Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiuz 24 maja 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 497/22

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi E. P. (dalej: strona, skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (dalej: SKO, organ drugiej instancji, organ odwoławczy) z dnia 12 lipca 2022 r. (nr SKO 4316/275/22), wydana po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji Wójta Gminy Borów z dnia 10 czerwca 2022 r. (nr GOPS.4330.35.2022.HD) o odmowie wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego za okres od marca 2020 r. do maja 2022 r. w wysokości 17.365 zł wraz z odsetkami, o co strona wystąpiła we wniosku z dnia 13 maja 2022 r.

Zaskarżona decyzja została wydana na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy:

Wnioskiem z dnia 6 lutego 2020 r. strona wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym córką K. K. Orzekające w sprawie organy pierwszej i drugiej instancji decyzjami z dnia 27 lutego 2020 r. i 31 marca 2020 r. odmówiły stronie ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia z uwagi na to, że strona ma ustalone prawo do emerytury, co – w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach pielęgnacyjnych (Dz.U. z 2020, poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.) – stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W wyniku rozpoznania skargi na decyzję SKO z dnia 31 marca 2020 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 27 października 2020 r. (sygn. akt IV SA/Wr 256/20) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W wyroku tym Sąd przedstawił prokonstytucyjną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i wyraził pogląd, że emerytura jest prawem niezbywalnym, ale zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Wskazał, że o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować. Wyjaśnił, że powyższy obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a. Zwrócił uwagę, że taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury.

Jak skonstatował, wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych.

Stanowisko przedstawione w wyroku z dnia 27 października 2020 r. podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 20 stycznia 2022 r. (sygn. akt I OSK 888/21) oddalił skargę kasacyjną SKO, wywiedzioną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

Ponownie przeprowadzone postępowanie administracyjne doprowadziło do wydania przez organ pierwszej instancji decyzji z dnia 9 maja 2022 r. (nr 000125/SP/05/2022), na mocy której przyznano stronie świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 maja 2022 r. na stałe. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że w dniu 6 maja 2022 r. strona złożyła oświadczenie o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 maja 2022 r. i w załączeniu przedstawiła decyzję ZUS z dnia 5 maja 2022 r. o wstrzymaniu wypłaty emerytury od dnia 1 maja 2022 r.

Decyzja z dnia 9 maja 2022 r. stała się ostateczna na poziomie organu pierwszej instancji.

Wnioskiem z dnia 13 maja 2022 r. strona zwróciła się do organu pierwszej instancji o wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego za okres od marca 2020 r. do maja 2022 r. w wysokości 17.365 zł wraz z odsetkami, tj. różnicy w należnym świadczeniu pielęgnacyjnym w pełnej wysokości i kwocie pobieranej w tym okresie emerytury.

Na uzasadnienie wniosku strona podniosła, że wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła w dniu 6 lutego 2020 r. Ze względu na uchybienia organów, skutkujące pierwotną odmową przyznania wnioskowanego prawa, strona nie mogła pobierać świadczenia od marca 2020 r. do maja 2022 czyli od momentu złożenia wniosku, lecz musiała poprzestać na znaczenie niższym świadczeniu emerytalnym. W konsekwencji, w okresie od marca 2020 r. do maja 2022 r. skarżąca utraciła kwotę 17.365 zł, którą otrzymałaby, gdyby organ administracyjny od razu wydał prawidłową decyzję.

W treści wniosku strona oświadczyła, że dochodzona kwota stanowi różnicę pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym przysługującym za dany okres a wysokością pobieranej w tym czasie emerytury.

Decyzją z dnia 10 czerwca 2022 r. organ pierwszej instancji odmówił stronie wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego za okres i w wysokości podanej we wniosku z dnia 13 maja 2022 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, tj. od momentu złożenia przez stronę wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do wydania decyzji z dnia 9 maja 2022 r., zapadłej po tym, jak strona przedłożyła organowi decyzję ZUS z dnia 5 maja 2022 r. o wstrzymaniu wypłaty emerytury od dnia 1 maja 2022 r.

