Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiuz 18 listopada 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 383/13

Uzasadnienie

[...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. (dalej: Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny:), decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1263 z późn. zm.); dalej: ustawy, art. 2351 i art. 2352 Kodeksu pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.); dalej: kodeks pracy oraz § 8 ust. 1 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869); dalej rozporządzenia, jak również art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania J. Ł. (dalej: skarżący) z dnia [...] stycznia 2013 r. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ś. (dalej: Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny) z dnia[...] nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u skarżącego – zespołu wibracyjnego (poz. 22 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia), zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

W motywach uzasadnienia tego orzeczenia podano, że skarżący, ur. [...] był zatrudniony w: [....] w [...]

1. - od 1 września 1976 r. do 30 czerwca 1998 r. oraz od 1 lipca 2000 r. do 21 grudnia 2001 r. (w tym od [..]r. do [..] odbywał zasadniczą służbę wojskową) jako monter aparatury i urządzeń chemicznych, monter w narażeniu na drgania mechaniczne o działaniu miejscowym w natężeniach nieprzekraczających obowiązujących norm higienicznych (zakład ten został zlikwidowany), [...] Sp. z. o.o. w Ś.
2. - od 1 lipca 1998 r. do 30 czerwca 2000 r. jako monter w narażeniu na drgania mechaniczne o działaniu miejscowym w natężeniach nieprzekraczających obowiązujących norm higienicznych (zakład ten został zlikwidowany), [...] Sp. z o.o. w Ś.
3. - od 1 lutego 2002 r. do 31 marca 2003 r. jako monter w narażeniu na drgania mechaniczne o działaniu miejscowym w natężeniach nieprzekraczających obowiązujących norm higienicznych (zakład ten został zlikwidowany),
4. - od 27 grudnia 2001 r. do 13 stycznia 2002 r. był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy i posiadał status osoby bezrobotnej, [...] Sp. z o.o. w Ś.
5. - od 1kwietnia 2003 r. do nadal (w tym od [...] grudnia 2011 r. do [...] czerwca 2012 r. oraz od [...] września 2012 r. do nadal zwolnienie lekarskie) jako monter w narażeniu na drgania mechaniczne o działaniu miejscowym w natężeniach nieprzekraczających obowiązujących norm higienicznych (aktualna nazwa zakładu pracy: [...] Sp. z o.o., ul. [...], [...]).

Narażenie zawodowe skarżącego zostało ustalone na podstawie dokumentacji archiwalnej zlikwidowanych zakładów pracy, będącej w posiadaniu Powiatowej Stacji Sanitarno Epidemiologicznej, bądź na podstawie analogicznego stanowiska pracy w innym zakładzie pracy oraz na podstawie rzeczywistych pomiarów wykonanych w dniu [..] stycznia 2010 r. przez laboratorium [....] Sp. z o.o. w W. w istniejącym zakładzie [...] Sp. z o.o. w Ś., - aktualny pracodawca skarżącego, który zmienił nazwę na wyżej wskazaną, czyli [...]Sp. z o.o. (dalej: aktualny pracodawca).

Na skutek zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny ustalił i zawiadomił strony postepowania administracyjnego o wszczęciu postępowania w sprawie choroby zawodowej u skarżącego: zespołu wibracyjnego (poz. 22 wykazu do rozporządzenia). Zawiadomienie z dnia [...] maja 2012 r. otrzymały strony postepowania, tj. skarżący oraz aktualny pracodawca.

Skarżący był badany w [....] Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W. – Oddział w W. (dalej: Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy), który dnia [..] września 2012 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [....] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej: zespołu wibracyjnego u skarżącego (poz. 22 wykazu). W uzasadnieniu orzeczenia lekarskiego podano, że (...) w związku z dolegliwościami skarżący korzystał z zabiegów rehabilitacyjnych z powodu bólu rąk oraz bólów kręgosłupa lędźwiowego, a od [...] grudnia 2011 r. do czerwca 2012 r. przebywał na długoterminowym zasiłku chorobowym. Leczył się z powodu dny moczanowej (wyniki na pograniczu). (...) Ponadto pacjent leczony jest z powodu zmian zwyrodnieniowych obu stawów biodrowych i kolanowych oraz kręgosłupa lędźwiowo- krzyżowego. W dniach [...] kwietnia do [...] 2012 r. przebywał w sanatorium w ramach prewencji rentowej ZUS z rozpoznaniem wielopoziomowej dyskopatii, obustronnej koksartozy, dny moczanowej i choroby wibracyjnej. (...) Przeprowadzono diagnostykę różnicową w kierunku zespołu wibracyjnego postaci naczyniowo-ruchowej.

