Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze utrzymało w mocy orzeczenie Burmistrza Miasta Lubawka z dnia 28 lutego 2023 r. odmawiające K. A. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką.
Jak wynikało z akt sprawy w dniu 6 lutego 2023 r. Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką B. G. Powołaną na wstępie decyzją organ I instancji wniosek Strony rozpoznał odmownie, w uzasadnieniu wskazał na art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej u.ś.r.). Uzasadniając decyzję organ I instancji podniósł, że nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b u.ś.r. gdyż w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 54 roku życia. Organ I instancji podniósł także fakt pozostawania niepełnosprawnej matki Skarżącej w związku małżeńskim, przy czym współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołało zapisy art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust.1b, ust. 3 i ust. 4 w zw.
z art. 24 ust. 2 i ust. 4 u.ś.r. Na wstępie rozważań organ wskazał, że z wniosku oraz zebranych w sprawie dowodów wynika, że matka Skarżącej orzeczeniem lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została uznana za osobę trwale niezdolną do pracy, ze wskazaniem: niezdolna do samodzielnej egzystencji, niezdolność do samodzielnej egzystencji istnieje od 14 marca 2019 r. Orzeczenie wydano do 31 stycznia 2025 r. Ponadto, na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów ustalono, że Skarżąca nie pracuje zawodowo. Niepełnosprawną matką opiekuje się od czterech lat. Niepełnosprawna ma męża, który nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, pracuje zawodowo, co stanowi przeszkodę w opiece nad żoną. Matka Skarżącej posiada jeszcze córkę i syna, którzy także deklarują przeszkody w opiece nad mamą.
W toku rozpoznawania sprawy w dniu 15 lutego 2023 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy podczas którego ustalono, że Skarżąca opiekuje się mamą. Siostra skarżącej mieszka w innej miejscowości i opiekuje się swoją niepełnosprawną córką, natomiast brat pracuje za granicą. Mąż matki Skarżącej pracuje zawodowo, często przebywa w delegacjach. Opiekę nad matką sprawuje Skarżąca, która po odwiezieniu swojej córki do przedszkola przyjeżdża do podopiecznej, zabiera ją około godz. 12.00 do swojego mieszkania i później odwozi do miejsca zamieszkania w innej miejscowości. W godzinach, kiedy nie są razem, niepełnosprawna z córką mają kontakt poprzez zainstalowane w mieszkaniu kamery. Opieka polega na sprzątaniu, robieniu zakupów i prania, realizacji recept, pomocy przy poruszaniu się, załatwianiu potrzeb fizjologicznych, towarzyszeniu przy wyjazdach do lekarzy i na spacerach, robieniu opłat mieszkaniowych, pomocy przy przyrządzaniu posiłków, zmianie pościeli i utrzymywaniu odpowiedniej temperatury w pomieszczeniu zamieszkałym przez niepełnosprawną. Opieka nad podopieczną była za odpłatnością powierzana innym osobom, jednak nie zdało to egzaminu. Pracownik socjalny ustalił, że matka Strony jest zadowolona z opieki swojej córki.
Kolegium utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazało, że warunki, jakie należy spełnić aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, w sposób precyzyjny i jednoznaczny, określa ustawa o świadczeniach rodzinnych. Organ podkreślił, że skoro nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia na podstawie przepisu, w stosunku do którego - w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - odpadło domniemanie zgodności z Konstytucją, to w niniejszej sprawie oceny spełnienia przez Skarżącą przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki.
Odnosząc powyższe do stanu sprawy organ stwierdził, że powzięte ustalenia nie pozwalają na przyznanie Stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, natomiast współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w związku z czym nie są spełnione wszystkie przesłanki pozytywne i stwierdzono wystąpienie wskazanej w ustawie przesłanki negatywnej. Kolegium nie kwestionuje zakresu i prawidłowości sprawowanej opieki przez Stronę nad niepełnosprawną mamą, jednakże uwzględniło uchwałę podjętą przez Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, z której wynika, że tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez współmałżonka osoby uprawnionej do opieki pozwala przyznać przedmiotowe świadczenie kolejnej osobie.
W skardze Strona wnioskowała o uchylenie decyzji organów obu instancji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na matkę.
W uzasadnieniu odniosła się do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 i wskazała, że Naczelny Sąd Administracyjny i wojewódzkie sądy administracyjne stoją na stanowisku, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niekonstytucyjnym kryterium momentu powstania niepełnosprawności.
