Uzasadnienie
Postępowanie w sprawie wszczęte zostało wnioskiem R. M. (dalej: strona, skarżąca) z dnia [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. W. (dalej: matka strony, skarżącej).
Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art. 3, art. 11, art.17, art. 24 ust.4, art. 32 ust. 1d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. 2020 poz. 111; dalej: u.ś.r.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2018r., poz. 1497), art. 104, art. 107 § 4, art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2020r. 256 t.j.; dalej: k.p.a.), zarządzenia nr 373/2017 z dnia 25 lipca 2017 r. Wójta Gminy W., Specjalista Pracy Socjalnej Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., działający z upoważnienia Wójta Gminy W., (dalej: organ I instancji), odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji poczynił następujące ustalenia:
- - matka strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- - strona podejmowała ostatnie zatrudnienie w 2008 r.; od tego okresu do dnia [...] była domownikiem rolnika opłacającym składkę KRUS (składka opłacana jest do dnia dzisiejszego);
- - strona stale zajmuje się gospodarstwem domowym matki.
W dniu [...] przeprowadzono wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania matki strony. Pracownik socjalny ustalił kwestię pracy w gospodarstwie rolnym przez stronę, która oświadczyła,że od dnia złożenia wniosku [...] o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym, jednak nadal podlega ubezpieczeniu w KRUS jako domownik, z czego nie ma zamiaru rezygnować (brak informacji do KRUS). Strona wymieniła czynności, jakie sprawuje przy matce, a mianowicie: pomoc w ubieraniu i rozbieraniu, mycie rano i wieczorem, robienie opatrunków chorej kończynie dolnej, robienie zakupów, przygotowywanie i podawanie posiłków, podawanie rano i wieczorem leków, sprzątanie, pranie, wizyty u lekarza, opłacanie rachunków. Podczas rozmowy z matką strony pracownik socjalny stwierdził, że kontakt był logiczny, a wypowiedzi spójne. Matka strony jest w stanie sama się ubrać, umyć, może wymagać jedynie pomocy przy kąpieli, podczas wchodzenia bądź wychodzenia z wanny.
Sama potrafi przygotować posiłek – pracownik socjalny był świadkiem wykonywania przez osobę, której dotyczy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego prac kuchennych związanych z gotowaniem. Matka strony cierpi na różne choroby, jednak są to schorzenia wieku starczego typu miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, nie są to schorzenia, które wymagają całodobowej opieki ze strony drugiej osoby. Obecnie matka strony ma trudności w sprawnym poruszaniu się ze względu na stan pooperacyjny kończyny dolnej, jednak może to czynić bez kul ortopedycznych, tak jak było to podczas przeprowadzonego wywiadu. Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką od wielu lat. Czynności, które strona wymieniła jako pomoc matce były wykonywane już wcześniej: zakupy, opłacanie rachunków, pranie sprzątanie.
W ocenie pracownika socjalnego matka strony nie wymaga całodobowej opieki oraz pomocy osób drugich, jest osobą samodzielną, a opieka sprawowana przez córkę nie jest stała i absorbującą, lecz doraźna. Strona nie wykonuje przy matce żadnych czynności pielęgnacyjnych, takich jak leczenie odleżyn, karmienie prze sondę, cewnikowanie, pomoc przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, zmiana pampersów czy pieluchomajtek. Wykonywane przez stronę czynności nie kolidowałaby z podjęciem zatrudnienia, ponieważ można je wykonać przed wyjściem lub po powrocie z pracy. Pomoc strony sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym.
W konkluzji organ I instancji stwierdził, że matka strony nie jest osobą wymagającą stałej, całodobowej opieki związanej z czasochłonnym wykonywaniem przy niej czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą.Natomiast strona przy należytej organizacji swojego czasu mogłaby pogodzić pracę np. w formie umowy zlecenia, w niepełnym wymiarze czasu pracy ze sprawowaniem opieki nad matką.