Badania laboratoryjne (morfologia TSH, RF, W-Rose, CRP, kwas moczowy, glukoza) były w normie. Dwukrotnie wykonane badania termometryczne, próby oziębienia i próby uciskowe były w normie. Obserwowano umiarkowany wzrost progów czucia wibracji. Neurologicznie nie potwierdzono objawów charakterystycznych dla postaci naczyniowo-nerwowej zespołu wibracyjnego. Stwierdzono natomiast zespół szyjny oraz dodatnio-ujemną próbę Phalena w kierunku zespołu cieśni nadgarstka. Radiologicznie stwierdzono zmiany zwyrodnieniowe w obrębie obu dłoni (zmiany wytwórcze i drobne torbiele kostne ze zwężeniem szpar stawowych, podchrzęstną sklerotyzację powierzchni stawowych), łokci (w tym ostroga łokciowa w obrębie wyrostka łokciowego kości łokciowej), barków (zwężenie szpar stawowych).(...). Przeanalizowano całość posiadanej dokumentacji. U pacjenta rozpoznano pozazawodowe przyczyny zmian kostnych: uogólnioną chorobę zwyrodnieniową stawów kończyn górnych, kręgosłupa szyjnego, i ledźwiowo-krzyżowego, stawów biodrowych i kolanowych oraz dnę moczanową. Mając powyższe na uwadze nie rozpoznano u skarżącego choroby zawodowej obejmującej zespół wibracyjny postać naczyniowo-nerwowa, kostno-stawowa, mieszana: naczyniowo-nerwowa i kostno-stawowa.

W trybie odwoławczym skarżący był badany w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. (dalej: Instytut Medycyny Pracy), który dnia [..] listopada 2012 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej: zespołu wibracyjnego (poz. 22.1, 2, 3), w którego uzasadnieniu podano, że: "(...) Wyniki badań przeprowadzonych podczas hospitalizacji badanego w tym Instytucie, w tym wyniki badań czynnościowych obwodowego układu naczyniowego i obwodowego układu nerwowego oraz konsultacja neurologiczna nie dają podstaw do rozpoznania u badanego postaci naczyniowo-nerwowej zespołu wibracyjnego. Brak jest również podstaw o przyjęcia bezspornie lub z przeważającym prawdopodobieństwem, że stwierdzone zmiany w układzie kostnym zostały spowodowane działaniem wibracji (u pacjenta stwierdza się uogólnione zmiany w układzie kostnym – uogólnioną chorobę zwyrodnieniową stawów kończyn górnych, kręgosłupa, stawów biodrowych i kolanowych oraz dnę moczanową), co jest warunkiem koniecznym do uznania ich etiologii zawodowej. Z powyższych względów brak jest podstaw do rozpoznania u badanego choroby zawodowej zespołu wibracyjnego w postaci naczyniowo-nerwowej ani kostno-stawowej (poz. 22 wykazu chorób zawodowych).

Na podstawie wydanych orzeczeń lekarskich i w oparciu o ocenę narażenia zawodowego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wydał dnia [....]. decyzję nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej – zespołu wibracyjnego (poz. 22 wykazu chorób zawodowych).

Od tej decyzji skarżący, dnia [..] stycznia 2013 r., wniósł odwołanie nie zgadzając się z jej rozstrzygnięciem, kwestionując orzeczenia lekarskie wydane przez uprawnione placówki diagnostyczno-orzecznicze. Podniósł, że istniejące dolegliwości są ściśle wiązane z wykonywaną w przeszłości pracą zawodową.

Akta sprawy zostały wiec przekazane, w trybie art. 133 kpa, Państwowemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Sanitarnemu, który po przeanalizowaniu całości dokumentacji zwrócił się pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy celem uzupełnienia wydanego orzeczenia lekarskiego, w szczególności wyjaśnienia przyczyn braku podstaw do uznania zawodowej etiologii schorzenia, na które bezspornie cierpi skarżący mając na względzie uznane przez Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej narażenie zawodowe na działanie drgań mechanicznych o działaniu miejscowym w środowisku pracy.

Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy orzeczeniem lekarskim z dnia [...] marca 2013 r. wskazał, że orzeczenie lekarskie nr [...] zostało wydane na podstawie wywiadu lekarskiego, badania fizykalnego, badań dodatkowych i konsultacji specjalistycznych. Konsultujący ortopeda na wniosek Poradni Chorób Zawodowych wspomnianego Wojewódzkiego Ośrodka odniósł się tylko do oceny kończyn górnych. Stwierdził we wszystkich stawach zmiany zwyrodnieniowe z sugestią, że w obrębie stawów łokciowych mogą one przemawiać za ewentualną etiologią zawodową. Końcowe orzeczenie zostało zaopiniowane i wydane przez lekarzy specjalistów medycyny pracy uprawnionych, zgodnie z rozporządzeniem, do rozpoznawania choroby zawodowej. Zespołu wibracyjnego postaci kostno-stawowej nie rozpoznano z uwagi na istnienie przyczyn pozazawodowych: uogólnioną chorobę zwyrodnieniową stawów kończyn górnych, kręgosłupa szyjnego i lędźwiowo-krzyżowego, stawów biodrowych i kolanowych oraz dnę moczanową.

Przeciw zespołowi wibracyjnemu świadczyło ponadto symetryczne występowanie zmian w obu stawach łokciowych. Nie można było zatem bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić, że choroba została spowodowana warunkami pracy. Z tych względów podtrzymano orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej zespołu wibracyjnego.

Na podstawie analizy całości akt sprawy Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny stwierdził, że do rozpoznania choroby zawodowej przez właściwego powiatowego inspektora sanitarnego muszą być spełnione łącznie, jak to wynika z art. 2351 i art. 2352 kodeksu pracy oraz § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia, trzy warunki: 1) choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych, 2) choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy, 3) wystąpienie udokumentowanych objawów choroby musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do rozporządzenia.

W przypadku skarżącego powyższe kryteria nie zostały spełnione. Dwie niezależne placówki diagnostyczno – orzecznicze uprawnione do orzekania w sprawach chorób zawodowych, tj. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy i Instytut Medycyny Pracy były zgodnie co do faktu, iż według obowiązującego rozporządzenia brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej: zespołu wibracyjnego. W powyższych jednostkach wykonano szereg badań diagnostycznych (diagnostyka różnicowa, badania termometryczne, próby oziębienia i próby uciskowe), których wyniki nie potwierdziły rozpoznania zmian chorobowych będących podstawą do stwierdzenia zawodowej choroby wibracyjnej. Zgodnie z wiedzą medyczną zespół wibracyjny cechuje się m. in. nadwrażliwością na zimno manifestującą się tzw. objawem Raynauda, którego obiektywnym potwierdzeniem są dodatnie wyniki prób oziębieniowych.

Natomiast w przypadku skarżącego próby oziębieniowe były w normie i nie potwierdziły tym samym nadwrażliwości na zimno (vide: orzeczenie lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z dnia [...] września 2009 r. nr [...]).

Ponadto z dokumentacji medycznej wynika, że skarżący jest leczony od wielu lat z powodu dolegliwości bólowych i ograniczenia funkcji kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego. Zespoły bólowe kręgosłupa zdaniem lekarzy orzeczników, należą do szeroko rozpowszechnionych w populacji ogólnej, co daje im rangę chorób społecznych. Występują niezależnie od wieku, płci, narażenia zawodowego. Stąd też rozpoznane u skarżącego zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne w obrębie kręgosłupa, uogólnione zmiany w układzie kostnym – stawów biodrowych i kolanowych oraz dna moczanowa przy braku innych obiektywnych objawów zespołu wibracyjnego, wykluczyły możliwość uznania rozpoznanych schorzeń jako następstwo wykonywanej pracy zawodowej.

Nadto symetryczne występowanie zmian w obu stawach łokciowych świadczy przeciw zespołowi wibracyjnemu o zawodowej etiologii. Zatem całokształt obrazu dolegliwości zdrowotnych skarżącego nie potwierdza zawodowej etiologii występujących u niego schorzeń.

Powyższe okoliczności zgodnie z wiedzą medyczną uniemożliwiają uznanie związku przyczonowo-skutkowego pomiędzy zdiagnozowanymi schorzeniami a warunkami pracy.

