzględniając kryteria określone w skali Barthel ADL, z oceny dokonanej przez specjalistę neurologa na dzień [...], po zakończonej rehabilitacji, gdzie matka strony uzyskała maksymalną liczbę 20 punktów.
Ponadto organ odwoławczy odniósł się do przedłożonej przez stronę, wystawionej przez lekarza specjalistę chorób wewnętrznych opinii z dnia [...], z której wynika,ze matka strony wymaga pomocy w formie usług opiekuńczych w zakresie: pomocy w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opieki higienicznej, pielęgnacji - pacjentka leżąca, porusza się z pomocą drugiej osoby, wymaga pomocy przy jedzeniu, ubieraniu i innych czynnościach. Oceniając ten dowód w sprawie Kolegium zauważyło, że opinia ta nie zawiera uzasadnienia, a przy tym została sporządzona po niespełna miesiącu od pobytu matki strony na Oddziale Rehabilitacji Neurologicznej, gdzie przy wypisie stwierdzono, że według skali Barthel ADL, która umożliwia dokładne określenie sprawności ruchowej chorego, matka strony uzyskała 20 punktów na 20 możliwych.
Organ Ii instancji stwierdził,że nie można dać wiary, wobec nie przedstawienia przez stronę dokumentów medycznych potwierdzających taki stan faktyczny, aby w dniu [...], po 27 dniach od zakończenia rehabilitacji, nastąpiło tak drastyczne pogorszenie stanu zdrowia matki strony, aby z osoby sprawnej ruchowo, zdolnej do samodzielnego wykonywania wszystkich czynności, stała się osobą leżącą nie poruszającą się samodzielnie, ale jedynie przy pomocy innej osoby, wymagała pomocy przy jedzeniu, ubieraniu się i innych czynnościach. Z tego samego powodu nie można dać wiary stronie, że jej matka jest osobą pampersowaną, niekontrolującą wypróżniania się, wymagającą pomocy przy chodzeniu, czesaniu, podnoszeniu szklanki, piciu, jedzeniu, ubieraniu, rozbieraniu i innych czynnościach wymienionych przez stronę.
Według Kolegium, twierdzenia strony są tym bardziej niewiarygodne, że strona twierdzi, iż jej matka jest pampersowana, natomiast z dokumentacji medycznej wynika, że bezpośrednio po udarze nie wystąpiły żadne problemy w zakresie kontroli wypróżniania się, bowiem stwierdzono, że kontrola zwieraczy została zachowana, co zostało również potwierdzone przy ocenie stanu zdrowia po zakończeniu rehabilitacji, gdy ustalono, że matka strony uzyskała 20 punktów na 20 możliwych, a zatem m. in. stwierdzono, że ma pełną kontrolę zwieraczy odbytu i pęcherza.
Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, że nie kwestionuje niepełnosprawności matki strony i tego, że nie jest możliwa jej samodzielna egzystencja, bowiem z racji posiadanych schorzeń (nadciśnienie tętnicze, przewlekła niewydolność krążenia, przewlekła niewydolność nerek, miażdżyca) oraz podeszłego wieku, niewątpliwie nie jest ona w stanie samodzielnie prowadzić gospodarstwa domowego.
W ocenie Kolegium, w niniejszej sprawie strona nie udowodniła, aby jej matka wymaga opieki w zakresie uniemożliwiającym stronie podjęcie zatrudnienia, a tym samym nie została spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W., w której skarżąca wniosła o:
- 1. uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania;
- 2. zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych;
- 3. skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Skarga została oparta na zarzucie naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył,co następuje:
Kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego, o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm. Natomiast uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. 2022 r., poz. 329 ze zm.) zwanej dalej: p.p.s.a..
Zatem negatywna ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem zgodności z prawem, powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku.
Wskazać również należy,że rozstrzygając daną sprawę, wojewódzki sąd administracyjny nie jest skrępowany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a.
Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji, stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. W punkcie wyjścia oceny zasadności wywiedzionej skargi wypada przytoczyć brzmienie przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r.,wedle którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Pozostaje poza sporem w kontrolowanej sprawie,że skarżąca jako córka osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny i może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Ze znajdującego się w aktach orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] wynika, że matka skarżącej jest trwale niezdolna samodzielnej egzystencji, począwszy od [...]. Jak wynika z uzasadnienia powyższego orzeczenia, przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono stopień naruszenia sprawności organizmu, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, możliwość odzyskania niezbędnej sprawności, stopień zaawansowania schorzeń, wiek, przedstawioną dokumentację medyczną.