Skarżąca poniosła, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. powinien być rozumiany celowościowo, a nie literalnie. Wywodziła, że sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, w szczególności przez dziecko niepełnosprawnego małżonka nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę. Przyznanie tegoż świadczenia możliwe jest także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę tę niejako w zastępstwie małżonka – sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności na rzecz osoby wymagającej opieki.
Skarżąca odnosząc się do opieki sprawowanej nad podopieczną podkreśliła, że na początku próbowała płatnej opieki, która jednak nie zdała egzaminu, gdyż mama bała się obcych osób i ostatecznie taka opieka jej szkodziła. Dopiero opieka Skarżącej spowodowała poprawę zdrowia i samopoczucia mamy. Dodała, że mama jest jak dziecko, nie potrafi o siebie zadbać i tylko ze Skarżącą czuje się bezpiecznie. Ponadto w trakcie choroby mamy wyszło na jaw, że narobiła ona sporych długów, które teraz spłaca jej mąż. Zdaniem Skarżącej, zmuszanie jej ojca, żeby zrezygnował z pracy, kiedy do emerytury został mu tylko rok tylko dlatego, że nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym jest niezgodne z Konstytucją. Skarżąca końcowo uznała, że naruszono przepisy prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy (art. 17 ust. 1 i ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r.) a urzędnicy zastosowali nieprawidłową wykładnię, która narusza Konstytucję RP, tj. zasadę równości wobec prawa (art. 32 ust.
1) i sprawiedliwości społecznej (art. 2), zasadę obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zd. drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.
Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Spór między stronami dotyczy zasadności odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną przez Skarżącą nad niepełnosprawną matką, w sytuacji, gdy mąż osoby niepełnosprawnej (ojciec Skarżącej) nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W opinii Skarżącej skoro ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem matki, a ojciec z uwagi na swoje zatrudnienie w firmie, której charakter pracy wiąże się z wykonywaniem obowiązków służbowych w delegacji nie może sprawować opieki, podobnie jak siostra (z uwagi na zamieszkiwanie w innej miejscowości i opiekę nad niepełnosprawną małoletnią córką) oraz brat (zatrudniony za granicą) jest ona uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając na uwadze tak nakreślony spór należy się odwołać do zapisów art. 17 ust. 1 oraz ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Stosownie do ich brzmienia: świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust.1).
Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Przywołane zapisy określają przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz okoliczności wyłączające to uprawnienie. Na tle rozpoznawanego sporu istotne są okoliczności opisane w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. i ustalenie, czy Skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy małżonek osoby niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Problematyka ta była wielokrotnie rozstrzygana przez sądy administracyjne, co istotne w sposób niejednolity. Część orzecznictwa wskazywała na konieczność literalnej wykładni przywołanych przepisów, co wykluczało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego krewnych wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w sytuacji, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Za takim rozumieniem spornych w sprawie norm opowiedział się organ w treści zaskarżonej decyzji. Druga grupa orzeczeń odwoływała się do zasad konstytucyjnych oraz reguł wykładni celowościowej i systemowej, wskazując, że jeżeli z okoliczności faktycznych wynika, że nie jest on w stanie, z przyczyn obiektywnych, takiej opieki sprawować, to uprawnienie to może być realizowane przez dalszych krewnych wskazanych w przepisie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Taki też pogląd w sprawie przyjmuje Skarżąca, postulując ten sposób odczytania przepisów.
Wątpliwości, co sposobu wykładni przepisów art. 17 u.ś.r., w szczególności zaś jego ust. 5 pkt 2 lit. a ww. ustawy, usunęła uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 (dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA) stwierdzająca, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).
W uzasadnieniu przywołanej uchwały Sąd w składzie siedmiu sędziów, wskazał na zmiany legislacyjne spornego w sprawie przepisu, co ma istotne znaczenie w procesie jego wykładni. Zmiana wprowadzająca obecne brzmienie omawianej normy była zbieżna ze stanowiskiem wyrażanym na jego tle przez Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r. sygn. akt P 38/09. Trybunał w takim jak obecna postać przepisu upatrywał środek do zapewnienia systemowej spójności regulacji. Pogląd ten miał również uzasadnienie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Ustawodawca zastąpił zapis wyłączający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku gdy osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim obecnym brzmieniem przepisu, z którego wynika, że wyłączenie nie ma zastosowania jeśli współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W opinii Sądu podejmującego uchwałę takie działanie prawodawcy musi być potraktowane jako zamierzone i celowe, to jest nakierowane na osiągnięcie skutku wyrażającego się zmianą normy prawnej.