Należy mieć na uwadze, że rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu przez niego pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów choroby w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 2352 kodeksu pracy). Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest tylko i wyłącznie sama praca, jej rodzaj i charakter oraz warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne, a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w wykazie chorób zawodowych (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 2 lutego 2011 r., sygn. akt IV SA/Wr 632/10).

Wskazać należy, iż rozporządzenie stawia przy wydawaniu decyzji wymóg kierowania się opiniami medycznymi zawartymi w orzeczeniach lekarskich, o których mowa w § 6 ust. 1 tego rozporządzenia. Orzeczenie to jest szczególnym rodzajem dowodu, który w świetle przepisów kpa ma charakter opinii biegłego (wyroki: NSA z dnia 15 marca 1994 r., sygn. akt SA/Wr 147/94; publ. Prokuratura i Prawo 1995/2/53 oraz z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. akt I SA 1200/98, publ. LEX nr 45833). Skoro omawiane orzeczenie jest opinią w rozumieniu art. 84 kpa podlega ono weryfikacji, tak jak każdy inny dowód w sprawie. W opinii Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, który zgodnie z art. 80 kpa, dokonał oceny materiału dowodowego z punktu widzenia wszystkich przesłanek dotyczących choroby zawodowej, w tym także orzeczeń lekarskich uzupełnionych stosowną opinią medyczną - orzeczenia wydane w przedmiotowym postępowaniu spełniają powyższe wymagania.

Zostały one bowiem poprzedzone specjalistycznymi badaniami stanu zdrowia skarżącego oraz analizą zgromadzonej dokumentacji i dlatego są w ocenie powyższego Inspektora obiektywne, przekonujące oraz wyczerpująco umotywowane.

Decyzje w sprawach chorób zawodowych są wydawane przez Państwową Inspekcję Sanitarną zgodnie z linią orzeczniczą wojewódzkich sądów administracyjnych. Organ jest związany stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyrażonym w innej sprawie o sygn. akt III SA/Wr 690/06, z którego wynika, że bez opinii uprawnionych placówek służby zdrowia, bądź sprzecznie z nimi, organ administracji nie może we własnym zakresie dokonywać rozpoznania choroby zawodowej. Pogląd ten podziela również Naczelny Sąd Administracyjny, który w sprawie o sygn. akt II OSK 195/08 wskazał, że jeżeli orzeczenia lekarskie stwierdzały brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, to organ administracji związane były takimi ustaleniami i nie mogły wydać, w oparciu o uznanie administracyjne, decyzji oczekiwanej przez zainteresowanego.

Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu zarzutu dotyczącego powiązania dolegliwości zdrowotnych u skarżącego z wykonywaną pracą zawodową to należy stwierdzić, że w tym zakresie zostało wypracowane stanowisko sądów administracyjnych, z którego wynika, że wydane w sprawie orzeczenia lekarskie mają charakter opinii biegłego, a organ prowadzący postępowanie jest nimi związany. Organ nie ma prawa samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia, niż to uczyniły upoważnione jednostki orzecznicze. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń placówek diagnostycznych i nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia odwołującego kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich. Wobec czego rozpoznanie choroby zawodowej może jedynie nastąpić w drodze orzeczenia lekarskiego wydanego przez upoważnioną placówkę diagnostyczno-orzecznicza w zakresie chorób zawodowych. Skoro w przedmiotowym postępowaniu upoważnieni lekarze orzekli o braku związku przyczynowo-skutkowego między schorzeniami a pracą zawodową, to organ nie miał podstaw przyjąć inaczej.

Natomiast odnosząc się do kwestii narażenia zawodowego skarżącego, należy zauważyć, ze Państwowa Inspekcja Sanitarna nie kwestionuje narażenia na drgania mechaniczne o działaniu miejscowym, niemniej jednak ich natężenie nie przekraczało obowiązujących norm higienicznych. Fakt występowania czynników szkodliwych na stanowisku pracy nie jest równoznaczny z wystąpieniem choroby zawodowej u pracownika narażonego na dany czynnik. Do stwierdzenia choroby zawodowej nie jest wystarczające wykazanie ekspozycji zawodowej na czynnik wywołujący chorobę, lecz musi być również rozpoznanie tej choroby przez jednostkę właściwą do rozpoznania chorób zawodowych. Przy rozpatrywaniu choroby zawodowej jakkolwiek niezmiernie istotna jest kwesta narażenia zawodowego, to jednak brak istnienia określonych skutków zdrowotnych tego narażenia przesądza o braku podstaw do rozpoznania tej choroby.