Następnie organ pierwszej instancji wyjaśnił, że w decyzji wydanej w przedmiocie ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie odniósł się on do przedziału czasowego trwającego od 1 lutego 2020 r. do 30 kwietnia 2022 r., albowiem strona pobierała w tym okresie emeryturę i nie spełniała przesłanek ustawowych do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. W momencie, gdy strona zawiesiła prawo do emerytury, zostały spełnione wszystkie przesłanki warunkujące nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką. Wobec powyższego, strona od 1 maja 2022 r. nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu strona podniosła, że organ powinien dokonać prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., czego zaniechał. Jak wskazywała, w momencie wystąpienia z pierwotnym wnioskiem o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego (w marcu 2020 r.) otrzymywana przez skarżącą emerytura była niższa niż świadczenie pielęgnacyjne.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia 12 lipca 2022 r. SKO, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej: k.p.a.) uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie pierwszej instancji w całości.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ drugiej instancji wskazał, że powodem zastosowania art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w sprawie są względy natury stricte formalnej. W rozwinięciu tej argumentacji organ odwołał się do treści art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi a następnie podniósł, że w świetle stanowiska zaprezentowanego w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 października 2020 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 256/20 prawidłową reakcją procesową na wniosek strony z dnia 13 maja 2022 r. powinno być wydanie przez organ pierwszej instancji - na podstawie art. 61a k.p.a. – postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania z uwagi na brak w przepisach prawa podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania strony zawartego we wniosku z dnia w 13 maja 2022 r w trybie administracyjnym.

Jak następnie podniósł, zamiast wydania takiego postanowienia organ pierwszej instancji rozpoznał wniosek strony z dnia 13 maja 2022 r, merytorycznie czyli tak, jakby istniała podstawa prawna do rozpoznania tego wniosku.

Wyjaśnił, iż biorąc pod uwagę to, że na tym etapie postępowania nie jest już możliwe zastosowanie art. 61a k.p.a. (postępowanie weszło w fazę postepowania odwoławczego) właściwą reakcją procesową organu drugiej instancji na taki stopień zaawansowania postępowania administracyjnego (które nie powinno być w ogóle wszczęte) jest uchylenie decyzji z dnia 10 czerwca 2022 r. i umorzenie postępowania pierwszej instancji.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona wniosła o uchylenie decyzji SKO z dnia 12 lipca 2022 r. oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji zarzucając naruszenie:

1. - art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 32 poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a emeryturą uzyskiwaną przez stronę, mimo istnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;
2. - art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, tj. brak ustalenia różnicy wysokości świadczeń, tj. emerytury w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji brak rozważenia – czy różnica wysokości świadczeń, tj. emerytury w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia przyznanie tego świadczenia od dnia złożenia wniosku chociażby w części stanowiącej tę różnicę oraz naruszenie tego przepisu poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego;
3. - art. 2 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji zastosowanie art. 17 ust. 5 lit. a) u.ś.r. w sposób powodujący, że tak rozumiany przepis jest niezgodny z Konstytucją, ponieważ narusza zasady sprawiedliwości społecznej, albowiem pozbawia rzeczywistego a nie formalnego beneficjenta świadczenia pielęgnacyjnego (osobę niepełnosprawną) i to z uwagi na okoliczności niezależne od niej;
4. - art. 67 i art. 69 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji zastosowanie wykładni przepisu art. 17 ust. 5 lit. a) u.ś.r. w sposób powodujący, że tak rozumiany przepis jest niezgodny z Konstytucją, co skutkuje pozbawieniem osoby niepełnosprawnej zabezpieczenia społecznego i pomocy w zabezpieczeniu egzystencji z uwagi na okoliczności niezależne od tej osoby.

Dodatkowo, wraz z pismem z dnia 20 marca 2023 r. strona przedstawiła dokumenty i własne wyliczenia wskazujące na różnicę pomiędzy dochodami brutto a świadczeniem pielęgnacyjnym za okres od lutego 2020 do kwietnia 2022 r.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o odrzucenie skargi, a z ostrożności procesowej ewentualnie o – jej oddalenie.

Zdaniem organu drugiej instancji skarga strony powinna zostać odrzucona z uwagi na niespełnienie przez nią wszystkich wymogów formalnych (brak numeru pesel skarżącej).

Wnosząc o oddalenie skargi Kolegium podtrzymało stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Ustosunkowując się w pierwszej kolejności do zawartego przez organ w odpowiedzi na skargę wniosku o jej odrzucenie z uwagi na dostrzeżony brak formalny skargi w postaci brakującego numeru pesel skarżącej należy wskazać, że strona, odpowiadając na wezwanie Sądu, uzupełniła brak formalny skargi podając w piśmie z dnia 19 września 202 r. (k. 14 akt sądowych) swój numer pesel. W sprawie nie było zatem przeszkód formalnych do merytorycznego rozpoznania skargi.