Strona odwołała się od decyzji pierwszo-instancyjnej, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Odwołująca się podniosła zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez błędną wykładnię powyższego artykułu poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W motywach decyzji ostatecznej Kolegium wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa o świadczeniach rodzinnych i przytoczyło treść art. 17 u.ś.r. wskazującego na krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego
Według organu II instancji dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne znaczenie ma przede wszystkim okoliczność, czy stopień i zakres sprawowanej przez stronę opieki nad matką uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W tym zakresie organ odwoławczy podkreślił, że ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.
Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19, CBOSA). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, CBOSA).
Dalej Kolegium stwierdziło,że w związku z koniecznością każdorazowego ustalania, czy charakter i zakres sprawowanej opieki, rzeczywiście czyni niemożliwym podjęcie lub kontynuowanie aktywności zarobkowej, ustawodawca przewidział specyficzny instrument badania i weryfikacji czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia zarazem aktywność zarobową i zawodową jej opiekuna. Zgodnie bowiem z przepisem art. 23 ust. 4aa u.ś.r., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., organ właściwy może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020 r. poz. 2268, z późn. zm.), w celu weryfikacji tych wątpliwości.
Nadto stosownie do przepisu art. 23 ust. 4b u.ś.r., w przypadku, o którym mowa w ust. 4aa, organ właściwy może wystąpić do ośrodka pomocy społecznej o udzielenie informacji o okolicznościach dotyczących sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jeżeli okoliczności te zostały ustalone w rodzinnym wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym nie wcześniej niż 3 miesiące przed dniem otrzymania przez ośrodek pomocy społecznej wniosku o udzielenie informacji.
Z tego względu Kolegium zaakcentowało, że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przesądza jeszcze o tym, że dana osoba niepełnosprawna jest niesamodzielna w stopniu wymagającym stałej opieki i pomocy osób drugich.
W ocenie Kolegium, czynności wymienione w wywiadzie, przykładowo: robienie zakupów, gotowanie, pranie, sprzątanie dotyczą prowadzenia gospodarstwa domowego przez osoby aktywne zarobkowo i zawodowo. Czynności te mogą być realizowane także przez osobę aktywną zawodowo i nie dotyczą zapewniania opieki i pomocy w związku ze znaczenie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Inne czynności mogą być wykonywanie w czasie wolnym od pracy, tzn. przed udaniem się do pracy lub po powrocie z niej (np.: przygotowanie posiłków, podanie leków).
Kolegium podkreśliło, że uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ma mieć na celu opiekę, stanowiącą pieczę nad osobą. Opieka ta musi w związku z tym mieć charakter trwały lub długotrwały oraz być wykonywana osobiście. Tylko taka opieka uniemożliwia podjęcie lub kontynuowanie aktywności zarobkowej przez opiekuna. Opieka sprawowana nad osobą niepełnosprawną nie może być fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem zatrudnienia zgodnego z oczekiwaniami osoby zarejestrowanej jako poszukującej pracy. Osoba sprawująca długotrwałą opiekę lub niosąca długotrwałą pomoc musi być zmuszona do porzucenia zamiaru podjęcia pracy zarobkowej, mimo istniejących na rynku miejsc pracy i zdolności do pracy lub zmuszona do rezygnacji z kontynuowania danej pracy zarobkowej.
W konkluzji organ II instancji stwierdził,że strona nie spełnia zasadniczego warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci zakresu i charakteru opieki sprawowanej względem matki, która wykluczałaby aktywność zawodową i zarobkową.
Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W., w której skarżąca wniosła o: 1/ uchylenie obu decyzji wydanych w sprawie i orzeczeni co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;
2/ ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania;
3/ zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Skarga została oparta na zarzutach i argumentacji podniosła w odwołaniu.
Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji wraz z uzasadniającą je argumentacją. Jednocześnie Kolegium wniosło o rozpatrzenie skargi w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył,co następuje:
Kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego, o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.). Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), dalej p.p.s.a. sąd administracyjny dokonując kontroli zgodności z prawem aktu administracyjnego rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami sformułowanymi w skardze i wyartykułowanymi w niej wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że bada sprawę w całokształcie jej okoliczności prawnych i faktycznych, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków sformułowanych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Oceniając zatem wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że nie narusza ona prawa.
Podstawę materialnoprawną orzekania o przedmiotowym świadczeniu stanowi art. 17 u.ś.r., wedle którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1)matce albo ojcu, 2)opiekunowi faktycznemu dziecka, 3)osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4)innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W badanej sprawie oś sporu między skarżącą i organem koncentruje się na ocenie spełnienia przez nią określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Organy obu instancji odmówiły skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką ze względu na to,że zakres sprawowanej opieki nad nią nie stanowi przeszkody do podjęcia zatrudnienia.
Przypomnieć w tym miejscu należy,że ustawodawca na użytek regulacji, jaką stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych, zawartym w art. 3 tej ustawy w pkt 21, sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się:
- a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,
- b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
- c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,
- d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,
- e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Przytoczony przepis art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. wprost odsyła do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tj. Dz.U. 2020, poz.426), która w art.4 ust.1 stanowi,że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Jednocześnie wydane na podstawie art.6 c ust.9 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (tj. Dz.U.2018r. poz.2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:
- 1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;
- 2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;
- 3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.
W ust. 2 § 29 powołanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał,że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3.
Taki też kontekst prawny, wynikający z przywołanych wyżej regulacji, powinny mieć na uwadze organy przy ocenie zakresu i "adekwatności" opieki sprawowanej nad osobą zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności. Konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże sposób sprawowania opieki nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej regulacji, z której wynika, że musi mieć ona charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Niewątpliwie określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie(zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15, LEX nr 2240790).
Wobec tego przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swojego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień jak i w nocy (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 28 września 2019r. sygn. akt II SA/Rz 691/19 LEX 2728961).
Dla rozstrzygnięcia zatem sprawy w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ustalenie, czy rodzaj lub ilość czynności z zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegająca się o świadczenie uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. W tym miejscu w ślad za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019r. sygn. akt II SA/Rz 535/19 LEX 2698568 powtórzyć należy,że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie oznacza to jednak zawsze i w każdej sytuacji konieczności całodobowego przebywania z taką osobą.
W kontrolowanej sprawie pozostaje poza sporem fakt,że skarżąca jako córka osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny i może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Ze znajdującego się w aktach orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] wynika, że matka skarżącej jest niezdolna samodzielnej egzystencji do [...], zaś datę powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji ustalono na [...]. Jak wynika z uzasadnienia powyższego orzeczenia, przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono u matki skarżącej (ur. 1947r.) uogólniony proces miażdżycowy, przebyte złamanie podudzia lewego, z utrzymującym się usztywnieniem stawu skokowego lewego, z dysfunkcją chodu, od wielu lat leczona psychiatrycznie z powodu zaburzeń depresyjnych, postępujące zniedołężnienie fizyczne i psychiczne. Jest niesamodzielna, wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu wszystkich podstawowych potrzeb życiowych.
Z kolei z oświadczenia matki skarżącej z dnia 9 lipca 2021 r. wynika, że jej córka opiekuje się nią od 2017r., kiedy to uległa wypadkowi. Jak podała matka skarżącej, córka wozi ją na wizyty lekarskie, wykupuje recepty, gotuje, podaje posiłki, pierze, sprząta, rozpala w piecu, przynosi opał, podaje leki, przewija nogi. Okoliczności związane ze sprawowaną opieką i jej zakresem były też weryfikowane przez pracownika socjalnego w toku dwukrotnie przeprowadzonego drogą w dniach [...] i [...] wywiadu środowiskowego. Na tej podstawie organ I instancji, dwukrotnie orzekając w sprawie, nie miał wątpliwości co do tego,że zakres sprawowanej opieki nie stanowi przeszkody do podjęcia pracy przez skarżącą pracy zarobkowej. Jak trafnie stwierdziły organy obu instancji, większość czynności związanych z opieką nie jest niecierpiących zwłoki, są to zwykłe czynności dnia codziennego, mogą być wykonane przed lub po pracy. W każdym bądź razie stan zdrowia matki skarżącej nie wymaga od skarżącej stałej dyspozycyjności.
Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 zawiera legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przez którą rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13,publ: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować, tak jak w rozpatrywanej sprawie, niepodejmowanie pracy.
Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dorosłego dziecka względem rodzica w podeszłym wieku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA).
Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.
Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Natomiast w sytuacji, gdy wymagająca opieki matka skarżącej nie jest osobą leżącą, wymagającą czynności pielęgnacyjnych, jest osobą samodzielnie spożywającą posiłki, załatwiającą potrzeby fizjologiczne, taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką jest co najmniej zachwiany albo nie istnieje.
W rozpoznawanej sprawie spełnione zostały zatem jedynie dwie z trzech określonych w tym przepisie przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz pozostawanie skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Trafnie natomiast organy obu instancji uznały, że odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki, a mianowicie brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką.
Prawidłowo organy orzekające w sprawie oceniły, że zakres i charakter sprawowanej przez skarżącą opieki nad matka nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad matką. Okoliczność pozostawania wraz z matką w wspólnym gospodarstwie domowym, nie koliduje bowiem z możliwością podjęcia zatrudnienia przez nią (np. w niepełnym wymiarze czasu pracy) lub innej pracy zarobkowej. Opieki nad niepełnosprawną matką skarżąca nie wykonuje bowiem całodobowo przez 7 dni w tygodniu. Podany przez skarżącą zakres świadczenia przez nią osobistej opieki nad matką,nawet z uwzględnieniem ograniczonej samodzielnej mobilności matki skarżącej, nie przekreśla bowiem - przy właściwym podziale obowiązków domowych - możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zważywszy,że szereg(większość) obowiązków wykonywanych przez skarżącą (np. przygotowanie posiłków, sprzątanie, pranie) związana jest z typowymi czynnościami wykonywanymi w każdym gospodarstwie domowym i te obowiązki mogą być wykonane przed lub po powrocie z pracy.
Zdaniem Sądu, omawiany przepis art. 17 ust.1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiekolwiek pracy zarobkowej. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w analizowanym przypadku. Ma rację Kolegium, kiedy wywodzi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia, czy też muszą z niego zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania stałej, permanentnej i regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i to w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy.
W tym miejscu wymaga zaakcentowania,że w stanie gotowości do zapewnienia rodzicowi w podeszłym wieku,wymagającemu opieki ze względu na stan zdrowia., pozostaje każde dorosłe dziecko, co nie jest równoznaczne z niezdolnością takiej osoby do wykonywania pracy zawodowej. Jak trafnie zauważyły organy obu instancji, w świetle bezspornych okolicznościach niniejszej sprawy, opieka sprawowana nad matką przez skarżącą, nie jest na tyle absorbująca, że obiektywnie - w kontekście jej sytuacji osobistej, a więc wieku, stanu zdrowia - uniemożliwia jej jakąkolwiek aktywność zawodową w ramach powołanej już wyżej definicji art. 3 pkt 21 u.ś.r..
Natomiast z literalnego brzmienia kwestionowanej decyzji nie sposób wywnioskować, że organ neguje wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną matką skarżącej, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu, jak też niesporny udział skarżącej w opiece nad matką.
W związku z tym konkludując powyższe rozważania, należy zaaprobować stanowisko obu organów orzekających w sprawie, zobowiązanych do działania na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a.), że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych, skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego,określonego w art.17 ust. 1 u.ś.r., bowiem sprawowana przez nią opieka nad niepełnosprawna matką nie jest opieką, wymagającą niepodejmowania przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stwierdzenie powyższego oznacza, że zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do jej oddalenia w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.