Zauważyć należy, że zarówno Organy Inspekcji Sanitarnej, jak i strony niniejszego postępowania nie dysponują wiadomościami specjalnymi, aby mogły podważyć stanowisko lekarzy orzeczników wyrażone w orzeczeniach lekarskich uzupełnionych stosowną opinią. Orzeczenie lekarskie w świetle § 5 ust. 1 rozporządzenia wydaje lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w odrębnych przepisach, tj. rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 czerwca 2010 r. (Dz. U. nr 110, poz. 736), które poprzedzone było rozporządzeniem Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 15 września 1997 r. w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych oraz zatrudnionych w jednostce orzeczniczej (Dz. U. nr 124, poz. 795 ze zm.). Lekarze orzecznicy w niniejszej sprawie oprali swoją wiedzę na całości dokumentacji medycznej. Nie każdy lekarz jest uprawniony do oceny objawów chorobowych z ich zawodowym pochodzeniem, a więc do uznania związku przyczyno – skutkowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a narażeniem w środowisku pracy.

Podkreślić trzeba, iż lekarz orzecznik wydając orzeczenie lekarskie kieruje się sztuką medyczną, uwzględniając całość doniesień naukowych i wydaje bezstronne orzeczenie, gdyż nie kieruje nim żaden interes w odróżnieniu od skarżącego co do rozstrzygnięcia. Opinie skarżącego nie mogą zatem być kontrargumentem dla organu dla prawidłowo wydanego rozstrzygnięcia.

W kontekście powyższych ustaleń oraz obowiązujących przepisów uznać należy, że organ I instancji ocenił wszystkie dowody zebrane w sprawie zgodnie z normami prawa procesowego.

Z tych względów Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, po wnikliwej analizie zgromadzonej dokumentacji, nie znalazł podstaw prawnych ani faktycznych do zmiany decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wskazał, że nieścisłości w zaskarżonej decyzji pozwalają na jej zaskarżenie w całości z powodu jej niezgodności z prawem.

W jej uzasadnieniu zarzucił, że zaskarżona decyzja stwierdza umiarkowany wzrost czucia progów wibracji który nie jest zgodny ze stanem faktycznym, bowiem badania wykonane w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy, jak również w trybie odwoławczym w Instytucie Medycyny Pracy wskazują na zaburzenia znacznego stopnia, które są szacowane od 100 dB. Badania wykonane przez te jednostki wskazują na znaczny charakter choroby wibracyjnej: 18 czerwca 2012 r. próg czucia wibracji 104,8 dB (ręka lewa), 103,6 dB (ręka prawa); 27 czerwca 2012 r. próg czucia wibracji 102,44 dB (ręka lewa), 105,22 dB (ręka prawa);. 12 listopada 2012 r. próg czucia wibracji 100,28 dB(ręka lewa), 97 dB (ręka prawa);. 13 listopada 2012 r. próg czucia wibracji 100,27dB (ręka lewa), 103,31dB (ręka prawa).

W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie z powodów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zarzutów skargi Inspektor ten stwierdził, że załączone do skargi wyniki badań progów czucia bólu, w wyżej wskazanych dniach, były brane pod uwagę przy wydawaniu orzeczeń lekarskich przez jednostki diagnostyczno-orzecznicze i tym samym jednoznacznie wskazują, że były znane lekarzom orzecznikom. Zatem nie jest to okoliczność nowa nieznana zarówno placówkom orzeczniczym jak i Organom Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Badania te stanowią jeden z elementów całej diagnostyki orzeczniczej, na podstawie których uprawnione placówki medyczne wydają swoje rozstrzygnięcie w postaci orzeczenia lekarskiego. Zapis w postaci: "Obserwowano umiarkowany wzrost progów czucia wibracji" w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] września 2012 r. nr [...] wydanym przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy jest autorstwa uprawnionych lekarzy orzeczników, a także konsekwencją wszechstronnie wykonanych badań diagnostycznych.