Z kolei z przedłożonej przez skarżącą opinii lekarza prowadzącego z dnia [...], wystawionej przez lekarza specjalistę chorób wewnętrznych, wynika, że jej matka wymaga pomocy w formie usług opiekuńczych w zakresie pomocy w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opieki higienicznej, pielęgnacji; pacjentka leżąca, porusza się z pomocą drugiej osoby, wymaga pomocy przy jedzeniu, ubieraniu i innych czynnościach.
W kontrolowanej sprawie oś sporu między skarżącą i organem koncentruje się na ocenie spełnienia przez stronę określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest bowiem odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.
Znamienne w sprawie jest to,że organy obu instancji były zgodne co do finalnej konkluzji i kierunku rozstrzygnięcia, a mianowicie, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. W zakresie przesłanek odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia orzekające w sprawie organy zaprezentowały w tym zakresie całkowicie odmienne stanowiska, a w istotnych dla sprawy okoliczności, wręcz sprzeczne stanowiska co do przyczyn stwierdzenia braku spełniania przez skarżącą przesłanek do otrzymania przez nią świadczenia. I tak organ I instancji nie kwestionował faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad matką, uznając jednocześnie,że jej wymiar uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia,z uwagi na stan zdrowia jej matki, "która wymaga obecności i pomocy osoby drugiej w każdej czynności dnia codziennego" (wnioski pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy w dniu [...]). Jedynym powodem dla którego organ I instancji odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia było niespełnienie ustawowego warunku, wynikającego art. 17 ust. 1b u.ś.r., dotyczącego daty powstania u matki skarżącej niepełnoprawności.
W odniesieniu do tej ostatniej kwestii Sąd w pełni akceptuje stanowisko organu II instancji wraz z uzasadniającą je argumentacją, dotyczące interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku utratą przez ten przepis domniemania konstytucyjności w zakresie wskazanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Zasadnie bowiem Kolegium uznało, że nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., którego niezgodność z konstytucyjną zasadą równości została stwierdzona zakresowym orzeczeniem trybunalskim z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Kwestia ta wyczerpująco uargumentowana w zaskarżonej decyzji i ugruntowana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, na które powołało się Kolegium, nie wymaga już szerszego omówienia.
Natomiast w pozostałym zakresie w świetle ujawnionych okoliczności badanej sprawy stanowisko organu odwoławczego o braku podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia z powodu niewykazania przez nią, aby jej matka wymagała opieki w zakresie uniemożliwiającym podjęcie przez skarżącą zatrudnienia, jest co najmniej przedwczesne.
Stosownie do art. 3 pkt 21 u.ś.r., ilekroć mowa tym akcie normatywnym o "znacznym stopniu niepełnosprawności" oznacza to: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Mając na uwadze podany przez organ I instancji powód odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wskazać należy, że praca zarobkowa skarżącej (umowy zlecenia) ustała po zaliczeniu osoby, nad którą sprawowana jest opieka, do znacznego stopnia niepełnosprawności, lecz nie wyklucza automatycznie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Istotnym jest bowiem, czy wnioskujący o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego obecnie nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż aktywność taką wyklucza sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną.
Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego kompensuje opiekunowi w części potencjalnie utracony dochód z pracy zarobkowej. Jedną z okoliczności warunkujących przyznanie i posiadanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nad osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1u.ś.r.. Opieka ta ma być sprawowana nad osobą niepełnosprawną, która nie jest w stanie samodzielnie egzystować, radzić sobie samodzielnie w życiu codziennym. Wyraz "opieka" w języku polskim oznacza troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, czegoś; strzeżenie, dozór. Przy czym z punktu widzenia wymogów przepisu art.17 ust.1 u.ś.r. opieka ta musi być stała i absorbująca, a nie doraźna albo fikcyjna. Zasadniczo opieka ta wyraża się w całodobowym zaangażowaniu ze strony opiekuna i podejmowaniu przez niego wielu czynności pielęgnacyjnych o różnych porach dnia i nocy.