W rezultacie przeprowadzonej przez Sąd kontroli stwierdzić trzeba, że zaskarżona decyzja, wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., odpowiada prawu.

U podstaw wydania zaskarżonej decyzji legło przekonanie organu drugiej instancji, że w przepisach prawa brak jest podstawy prawnej do rozpoznania żądania jakie skarżąca sformułowała w treści wniosku z dnia 13 maja 2022 r. Sąd stanowisko organu drugiej instancji w całości podziela.

Punktem odniesienia dla rozważań prawnych w sprawie są przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, która reguluje przesłanki do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. 1) matce albo ojcu,
2. 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
5. - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W okolicznościach faktycznych sprawy okolicznością niesporną jest to, że strona spełnia określone w tym przepisie przesłanki do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką K. Prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tego przepisu strona uzyskała na mocy decyzji organu pierwszej instancji z dnia 9 maja 2022 r., przyznającej skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad córką K. od 1 maja 2022 r. bezterminowo.

Bezspornie również, wydanie decyzji z dnia 9 maja 2022 r. nastąpiło po tym, jak Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił wcześniejsze decyzje organów administracji publicznej uznając, że orzeczona w tych decyzjach odmowa ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest przedwczesna, jako że stronie nie została zagwarantowana możliwość wyboru pozostających w kolizji ze sobą świadczeń (świadczenia emerytalnego oraz świadczenia pielęgnacyjnego) poprzez wybór świadczenia dla niej korzystniejszego (w tym przypadku świadczenia pielęgnacyjnego jako wyższego od pobieranej emerytury). Zgodnie z w/w wyrokiem, stosownego wyboru strona mogła dokonać poprzez przedłożenie decyzji ZUS o wstrzymaniu wypłaty świadczenia emerytalnego, o czym organy były zobowiązane pouczyć skarżącą w przypadku ustalenia, że jedyną przeszkodą dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne jest fakt pobierania przez stronę emerytury.

Jak wynika z akt sprawy, w szczególności zaś z decyzji z dnia 9 maja 2022 r., w toku ponownego procedowania w sprawie (tj. po wydaniu wyroku z dnia 27 października 2020 r.), strona przedłożyła decyzję ZUS o wstrzymaniu wypłaty emerytury z dniem 1 maja 2022 r. W tym stanie faktycznym, przy uznaniu przez organ pierwszej instancji, że strona spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. skarżącej zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 maja 2022 r.

We wniosku z dnia 13 maja 2022 r., w związku z którym prowadzone było postępowanie administracyjne zakończone zaskarżoną decyzją, strona wniosła o wypłatę jej kwoty 17.365 zł wraz z odsetkami, zaś swoje żądanie argumentowała tym, że na skutek wcześniejszych uchybień ze strony organów administracji publicznej została pozbawiona świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku (luty 2020 r.) do maja 2022 r. Zgodnie z wyjaśnieniem skarżącej, objęta treścią żądania wniosku z dnia 13 maja 2022 r. kwota 17.365 zł (wraz z odsetkami) stanowi różnicę pomiędzy należnym świadczeniem pielęgnacyjnym a wysokością pobieranej przez stronę emerytury za okres do którego odnosi się wniosek z dnia 13 maja 2022 r.

Zasadnie organ w zaskarżonej decyzji wskazuje na to, że w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych brak jest podstawy prawnej do merytorycznego rozpatrzenia żądania strony sformułowanego we wniosku z dnia 13 maja 2022 r.

Uzasadnienie tego stanowiska wymaga naświetlenia kilku istotnych kwestii.

W pierwszej kolejności dostrzec trzeba, że norma wyrażona w art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r. reguluje zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury. Zgodnie z przeważającą linią orzeczniczą, w którą wpisuje się stanowisko wyrażone w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 27 października 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 256/20, okoliczność ustalonego prawa do emerytury sama przez się nie jest przesłanką uniemożliwiającą skuteczne ubieganie się oświadczenie pielęgnacyjne. Prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego.