Podkreślono, że w przypadku skarżącego kryterium dotyczące rozpoznania klinicznego choroby zawodowej nie zostało spełnione. Dwie niezależne placówki diagnostyczno – orzecznicze uprawnione do orzekania w sprawach chorób zawodowych: Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy oraz Instytut Medycyny Pracy, były zgodne co do faktu, iż według obowiązującego rozporządzenia brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej: zespołu wibracyjnego (poz. 22). W wymienionych jednostkach medycznych wykonano szereg badań diagnostycznych (diagnostyka różnicowa, badania termometryczne, próby oziębienia i próby uciskowe), których wyniki nie potwierdziły rozpoznania zmian chorobowych, będących podstawą do stwierdzenia zawodowej choroby wibracyjnej. Zgodnie z wiedzą medyczną zespół wibracyjny cechuje się m. in. nadwrażliwością na zimno manifestującą się tzw. objawem Raynauda, którego obiektywnym potwierdzeniem są dodatnie wyniki prób oziębieniowych, które w przypadku skarżącego były w normie i nie potwierdzają tym samym nadwrażliwości na zimno (vide: orzeczenie lekarskie dnia [..] września 2012 r., nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kodeks pracy w art. 2351 stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Rozpoznanie choroby zawodowej może nastąpić u pracownika lub byłego pracownika w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów choroby w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 2352 kodeksu pracy).

Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 kodeksu pracy Rada Ministrów wydała wspomniane rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych (nazwane już wyżej rozporządzeniem). Uregulowania tego rozporządzenia stały się podstawą rozstrzygnięć organów. Zamiany do tego rozporządzenia zostały wprowadzone rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 8 maja 2012 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2012 r. poz. 662), które weszło w życie z dniem 1 sierpnia 2012 r. (§ 3 rozporządzenia). Jednakże w niniejszej sprawie znajdują zastosowanie przepisy dotychczasowe, co wynika, z treści § 2 rozporządzenia zmieniającego, w myśl którego do postępowań wszczętych i nie zakończonych przed dniem wejścia w życie tego rozporządzenia, dotyczących zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych, stosuje się przepisy dotychczasowe. Zawiadomienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego o wszczęciu postępowania w sprawie choroby zawodowej u skarżącego zostało bowiem wydane w dniu [...] maja 2012 r. i poprzedzone było skierowaniem lekarza medycyny pracy z dnia [...] maja 2012 r. wniesionym, w dniu [...] maja 2012 r., do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy.

W § 2 rozporządzenia stanowi, że wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, określa załącznik do rozporządzenia.

Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.

Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia państwowy powiatowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, a w szczególności kieruje byłego pracownika, którego podejrzenie dotyczy, na badanie w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, do jednostki orzeczniczej, o której mowa w § 5 ust. 2.

Następnie lekarz tej jednostki na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). Jeżeli zakres informacji zawartych w wymienionej dokumentacji jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz występuje o ich uzupełnienie do pracodawcy, lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub innego lekarza prowadzącego leczenie pracownika, państwowego powiatowego inspektora sanitarnego lub pracownika (§ 6 ust. 5 rozporządzenia). Pracownik badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia (§ 7 ust. 1 rozporządzenia).

U skarżącego nie rozpoznano schorzenia ujętego w wykazie chorób zawodowych pod poz. 22, tj. zespołu wibracyjnego mającego postać: naczyniowo-nerwową (pkt 1), kostną - stawową (pkt 2) lub postać mieszaną, czyli naczyniowo-nerwową i kostno-stawową (pkt 3).

Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostawało ustalenie związku przyczynowego między warunkami w jakich wykonywał pracę zawodową skarżący, a zdiagnozowanymi schorzeniami.

Z orzeczenia lekarskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycy Pracy dnia [...] września 2012 r., nr [...] wynika, że u skarżącego przeprowadzono diagnostykę różnicową w kierunku zespołu wibracyjnego postaci naczyniowo-nerwowej. Badania laboratoryjne (morfologia TSH, RF, W-Rose, CRP, kwas moczowy, glukoza) oraz dwukrotnie wykonane badania termometryczne, próby oziębienia i próby uciskowe były w normie. Obserwowano umiarkowany wzrost progów czucia wibracji. Neurologicznie nie potwierdzono objawów charakterystycznych dla postaci naczyniowo-nerwowej zespołu wibracyjnego. Stwierdzono natomiast zespół szyjny oraz dodatnio-ujemną próbę Phalena w kierunku zespołu cieśni nadgarstka. Radiologicznie stwierdzono zmiany zwyrodnieniowe w obrębie: obu dłoni (zmiany wytwórcze i drobne torbiele kostne ze zwężeniem szpar stawowych, podchrzęstną sklerotyzację powierzchni stawowych), łokci (w tym ostroga łokciowa w obrębie wyrostka łokciowego kości łokciowej) i barków (zwężenie szpar stawowych). W orzeczeniu tym rozpoznano pozazawodowe przyczyny zmian kostnych.