Wobec tego świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane wyłącznie w takim przypadku, gdy osoba wymagająca opieki ze względu na stan zdrowia nie ma możliwości samodzielnego wykonywania, w szczególności takich czynności jak: utrzymanie higieny osobistej, ubieranie się i rozbieranie, wstawanie z łóżka, czy z krzesła, przygotowanie i aplikacja leków, przewracanie z boku na bok w łóżku w celu zapobieżenia powstawania odleżyn, przemieszczanie się w mieszkaniu, korzystanie z toalety, spożywanie posiłków i przyjmowanie napojów, załatwianie potrzeb fizjologicznych. Gdy osoba niepełnosprawna nie może tego rodzaju czynności wykonać samodzielnie, wówczas konieczna jest opieka nad nią, a więc stała obecność i opieka opiekuna. Na stałość wskazanych powyżej zabiegów opiekuna względem osoby niepełnosprawnej wskazuje - co do zasady - m.in., wspólne zamieszkiwanie i prowadzenie jednego gospodarstwa domowego przez osobę sprawującą opiekę i osobę niepełnosprawną.
Stała opieka to nie tylko ciągłe przebywanie z osobą niepełnosprawną i wyręczanie jej we wszystkich czynnościach, lecz także piecza nad taką osobą, stała gotowość udzielenia jej pomocy, gdy tylko wystąpi taka konieczność.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni aprobuje pogląd, wedle którego wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych. Przy czym sprawowanie opieki to również konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych, co oznacza współdziałanie w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2011 r., sygn. I SA/Wa 1265/11, CBOSA).
Przechodząc do spornej kwestii, przypomnieć jedynie należy, że celem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc państwa w sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną w przypadku konieczności rezygnacji ze źródła utrzymania, tj. kiedy praca zarobkowa uniemożliwia sprawowanie tej opieki, bardzo często całodobowo.
Co równie istotne, świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyroki NSA: z dnia 13 maja 2015 r.,sygn.. I OSK 2820/13 i z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn.. I OSK 2454/11, CBOSA).
Przechodząc na grunt realiów badanej sprawy zauważyć należy,że w zaskarżonej decyzji stwierdzono wprawdzie ogólnie, że strona sprawuje opiekę nad matką, niemniej jednak - w ocenie Kolegium - zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na uznanie, że jest to opieka wykluczająca podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez stronę. Do powyższego wniosku organ II instancji doszedł po uprzedniej analizie kart leczenia szpitalnego w okresie od [...] do [...], a następnie na oddziale rehabilitacyjnym w okresie od [...] do [...] Jak wynika z akt sprawy, skarżąca złożyła przedmiotowy wniosek po powrocie matki z pobytu na oddziale rehabilitacyjnym.
Informacje zawarte w powyższych kartach informacyjnych leczenia szpitalnego i rehabilitacyjnego organ II instancji uznał za w pełni wiarygodne. Kolegium wskazało, że skala Barthel ADL została określona w załączniku nr 6a do zarządzenia nr 80/2013/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 16 grudnia 2013 r. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju rehabilitacja lecznicza. Według skali Barthel ADL, obejmującej typowe czynności dnia codziennego, maksymalna liczba punktów do oceny stanu pacjenta wynosi 20. Kolegium odwołało się do załącznika nr 5 do powyższego zarządzenia, z którego wynika,ze liczba punktów poniżej 15 oznacza stan pacjenta bardzo ciężki i średnio ciężki, z kolei powyżej 14 punktów - stan umiarkowany i lekki. Kolegium na podstawie oceny dokonanej przez specjalistę neurologa po zakończonej rehabilitacji matki skarżącej stwierdziło, że według skali Barthel ADL, która umożliwia dokładne określenie sprawności ruchowej chorego, matka strony uzyskała maksymalną liczbę 20 punktów 20 na 20 możliwych.
Wobec tego Kolegium wyprowadziło wniosek,że nie można dać wiary temu, aby od zakończenia rehabilitacji, nastąpiło tak drastyczne pogorszenie stanu zdrowia matki skarżącej, aby z osoby sprawnej ruchowo, zdolnej do samodzielnego wykonywania wszystkich czynności, stała się osobą leżącą nie poruszającą się samodzielnie, ale jedynie przy pomocy innej osoby, wymagała pomocy przy jedzeniu, ubieraniu się i innych czynnościach. Jak wskazało Kolegium, skarżąca nie udokumentowała, że po powrocie matki z leczenia, tj. po dniu [...], nastąpiło drastyczne pogorszenie stanu jej zdrowia, w związku z czym faktyczne czynności opiekuńcze wykonywane przez stronę konieczne są w takim zakresie, jak to wynika ze złożonych oświadczeń w pismach z dnia [...] oraz w toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...]