W dalszych wywodach Sąd wskazał na zasady wykładni przepisów prawa, skłaniając się ku wykładni kompleksowej, przeprowadzanej z wykorzystaniem różnych dyrektyw w celu weryfikacji konkurencyjnych alternatyw interpretacyjnych i ostatecznego wyboru jednej z możliwości interpretacyjnych. Dokonując odczytania spornego zapisu, z wykorzystaniem wskazanych zasad, Sąd doszedł do przekonania, że punktem wyjścia musi być wykładnia językowa, która w tych okolicznościach prowadzi do jednoznacznych rezultatów. Nie uchyla ich rezultat dalszych zasad interpretacyjnych, co szczegółowo wyjaśniono w treści uzasadnienia wskazanej uchwały.
Sąd podkreślał, że w ujęciu systemowym wewnętrznym, obejmującym ustawę o świadczeniach rodzinnych, związanie kwestii dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego z kryterium orzeczonego stopnia znacznej niepełnosprawności nie prowadzi do dezintegracji regulacji i nie narusza jej spójności. W orzecznictwie zasadnie przyjmuje się, że analogiczny warunek dotyczy każdej z osób wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., każda osoba występująca o świadczenie pielęgnacyjne, musi być w stanie podjąć się tej roli, a zatem nie może być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 237/20; B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, red. P. Rączka, Warszawa 2021, art. 17). To samo kryterium znacznego stopnia niepełnosprawności pojawia się w art. 17 ust. 1a pkt 1-3 i w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jako przesłanka pozwalająca na uzyskanie świadczenia przez osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności, jeżeli takim orzeczeniem legitymują się osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności. Konsekwencja zastosowanych kryteriów nie daje podstaw do podważenia wewnętrznej systemowej spójności regulacji ustawowej.
Rozważając kontekst systemowy w odniesieniu do regulacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego Sąd, po dokonaniu szerokiej analizy, wskazał, że w kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a powinien być interpretowany z uwzględnieniem art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym.
W końcu odnosząc się do kwestii spójności z konstytucyjnymi zasadami równości i sprawiedliwości społecznej, ochrony i opieki nad rodziną, szczególnej pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zabezpieczenia społecznego dla osób pozostających bez pracy nie z własnej woli, a zatem zgodności analizowanej normy z przepisami art. 2, art. 32, art. 18, art. 67 ust. 2 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP Sąd nie stwierdził ich naruszenia. Wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne jest instrumentem wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Przez odesłanie do standardów określanych w ustawie, ustrojodawca w Konstytucji upoważnił ustawodawcę do przyjęcia szczegółowych form i zasad realizowania wskazanych zadań państwa.
Ich katalog może być różny, a przyjęte rozwiązania ustawowe zróżnicowane. Być może, w przypadku analizowanych regulacji dotyczących przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, przyjęte aktualnie rozwiązanie regulujące kolejność dostępu poszczególnych osób do świadczenia, nie jest optymalne z punktu widzenia interesów świadczeniobiorców. Sąd zaznaczał jednak, że kwestią wymagającą rozstrzygnięcia nie jest znalezienie przez Sąd optymalnego rozwiązania normatywnego, ale rozstrzygnięcie, czy rozwiązanie ustalone w oparciu o brzmienie nadane ustawie przez prawodawcę jest względem standardów konstytucyjnych przeciwskuteczne, rażąco i w sposób oczywisty je naruszające. Podkreślił, że rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle ze zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami.
W pozostałych przypadkach zastrzeżenia co do rozwiązań ustawowych mogą nosić jedynie charakter postulatów de lege ferenda pod adresem ustawodawcy, ewentualnie realizowanych na drodze inicjatywy ustawodawczej za pośrednictwem uprawnionych podmiotów.
Po dokonaniu wszechstronnej analizy istotnych regulacji konstytucyjnych, wskazywanych w orzecznictwie przyznającym prawo do świadczenia w przypadku wystąpienia obiektywnych przeszkód do sprawowania opieki przez podmioty zobowiązane w pierwszej kolejności, Sąd doszedł do przekonania o braku podstaw do wykładni pomijającej część tekstu prawnego. Wskazał, że wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana ze stanem zdrowia poszczególnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy. Uwzględnienie kontekstu systemowego i celu ustawy oznacza wzięcie pod uwagę również katalogu pozostałych świadczeń opiekuńczych.
Nadto limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu.