W konsekwencji warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji otrzymywania emerytury jest dokonanie wyboru przez uprawnionego świadczenia pielęgnacyjnego i zawieszenie przez niego prawa do emerytury. W sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wskazanymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zachodzi więc konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do świadczeń emerytalno-rentowych działań prowadzących do zawieszenia prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s., a świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać dopiero od momentu przedłożenia decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury (por. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20). W ten sposób, w następstwie realizacji prawa wyboru świadczenia, usunięta zostaje przeszkoda w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1760/22).

W sprawie, tak rozumiana przeszkoda w ustaleniu stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego została usunięta na skutek przedłożenia przez skarżącą decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury z dniem 1 maja 2022 r. Prawidłowo zatem orzekając w ramach ponownego rozpoznania sprawy organ pierwszej instancji w decyzji z dnia 9 maja 2022 r. przyznał stronie świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 maja 2022 r.

Odnosząc się do argumentacji skarżącej, która na poparcie zasadności wyrażonego we wniosku z dnia 13 maja 2022 r. żądania podnosiła w toku niniejszego postępowania, że na skutek błędnego procedowania organów administracji publicznej została pozbawiona świadczenia pielęgnacyjnego za miesiące przypadające w okresie pomiędzy złożeniem wniosku o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego a wydaniem decyzji przyznającej stronie świadczenie pielęgnacyjne trzeba przede wszystkim wyjaśnić, że obowiązujące przepisy prawa nie umożliwiają zastosowania tzw. "wyrównania" za okres toczącego się postępowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1467/21).

W okolicznościach faktycznych sprawy trzeba nadto dostrzec, że w dniu złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego strona nie była uprawniona do ubiegania się o to świadczenie, albowiem pobierała świadczenie emerytalne, która to okoliczność stanowiła formalną przeszkodę do pozytywnego rozpoznania jej wniosku. Przeszkoda ta ustała dopiero z dniem wstrzymania wypłaty stronie świadczenia emerytalnego, co nastąpiło z dniem 1 maja 2022 r. Od tego też dnia stronie zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne, zgodnie z decyzją z dnia 9 maja 2022 r.

W nawiązaniu do pomieszczonej we wniosku z dnia 13 maja 2022 r. argumentacji trzeba uzupełniająco w tym miejscu wskazać, że w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 24 ust. 2 u.ś.r. w sposób, jaki oczekuje tego skarżąca. Zgodnie z tym przepisem, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W okolicznościach faktycznych sprawy aktualność zachowuje pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2917/20, gdzie wskazano, że "zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami – zatem w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury – od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury".

Końcowo trzeba w tym miejscu również podnieść, że przepis art. 17 ust. 3 u.ś.r. określa kwoto wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. W ustawie brak jest natomiast rozwiązania pośredniego, które pozwoliłoby obniżyć wskazaną w ustawie kwotę świadczenia pielęgnacyjnego o wysokość pobieranej emerytury. Pojawiające się początkowo w orzecznictwie propozycje wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w ten sposób, że "przepis ten wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury" zostały ostatecznie zdominowane stanowiskiem przeciwnym. W myśl tego ostatniego, wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20).

Na tle dotychczasowych uwag warto odwołać się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 134/18 w którym wyrażono pogląd, że "tylko ustawodawca może wprowadzić, na podstawie wyraźnej regulacji ustawowej normę, pozwalającą na przyznawanie przez organ osobom, które mają ustalone prawo do emerytury i które sprawują opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyrównania/uzupełnienia świadczenia emerytalnego do wysokości przewidzianej w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawodawca nie przewidział jednak takiej możliwości."

Przytoczone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zachowuje aktualność na tle okoliczności spornych w sprawie i żądania skarżącej odnośnie do wypłacenia jej różnicy pomiędzy świadczeniem emerytalnym a świadczeniem pielęgnacyjnym za okres od złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia wstrzymania wypłaty emerytury.

Wszystkie przedstawione dotąd argumenty wskazują na trafność stanowiska SKO, które uznało, że w sprawie nie było podstaw do przeprowadzenia merytorycznej oceny zasadności żądania skarżącej sformułowanego we wniosku z dnia 13 maja 2022 r., lecz należało wydać orzeczenie formalne o odmowie wszczęcia postępowania w powołaniu na art. 61a k.p.a. Gdy bowiem w zastanym stanie prawnym brak jest normy prawnej umożliwiającej merytoryczne rozparzenie wniosku, organ powinien odmówić wszczęcia postępowania na mocy art. 61a § 1 k.p.a., wydając w tym przedmiocie postanowienie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2023 r., sygn. akt III OSK 3224/21).