Tymczasem zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i jego ocena dokonana przez Kolegium nie pozwalała na poczynienie tak jednoznacznej konstatacji co do tego, jaki jest zakres czynności związanych z opieką nad matką, jakie wykonuje skarżąca. Przeciwnie, odwołanie się tylko do powołanego przez Kolegium kryterium punktów według skali Barthel, pozwalało na wyciągnięcie dokładnie przeciwnych wniosków co do oceny stopnia samodzielności (niesamodzielności) matki skarżącej, niż te wyprowadził organ II instancji w kontrolowanej sprawie.
W odniesieniu do tej kwestii – w ślad za Wikipedią – wskazać należy,że skala Barthel to nic innego jak międzynarodowa skala stosowana w ocenie sprawności chorego i jego zapotrzebowania na opiekę. Taki formularz wypełnia w przychodni lekarz, bądź pielęgniarka środowiskowa, by pacjent, który wymaga opieki długoterminowej mógł zostać do niej zaklasyfikowany. Na skalę Barthela składa się dziesięć czynności dnia codziennego, takich jak np. spożywanie posiłków, poruszanie się, ubieranie, rozbieranie, higiena osobista, korzystanie z toalety czy kontrolowanie czynności fizjologicznych. W skali Barthela można uzyskać 100 pkt. Przy czym są trzy przedziały oceny: uzyskanie punktów od 0 do 20 oznacza całkowitą niesamodzielność, od 20 do 80 punktów oznacza, że chory w jakimś stopniu potrzebuje pomocy osoby z zewnątrz, natomiast ocena w granicy 80 do 100 punktów oznacza, że chory może funkcjonować samodzielnie przy niewielkiej pomocy opiekuna/pielęgniarki z zewnątrz.
W tym miejscu zauważyć należy,że do oceny pacjenta wg skali Barthel odwołuje się również rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej (tj. DZ.U. 2022 poz.965). Załączniki nr 2 i 3 do powyższego rozporządzenia zawierają ocenę ze względu na stan zdrowia skali poziomu samodzielności człowieka według skali Barthel. która uwzględnia 10 czynności dla oceny tej samodzielności. Natomiast uzyskanie punktów od 0 do 40 w skali Barthel kwalifikuje chorego do opieki długoterminowej w ramach refundacji Narodowego Funduszu Zdrowia, co wynika z § 5 ust.1 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Zdrowia. Wspomniana skala - jak już była o tym mowa - obejmuje 10 aspektów - czynności, które zdrowy człowiek wykonuje samodzielnie, natomiast chory - może wymagać częściowej !ub całkowitej pomocy w tych czynnościach.
W związku z tym przyjęcie przez organ II instancji na podstawie wyłącznie karty pobytu matki skarżącej na oddziale rehabilitacyjnym w okresie od [...] do [...],że stan jej zdrowia, o ma świadczyć uzyskanie przez nią 20 punktów w skali Barthel, wskazuje na to,że nie jest wykluczona możliwość podjęcia przez skarżącą pracy zarobkowej,– w świetle powyższego rozporządzenia Ministra Zdrowia i materiału aktowego sprawy – jest co najmniej przedwczesne. Brak bowiem szczegółowych ustaleń w drodze wywiadu środowiskowego, które czynności, a to: spożywanie posiłków,przemieszczanie się z łóżka na krzesło i z powrotem, siadanie, utrzymywanie higieny osobistej, korzystanie z toalety, mycie, kąpiel całego ciała, poruszanie się po powierzchniach płaskich, wchodzenie i schodzenie po schodach, ubieranie i rozbieranie się, kontrolowanie stolca, kontrolowanie moczu jest w stanie samodzielnie wykonać matka skarżącej, czy też potrzebuje ona pomocy i jest zależna od osoby drugiej.