W konsekwencji Sąd stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostająca w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Jak wynika z treści przywołanej uchwały została ona podjęta na podstawie art. 264 § 2 w zw. z art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przepisy te wskazują na kompetencję Naczelnego Sądu Administracyjnego do podjęcia, na wniosek podmiotów wskazanych w art. 264 § 2 p.p.s.a., uchwał mających na celu wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Przyjęty w uchwale pogląd ma moc względnie wiążącą, co wynika z treści art. 269 § 1 p.p.s.a., zgodnie z jego brzmieniem jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis art. 187 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio. Celem uprawnienia Naczelnego Sądu Administracyjnego do podejmowania uchwał na podstawie omawianego art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jest przyjęcie w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolitej wykładni przepisów prawa będących przedmiotem wyjaśnienia w drodze uchwały.
Takie zapatrywanie wyraził już Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale pełnego składu sędziów tego Sądu z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, stwierdzając, że: "Dokonując funkcjonalnej wykładni tych przepisów (tj. art. 15 § 1 pkt 2 i art. 269 § 1 p.p.s.a.) należy dojść do wniosku, że istotą i celem takiej uchwały jest doprowadzenie do sytuacji, w której realnie wyeliminuje ona źródła rozbieżności w orzecznictwie, z powodu których została podjęta. O ile bowiem uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego nie stanowi źródła powszechnie obowiązującego prawa, w rozumieniu art. 87 Konstytucji RP, ponieważ nie jest aktem jego tworzenia, o tyle uchwała taka jest normatywnie określoną, względnie wiążącą wszystkie sądy administracyjne, formą prawną wykładni przepisów prawa w ich stosowaniu do stanów faktycznych objętych hipotezą tych przepisów.
W rozpoznawanej sprawie, Sąd orzekający o legalności zaskarżonego aktu przyjmuje zasadność przedstawionej w uchwale wykładni spornego przepisu, tym samym nie znalazł podstaw do podjęcia działań w trybie art. 269 § 1 p.p.s.a. Pogląd przyjęty we wskazanej uchwale przyjmuje jako wiążący, co nakazywało oddalenie zarzutów Strony podważających wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.
z przyczyn, które przedstawiono w uzasadnieniu powołanej uchwały siedmiu sędziów z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22.
Ta konstatacja w istocie wyklucza konieczność dokonywania analizy dalszych przesłanek warunkujących ustalenie prawa do spornego świadczenia, skoro bowiem Skarżąca nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na zapis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. zbędne jest rozważanie, czy istnieją inne przesłanki uprawniające do nabycia prawa do świadczenia.
Tym samym podnoszone w skardze zarzuty nie mają uzasadnienia, a odpowiedzią na pogląd Skarżącej jest przywołane stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w przytoczonej uchwale, którą Sąd rozpoznający niniejszą sprawę jest związany.
W realiach tej sprawy rozumiejąc, że zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia przez Stronę jakiegokolwiek zatrudnienia, trzeba wskazać, że powodem odmowy przyznania wnioskowanego prawa jest przesłanka odnosząca się do braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca Skarżącej. Powoływane przez Skarżącą okoliczności dotyczące aktywności zawodowej ojca uniemożliwiającej mu opiekę nad żoną nie mają znaczenia w świetle powołanych argumentów i uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skoro współmałżonek niepełnosprawnej nie posiadał orzeczenia właściwego organu o znacznym stopniu niepełnosprawności, organy prowadzące postępowanie nie miały obowiązku ustalania i wyjaśniania, czy zatrudniony małżonek miał rzeczywistą możliwość sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną.
W świetle przedstawionych argumentacji jako niezasadne ocenić trzeba zarzuty skargi podnoszące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 i ust.1a w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. W kontekście podstaw przyjętego rozstrzygnięcia nie mają także uzasadnienia zarzuty zastosowania nieprawidłowej wykładni prawa, która narusza Konstytucję. Jak bowiem wskazano w powołanej wyżej uchwale NSA świadczenie pielęgnacyjne jest instrumentem wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Przez odesłanie do standardów określanych w ustawie, ustrojodawca w Konstytucji upoważnił ustawodawcę do przyjęcia szczegółowych form i zasad realizowania wskazanych zadań państwa. Ich katalog może być różny, a przyjęte rozwiązania ustawowe zróżnicowane.
W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, zaskarżona decyzja podała motywy podjętego rozstrzygnięcia, przywołała właściwe przepisy, ich wykładnię i zastosowała je na tle okoliczności istotnych dla sprawy. Fakt, że rozstrzygnięcie nie jest zgodne z oczekiwaniem Skarżącej nie uzasadnia zgłaszanych zarzutów.
Uznając, że zaskarżone orzeczenie nie narusza przepisów prawa procesowego jak i prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił w całości.