Orzeczenie to zostało uzupełnione, odrębnym orzeczeniem wspomnianego Wojewódzkiego Ośrodka z dnia [...] marca 2013 r., w którym stwierdzono, że orzeczenie z dnia [..] września 2012 r. zostało wydane na podstawie wywiadu lekarskiego, badania fizykalnego, badań dodatkowych i konsultacji specjalistycznych. Wyjaśniono, że konsultujący wówczas ortopeda, na wniosek Poradni Chorób Zawodowych wspomnianego Wojewódzkiego Ośrodka, odniósł się tylko do oceny kończyn górnych, stwierdzając we wszystkich stawach zmiany zwyrodnieniowe z sugestią, że w obrębie stawów łokciowych mogą one przemawiać za ewentualną etiologią zawodową. Jednakże omawiane orzeczenie uzupełniające zostało zaopiniowane i wydane przez lekarzy specjalistów medycyny pracy którzy, zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia, są uprawnieni do rozpoznawania choroby zawodowej.

W orzeczeniu tym zespołu wibracyjnego postaci kostno-stawowej nie rozpoznano z uwagi na istnienie przyczyn pozazawodowych. Podkreślono, przy tym, że przeciw zespołowi wibracyjnemu świadczyło symetryczne występowanie zmian w obu stawach łokciowych.

Ponadto brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej zespołu wibracyjnego stwierdził również Instytut Medycyny Pracy w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] listopada 2012 r., z którego wynika, że badania przeprowadzone w trakcie hospitalizacji skarżącego w powyższym Instytucie, w tym wyniki badań czynnościowych obwodowego układu naczyniowego i obwodowego układu nerwowego oraz konsultacja neurologiczna nie dały podstaw do rozpoznania u badanego postaci naczyniowo-nerwowej zespołu wibracyjnego. Również i w tym orzeczeniu wskazano, że brak jest podstaw do przyjęcia bezspornie lub z przeważającym prawdopodobieństwem, że stwierdzone zmiany w układzie kostnym zostały spowodowane działaniem wibracji w środowisku pracy ze względu na uogólnione zmiany w układzie kostnym (przyczyny pozazawodowe). Orzeczenie to zostało wydane w trybie, o którym mowa w § 7 rozporządzenia, czyli wskutek rozpoznania wniosku o przeprowadzenie ponownego badania skarżącego, który nie zgodził się z treścią wspomnianego orzeczenia lekarskiego z dnia [...] września 2012 r., nr [...].

Istotne jest, że w wymienionych wyżej orzeczeniach lekarskich rozpoznano pozazawodowe przyczyny schorzeń skarżącego obejmujące zmiany kostne: uogólnioną chorobę zwyrodnieniową stawów kończyn górnych, kręgosłupa szyjnego, i ledźwiowo-krzyżowego, stawów biodrowych i kolanowych oraz dnę moczanową i w związku z tym w orzeczeniach tych przyjęto, iż nie można bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić, że choroba skarżącego została wywołana warunkami pracy, o których mowa w art 2351 kodeksu pracy.

Słusznie zatem w ocenie Państwowych Inspektorów Sanitarnych nie zachodzi związek przyczynowy między schorzeniami skarżącego, a wykonywaną pracą i tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, czyli zespołu wibracyjnego postać naczyniowo-nerwowa, kostno-stawowa, mieszana: naczyniowo-nerwowa i kostno-stawowa.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowany został pogląd o związaniu organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej rozpoznaniem podanym w orzeczeniu lekarskim (uchwała składu 7 sędziów z dnia 20 maja 2002 r., sygn. akt OPS 3/02, publ. ONSA 2003/1/4).

Orzeczenie lekarskie jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma charakter opinii biegłego, o której mowa w art. 84 kpa, a organ prowadzący postępowanie jest nim związany. Organ ten nie ma prawa samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to o wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Organy administracyjne nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia skarżącego kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt IV SA/Wr 688/11, LEX nr 1146150).