W każdym z tych aspektów powinna być opisana zdolność matki skarżącej do wykonania owych czynności. Tej kwestii nie wyjaśnia stwierdzenie organu II instancji,że "osoba, której dotyczy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stara się być samodzielna w czynnościach codziennych - w skali Barthel ADL przy wypisie 20/20 pkt." Podczas gdy według wskazanej skali – o czym była już mowa wyżej - przedział punktów od 0 do 20 oznacza całkowitą niesamodzielność osoby, której przypisano taką ilość punktów.
Zwłaszcza, że w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego, który przeprowadzonego w dniu [...], w tej kwestii wskazano, że stan zdrowia matki skarżącej "wymaga obecności i pomocy osoby drugiej w każdej czynności życia codziennego [...]". Jak skonstatował dalej pracownik socjalny: skarżąca " nie może podjąć pracy zawodowej w związku z tym, iż jej obecność jest niezbędna w życiu codziennym matki. Musi wykonać wszystkie czynności związane z utrzymaniem domu, higieną matki, jej karmieniem."
W tej sytuacji jednoznacznego wyjaśnienia wymaga, jaki jest zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką, jakie konkretnie czynności podejmuje przede wszystkim w zakresie pielęgnacji, higieny osobistej, karmienia, wykonywania czynności samoobsługowych, prowadzenia gospodarstwa domowego i ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, w jakim dokładnie wymiarze czasowym te czynności są dokonywane, a także - o jakich porach dnia i nocy. Zbadania wymaga zwłaszcza, czy skarżąca zapewnia matce możliwości leczenia zarówno w aspekcie wizyt lekarskich. jak i farmakoterapii i właściwej diety (na tę okoliczność należy zwrócić się do strony o przedstawienie stosownych oświadczeń i innych dowodów). Organ pomocowy powinien określić, czy podjęcie jakiejkolwiek aktywności.zawodowej przez skarżącą musiałoby się odbyć ze szkodą dla jej matki, bowiem, ta nie miałaby wówczas zapewnionej odpowiedniej dla niej opieki.
Niezależnie od tego w toku postępowania administracyjnego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ powinien ustalić, czy strona występująca z żądaniem przyznania jej tego świadczenia znajduje się w takiej sytuacji życiowej i rodzinnej, że gdyby nie sprawowała opieki nad daną osobą niepełnosprawną, a zostałaby jej zaoferowana praca, to byłaby gotowa do jej podjęcia (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 12 grudnia 2019 r. sygn. III SA/Gd 684/19, CBOSA).
Innymi słowy, postępowanie dowodowe w rozpatrywanej sprawie winno być skoncentrowane na ocenie wymiaru i ciężaru codziennych powinności skarżącej względem matki w kontekście potencjalnej możliwości świadczenia pracy przez skarżącą, ewentualnie zarobkowania na innej podstawie. W związku z tym organ pomocowy, celem wyjaśnienia kwestii, o których mowa powyżej, powinien w szczególności ponownie przeprowadzić wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania skarżącej, odebrać oświadczenia od skarżącej i jej matki złożone po uprzednim poinformowaniu strony o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, ewentualnie przesłuchać również inne osoby, które posiadają wiedzę na temat zakresu opieki skarżącej nad matką
Z kolei przeprowadzenie w analizowanym przypadku postępowania wyjaśniającego przez Kolegium stałoby w sprzeczności z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, do istoty której należy nakaz dwukrotnego rozpatrywania sprawy rozumiany jako konieczność dwukrotnego rozważenia materiału dowodowego, najpierw przez organ I instancji, a następnie przez organ odwoławczy, a także wykraczałoby poza zakres uzupełniającego postępowania wyjaśniającego. Natomiast naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego godzi w podstawowe prawa i gwarancje procesowe obywatela i musi być oceniane jako rażące naruszenie prawa (zob. wyrok NSA z 10 kwietnia 1989 r. sygn. II SA 1198/88, ONSA 1989, nr 1, poz. 36).
Reasumując powyższe stwierdzić należy, że wskazane powyżej uchybienia w zakresie wyczerpującego ustalenia staniu faktycznego, uzasadnia wyartykułowanie pod adresem organów orzekających w sprawie skutecznie zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego, a to art. 7, art.77 i art.80 k.p.a., a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
Stwierdzenie powyższego obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.
Nie przesądzając jednak kierunku rozstrzygnięcia, przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organ powinien mieć na uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez Sąd ocenę prawną. Organ powinien ustalić w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy i należycie oceniony, czy skarżąca spełniła ustawowe przesłanki przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.