Uzasadnienie
W dniu 22 lutego 2021 r. strona złożyła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Borowie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem A. C. Do wniosku strona orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Strzelinie z dnia 9 grudnia 2015 r., zaliczające brata strony do znacznego stopnia niepełnosprawności od 2 lipca 2002 r. do 31 grudnia 2020 r. (symbol przyczyny niepełnosprawności 10-N) oraz stwierdzające konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji samodzielnej egzystencji. Kolejnym orzeczeniem z dnia 17 marca 2021 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Strzelinie ponownie zaliczył brata strony do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 marca 2025 r.
Strona załączyła również oświadczenie z dnia 16 lutego 2021 r. o rezygnacji z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z zasiłku dla opiekuna, przyznanego przez Wójta Gminy Borów decyzją z dnia 29 stycznia 2021 r. nr 000038/01/2021.
Wójt Gminy Borów kilkukrotnie odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. decyzją z dnia 3 marca 2021 r., 27 maja 2021 r., 24 sierpnia 2021 r. oraz 27 stycznia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu odpowiednio decyzją z dnia 26 kwietnia 2021 r., 7 lipca 2021 r., 19 października 2021 r. oraz 28 marca 2022 r. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Ostatecznie decyzją z dnia 14 czerwca nr 000145/SP/06/2022 Wójt Gminy Borów odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ pierwszej instancji wskazał, że na wniosek z dnia 23 kwietnia 2021 r. przyznał stronie po raz kolejny prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad bratem decyzją z dnia 27 maja 2021 r. nr 000286/05/2021 na okres od 1 kwietnia 2021 r. do 31 marca 2025 r. Strona w dniach 16 luty 2021 r., 16 grudnia 2021 r. i 1 czerwca 2022 r. oświadczyła o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna od momentu, gdy uzyska potwierdzenie, że spełnia wszystkie przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże organ nie mógł wydać takiego potwierdzenia, bowiem strona nie spełnia ustawowych przesłanek, wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tej sytuacji, organ odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W odwołaniu od decyzji strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji w całości, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Strona wyjaśniła, że korzystała z zasiłku dla opiekuna, bowiem dotychczasowe regulacje prawne uniemożliwiły jej skuteczne ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem kwestia jej wyboru, ale sytuacja wymuszona okolicznościami. Natomiast z treści oświadczenia złożonego przez stronę wynika jednoznacznie intencja wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego oraz świadomość konieczności zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego.
W dniu 1 sierpnia 2022 r. strona wniosła do organu pierwszej instancji o uchylenie decyzji o przyznaniu prawa do zasiłku dla opiekuna od 1 sierpnia 2022 r. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia 2 sierpnia 2022 r. nr 000172/08/2022 uchylił decyzję z dnia 27 maja 2021 r. nr 000286/05/2021 od dnia 1 sierpnia 2022 r.
Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu decyzją z dnia 15 września 2022 r. nr SKO 4316/297/22 uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało stronie świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 sierpnia 2022 r. do dnia 31 marca 2025 r. w wysokości 2.119 zł miesięcznie. Kolegium uznało, że strona spełnia wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Od 1 sierpnia 2022 r. strona nie posiada prawa do zasiłku dla opiekuna zgodnie z decyzją z dnia 2 sierpnia 20222 r. nr 000172/08/2022. W konsekwencji przeszkoda do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych została wyeliminowana z dniem 1 sierpnia 2022 r. Dlatego też świadczenie pielęgnacyjne winno przysługiwać stronie od dnia 1 sierpnia 2022 r. na podstawie art. 24 ust. 2 ustawy w związku z uchyleniem decyzji z dnia 27 maja 2021 r. ze skutkiem od 1 sierpnia 2022 r. Z uwagi na fakt, że orzeczenie o niepełnosprawności podopiecznego zostało wydane na czas określony, to świadczenie pielęgnacyjne należało przyznać terminowo do 31 marca 2025 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 lutego 2021 r., zarzucając naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca zauważyła, że we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniosła o uchylenie decyzji, przyznającej jej prawo do zasiłku dla opiekuna w sytuacji przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Tym samym, skoro skarżąca dokonała wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy, to nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za kres od dnia złożenia wniosku. Nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, mimo iż skarżąca mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne. Wybór świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia korzystniejszego był przez wnioskodawczynię wyrażony już w dniu złożenia wniosku do organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 217 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.), dalej u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z kolei w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do zasiłku dla opiekuna. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki. Tym samym, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym strona posiada prawo do zasiłku dla opiekuna, określone wcześniejszą decyzją.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy bezsporne jest, że do 31 lipca 2022 r. funkcjonowała w obrocie prawnym decyzja z 27 maja 2021 r. nr 000286/05/2021 Wójta Gminy przyznająca skarżącej zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem, od 1 kwietnia 2021 r. do 31 marca 2025 r. Wcześniej skarżąca pobierała zasiłek dla opiekuna na podstawie decyzji Wójta Gminy z dnia 29 stycznia 2021 r. nr 000038/01/2021.
Skarżąca w pismach z 16 lutego 2021 r., 16 grudnia 2021 r. oraz 1 czerwca 2021 r. oświadczyła, że na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do zasiłku dla opiekuna, jednocześnie żądając potwierdzenia, że spełnia pozostałe ustawowe przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Tego rodzaju potwierdzenia skarżąca nie otrzymała z uwagi na wątpliwości i zastrzeżenia co do prawidłowości sprawowanej opieki nad bratem. Ostatecznie skarżąca pobierała zasiłek dla opiekuna do 31 lipca 2022 r.
Wskazać trzeba, że przepisem, który umożliwia osobie uprawnionej wybór świadczenia, jest art. 27 ust. 5 u.ś.r., który stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do wymienionych w nim świadczeń, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. W sytuacji zatem, gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku opiekuna, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to przez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej ten zasiłek.
Zgodzić się trzeba ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 czerwca 2022 r., sygn. akt I OSK 1586/21, że z "zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia (zob. Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, opubl. LEX 2015 oraz R. Babińska-Górecka (w:) R. Babińska-Górecka, M. Lewandowicz-Machnikowska, Świadczenia rodzinne/komentarz, Wrocław 2010, s. 296 oraz literatura i orzecznictwo tam przywołane). W sytuacji zatem, gdy w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność.
Oczywiste jest bowiem, iż określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś - jak wyżej wskazano - nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia".
W rozpoznawanej sprawie decyzja o przyznaniu zasiłku dla opiekuna została uchylona od dnia 1 sierpnia 2022 r., co spowodowało wyeliminowanie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. właśnie z tym dniem. W konsekwencji prawidłowo organ przyznał skarżącej decyzją z 15 września 2022 r. świadczenie pielęgnacyjne od 1 sierpnia 2022 r. W rezultacie należy uznać, że nie było w okolicznościach tej sprawy prawnej możliwości orzeczenia o przyznaniu uczestniczce postępowania wnioskowanego świadczenia od miesiąca złożenia wniosku.
Z uwagi na powyższe niezasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 u.ś.r.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.