Mając przy tym jednocześnie na uwadze, że przepis art. 138 k.p.a. zawiera zamknięty katalog decyzji organu odwoławczego, zasadnie organ odwoławczy działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. orzekł (w rozważanych okolicznościach faktycznych) o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz o umorzeniu postępowania pierwszej instancji w całości.

Jak wskazuje się w piśmiennictwie, zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. jest zasadne m.in. w przypadku, gdy decyzja organu pierwszej instancji: została wydana w postępowaniu, które należało uznać za bezprzedmiotowe (Małgorzata Jaśkowska, Martyna Wilbrandt-Gotowicz, Andrzej Wróbel w: Komentarzu do Kodeksu postępowania administracyjnego, opublikowanym: LEX/el. 2023). Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozważanych okolicznościach faktycznych.

Odnosząc się do podniesionych skardze zarzutów naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 32 Konstytucji RP, art. 7 i art. 77 k.p.a., art. 2, art. 67 i art. 69 Konstytucji RP należy stwierdzić, że są one pozbawione podstaw prawnych. Strona nie może oczekiwać przyznania jej kwoty świadczenia pielęgnacyjnego (przy uprzednim dokonaniu potrącenia z tego świadczenia kwoty otrzymanego świadczenia emerytalnego) za okres, kiedy nie spełniała przesłanki do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie trzeba wyraźnie podkreślić, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych przewidują zarówno pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (tj. takie, które musza zostać spełnione aby przyznać wnioskodawcy to prawo), jak i negatywne, których wystąpienie stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W świetle bezspornych okoliczności faktycznych, skarżąca do 1 maja 2022 r. pobierała świadczenie emerytalne, a zatem do tego dnia istniała przeszkoda do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Należy końcowo dodać, że ostateczne przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego w decyzji z dnia 9 maja 2022 r. stanowi wyraz zastosowania przez organ pierwszej instancji celowościowej i prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., do czego organy orzekające w sprawie zostały zobowiązane na mocy wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 27 października 2020 r. (sygn. akt IV SA/Wr 256/20). Co także należy podkreślić w kontekście art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: p.p.s.a.) i wynikającego z tego przepisu związania organów treścią prawomocnego wyroku, w w/w wyroku Sąd wyraził pogląd, że aprobuje "stanowisko wyrażone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20 oraz wyrokach WSA we Wrocławiu: z dnia 15 października 2020r., sygn. akt IV SA/Wr 222/20, z dnia 21 października 2020r., sygn. akt IV SA/ Wr 209/20 i sygn. akt IV SA/Wr 254/20, zgodnie z którymi wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki.

W tej sytuacji właściwszym rozwiązaniem jest umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno – rentowego przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Dz.U. 2018 poz. 1270, dalej u.e.r.f.u.s.)." [...] "Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.)."

Z powodów wyżej przedstawionych, przedłożone przez stronę wraz pismem z dnia 20 marca 2023 r. (k. 34 akt sądowych) dokumenty i wyliczenia skarżącej wskazujące na różnicę pomiędzy dochodami brutto a świadczeniem pielęgnacyjnym za okres od lutego 2020 do kwietnia 2022 r. nie mogły wpłynąć na ocenę, że stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji nie narusza wymienionych w skardze przepisów prawa procesowego i materialnego, w tym norm rangi konstytucyjnej.

Odnosząc się końcowo do powołanych w skardze wyroków sądów administracyjnych stwierdzić trzeba, że w sprawie wiążąca była wykładnia prawa przestawiona w wyroku WSA we Wrocławiu 27 października 2020 r. (sygn. akt IV SA/Wr 256/20), podzielona także przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku dnia 20 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 888/21. Z treści wyroku WSA we Wrocławiu 27 października 2020 r. wynika, że Sąd zajął stanowisko odmienne od tego, jakie zostało zaaprobowane w wyrokach powołanych w skardze. Co również wypada zaznaczyć, stanowisko przedstawione w wyroku WSA we Wrocławiu 27 października 2020 r. jest obecnie powszechnie obowiązujące w orzecznictwie, gdzie nie podziela się obecnie wcześniej prezentowanego stanowiska co do tego, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. powinien być rozumiany w ten sposób, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości tej emerytury.

Mając na uwadze przedstawioną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę w sprawie w całości oddalił.