Tylko właściwie uzasadniona opinia lekarska może być powołana jako podstawa wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej lub braku podstaw do jej stwierdzenia. W przeciwnym razie może być ona zakwestionowana w postępowaniu administracyjnym czy sądowoadministracyjnym.

Warunkiem koniecznym stwierdzenia przez organ inspekcji sanitarnej choroby zawodowej jest uprzednie jej lekarskie rozpoznanie przez właściwą medyczną jednostkę orzeczniczą (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2001 r., sygn. akt I SA 1801/00, Lex nr 77663).

W kontekście powyższych uwag należy rozumieć związanie organu opinią lekarską w zakresie wiedzy medycznej. Takiej wiedzy nie posiadają organy administracyjne czy sądy, a zatem nie mogą, jak już wyżej wskazano, samodzielnie podważać opinii specjalistów. Jeżeli więc orzeczenie lekarskie jest prawidłowe pod względem formalnym, zawiera wyczerpujące uzasadnienie i jest zgodne z prawem organ administracyjny jest takim orzeczeniem związany.

W świetle powyższego zasadne jest stanowisko Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, iż wydane w rozpoznawanej sprawie orzeczenia lekarskie, poprzedzone specjalistycznymi badania skarżącego oraz analizą zgromadzonej dokumentacji są obiektywne, przekonujące i wyczerpująco umotywowane.

Tym samym Państwowi Inspektorzy Sanitarni, zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 kpa, w wyczerpujący sposób zgromadzili i rozpatrzyli całokształt zebranego materiału dowodowego.

Odnośnie oceny narażenia zawodowego, o której mowa w § 6 rozporządzenia, które obejmowało w niniejszej sprawie drgania mechaniczne o działaniu miejscowym wskazać należy, iż medyczne jednostki orzecznicze, o których mowa w § 6 ust. 3 pkt 2 w związku z § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia w toku ustalania rozpoznania choroby zawodowej, a następnie stosownie do § 6 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Państwowy: Powiatowy i Wojewódzki Inspektor Sanitarny w toku podejmowania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej lub braku podstaw do jej stwierdzenia prawidłowo przyjęły, iż drgania te nie przekraczają obowiązujących norm, co jednoznacznie wynika z trzech kart z dnia [...] maja 2012 r. oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej w zlikwidowanych zakładach pracy, w których stwierdzono, że pomiary natężenia drgań o działaniu miejscowym wykonane na analogicznym stanowisku pracy w innej firmie wykazały wartości poniżej NDN oraz że pomiary natężenia drgań o działaniu miejscowym wykonane na stanowisku pracy wykazały wartości poniżej NDN oraz z karty narażenia zawodowego z dnia [...] maja 2012 r. w aktualnym zakładzie pracy, w której stwierdzono, że pomiary natężenia drgań wykonane w latach 2010-2012 wykazały wartości NDN w natężeniach nieprzekraczających obowiązujących norm higienicznych.

Słuszne przy tym jest stanowisko Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, iż fakt występowania czynników szkodliwych na stanowisku pracy nie jest równoznaczny z wystąpieniem choroby zawodowej u pracownika narażonego na dany czynnik. Do stwierdzenia choroby zawodowej nie jest wystarczające wykazanie ekspozycji zawodowej na czynnik wywołujący chorobę, lecz wykazanie istnienia określonych skutków zdrowotnych narażenia zawodowego, które przesądza o rozpoznaniu tej choroby.

Bezzasadny jest podniesiony w skardze argument kwestionujący ocenę wyników badań wzrostu progów czucia wibracji. Z odpowiedzi na skargę wynika bowiem, że opisane w skardze wyniki badań progów czucia wibracji były brane pod uwagę przy wydawaniu orzeczeń lekarskich przez jednostki diagnostyczno-orzecznicze.

Zarzut ten nie stanowi o wadliwości orzeczeń lekarskich na podstawie których wydane zostały decyzje stwierdzające brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, ponieważ odnosi się do merytorycznych kwestii, co do których ani Sąd ani organ nie mogą się wypowiadać. To lekarz ma wiedzę specjalistyczną co do rozpoznania choroby zawodowej na podstawie przeprowadzonych wyników badań.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 127 ze zm.), skargę oddalił.