Uzasadnienie
W dniu 25 lutego 2022 r. J. K. złożył do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Legnicy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką L. K. Do wniosku strona załączyła orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Legnicy z dnia 9 lutego 2022 r., zaliczające matkę strony do znacznego stopnia niepełnosprawności od 5 stycznia 2022 r. (data złożenia wniosku) oraz stwierdzające konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji samodzielnej egzystencji.
Decyzją z dnia 11 maja 2022 r. nr DR.5212.19.6.2022.IK Prezydent Miasta Legnicy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Organ pierwszej instancji wskazał, że z racji wieku (95 lat) i stanu zdrowia matka wnioskodawcy wymaga pomocy, jednak osoba sprawująca opiekę nie musi być stale dyspozycyjna dla osoby niepełnosprawnej. Niezbędny zakres opieki nie pozbawia wnioskodawcy możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie wykluczają podjęcia zatrudnienia, co jest oczywiste, skoro większość pracujących osób prowadzi gospodarstwo domowe. Strona mogłaby skorzystać z pomocy opiekunki. Opieka wnioskodawcy nie ma charakteru ciągłego, trwałego i bezpośrednio związanego z chorą. Zakres opieki nie uniemożliwia podjęcia przez stronę zatrudnienia. Ponadto znaczny stopień niepełnosprawności matki wnioskodawcy istnieje od 95 roku życia. Niepełnosprawność nie powstała więc przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole.
W odwołaniu od decyzji strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przez nieuwzględnienie, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części tej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Strona zarzuciła również naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej nie miało miejsca w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ponieważ matka nie wymaga opieki. Wbrew twierdzeniom organu, otrzymanie świadczenia nie jest uzależnione od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Wnioskodawca sprawuje opiekę nad matką, która to opieka wiąże się z rezygnacją z zatrudnienia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy decyzją z dnia 11 lipca 2022 r. nr SKO/RŚ-423/177/2022 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zdaniem SKO niezasadna jest odmowa przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na przesłankę z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Nie została jednak spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia ze względu na niepełnosprawność matki i opiekę nad nią. Zakres opieki sprawowanej nad matką nie stanowi przeszkody do podjęcia przez wnioskodawcę pracy zawodowej. Nie wynika bowiem, aby matka wnioskodawcy wymagała stałej, ciągłej i permanentnej opieki ze strony syna. Matka porusza się po mieszkaniu samodzielnie, nie jest osobą leżącą, nie wymaga leczenia odleżyn, ran, pielęgnacji przetok czy stomii. Nie używa pieluchomajtek, samodzielnie korzysta z toalety, samodzielnie potrafi się umyć, ubrać w przygotowane jej ubrania. Potrzebuje pomocy przy kąpieli, chociaż potrafi sama się umyć.
Samodzielnie spożywa posiłki przygotowane przez syna. Syn dokonuje pomiaru ciśnienia, cukru we krwi i saturacji, ale odbywa się to raz dziennie w godzinach porannych i można to wykonać przed rozpoczęciem pracy. Wnioskodawca nie wykonuje przy matce czynności ściśle opiekuńczych, natomiast wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj. sprzątanie, pranie, przygotowywanie posiłków, zakupy, wietrzenie mieszkania. Czynności tzw. porządku dziennego mogą być wykonywane w czasie wolnym od pracy, w tym także przed udaniem się do pracy lub powrocie, jak np. podawanie leków czy też przygotowanie posiłków. Istotne jest, że matka strony ma drugiego syna, który również ma obowiązek alimentacyjny wobec matki i obowiązek ten wypełnia i angażuje się w pomoc matce. Oświadczył, że zakupy robią z bratem na zmianę, do lekarzy też wożą matkę na zmianę.
Poza tym rozwiązanie stosunku pracy strony nastąpiło z dniem 31 marca 2020 r. w związku z upływem czasu zawarcia umowy. Natomiast z zaświadczenia lekarskiego wynika, że schorzenie matki rozpoznano w 2011 r., a więc na długo przed ustaniem zatrudnienia strony. Strona nie przedłożyła żadnej dokumentacji medycznej, potwierdzającej pogorszenie stanu zdrowia matki. Strona nie wykazała więc, aby nastąpił związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia o konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad matką nie wypełnia tej przesłanki ustawowej oraz naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżący zalicza się do kręgu osób uprawnionych do świadczenia, będąc opiekunem osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że rodzeństwo skarżącego może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas gdy funkcjonalna wykładnia winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie pozostaje charakter sprawowanej przez stronę opieki nad niepełnosprawną matką, a właściwie jego ocena pod kątem spełnienia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalenie czy zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką rzeczywiście uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia. Sporny jest również związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad matką.
Wskazać trzeba, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki". Jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyrok NSA z 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1146/20 i wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej jako "CBOSA"). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA.
Świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.
Tym samym organ administracji musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Takich ustaleń nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Zatem sam fakt, że dana osoba legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przesądza jeszcze o tym, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego rzeczywiście nie może w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną podjąć zatrudnienia; ewentualnie czy zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia. Dla ustalenia, czy spełnione zostały przesłanki faktyczne warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest zatem wystarczające odwołanie się do dokumentu, jakim jest orzeczenie o niepełnosprawności.
Opieka będąca przesłanką prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter szczególny, wymagający znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, co powinno wynikać z okoliczności obiektywnych. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie.
Należy też zaznaczyć, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku małżonków względem siebie, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.
W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości organów, że skarżący jest osobą zobowiązaną do alimentacji swojej matki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki. Organ zakwestionował natomiast związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad matką.
Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, skarżący (63 l.) mieszka wraz z żoną, pobierającą emeryturę. Skarżący zarejestrowany jest w PUP od 1 kwietnia 2020 r. Natomiast niepełnosprawna w stopniu znacznym matka (95 l.) skarżącego zamieszkuje osobno, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z renty rodzinnej po mężu.
W orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności matki z dnia 9 lutego 2022 r., wydanym na stałe wskazano symbole przyczyn niepełnosprawności: 07-S (choroby układu oddechowego i krążenia) i 04-O (choroby narządu wzroku). Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 stycznia 2022 r. (data złożenia wniosku). Matka skarżącego cierpi na obustronną ślepotę spowodowaną zanikiem siatkówki w przebiegu zwyrodnienia starczego plamki żółtej (widzi ruchy ręki przed okiem), nadciśnienie tętnicze, cukrzycę – zaświadczenie lekarskie z dnia 4 stycznia 2022 r.
W trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 25 marca 2022 r. stwierdzono, że matka strony porusza się po mieszkaniu przy pomocy laski, "na pamięć", podpierając się o meble lub przy pomocy drugiej osoby. Jest sprawna umysłowo, zdolna do samoobsługi w podstawowym stopniu Podstawowe czynności higieniczne wykonuje sama, wymaga asekuracji po kąpieli. Korzysta z toalety, w nocy samodzielnie korzysta z nocnika. Samodzielnie ubiera się w odzież przygotowaną przez syna i samodzielnie spożywa posiłki przygotowane przez syna. Syn codziennie przyjeżdża do matki około 8 godziny, zaprowadza do łazienki, przygotowuje odzież, przygotowuje i podaje śniadanie, podaje leki, mierzy ciśnienie, poziom cukru, saturację.
Następnie wykonuje czynności dnia codziennego (pranie, sprzątanie, zakupy, gotowanie, podaje obiad i kolację). Towarzyszy matce przy wizytach lekarskich. Przebywa u matki od godziny 8 rano do godziny 18 wieczorem; o godzinie 18 matka kładzie się spać i przebywa do rana sama w mieszkaniu. Według pracownika socjalnego wykonywane czynności nie są ściśle związane z osobą matki i nie wymagają ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych.
Szczegółowy harmonogram powyższych czynności, z podziałem godzinowym, skarżący przedstawił w oświadczeniu z dnia 15 lutego 2022 r.
Przesłuchany w charakterze świadka w dniu 31 marca 2022 r. brat skarżącego wyjaśnił, że odwiedza mamę raz w tygodniu, ponieważ jest osobą aktywną zawodowo i mieszka w C. Matka jest osobą poruszającą się samodzielnie, choć z trudem, nie widzi, codzienną higienę próbuje wykonywać samodzielnie, choć też z trudem. Czasami pomagają wspólnie z żoną pomóc matce przy kąpieli, a jak matka jest w domu to stara się to robić samodzielnie. Świadek razem z bratem segreguje rzeczy do prania, zakupy robią z bratem na zmianę (choć ostatnio to głównie brat), wszystkie opłaty reguluje żona świadka przez internet. Świadek często kontaktuje się z matką telefonicznie.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że matka skarżącego jest osobą komunikatywną, nie mającą kłopotów w porozumiewaniu się, samodzielnie spożywa posiłki, porusza się po mieszkaniu z laską, podpierając się o meble, korzysta z toalety. Wymaga pomocy przy kąpieli i przygotowaniu ubrań, przygotowywaniu i podawaniu posiłków i leków, realizowaniu recept i wizytach lekarskich, a także pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego.
Mając na uwadze powyższe ustalenia w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały jedynie dwie z trzech przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącego i jego matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Natomiast, jak zasadnie uznały organy, odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki - to jest brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką.
Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad matką. Jak wynika z wyjaśnień skarżącego, matka przebywa sama w mieszkaniu co najmniej 14 godzin (od 18 wieczorem do 8 rano). Zakres sprawowanej opieki nie koliduje z możliwością podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Bezpośrednia opieka nad matką ogranicza się bowiem do pomocy przy higienie osobistej (pomoc przy kąpieli) i przygotowywaniu garderoby, podawania posiłków i leków, wykonywania pomiarów, towarzyszenia przy wizytach lekarskich i wykupywaniu recept. Jednakże wykonywanie tych czynności przez skarżącego możliwe byłoby również po podjęciu przez niego pracy zarobkowej (przed rozpoczęciem lub po zakończeniu obowiązków zawodowych). Matka skarżącego samodzielnie spożywa posiłki i jest osobą chodzącą po mieszkaniu, pomimo konieczności pomocy drugiej osoby przy załatwianiu spraw poza domem.
Natomiast pozostałe czynności wykonywane przez skarżącego (robienie zakupów, gotowanie, pranie, sprzątanie) związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego, z pewnością nie kolidują z podjęciem zatrudnienia przez skarżącego. Tego rodzaju czynności wykonuje bowiem wiele pracujących osób, poza godzinami pracy. W opiece nad matką pomaga również brat skarżącego wraz ze swoją żoną.
Należy zaznaczyć, że obowiązek alimentacyjny wobec matki ciąży na dorosłych dzieciach, a obowiązek ten może być wypełniany również w formie finansowej.
Zaznaczyć należy, że pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującym tego starszym rodzicom jest powinnością dorosłych dzieci, szczególnie w zakresie rozmiaru pomocy jakiej udziela skarżący, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. W ocenie Sądu, w bezspornych okolicznościach niniejszej sprawy, opieka sprawowana nad matką przez skarżącego, nie jest na tyle absorbująca, aby uniemożliwiała skarżącemu jakąkolwiek aktywność zawodową w ramach definicji zawartej w art. 3 pkt 21 ustawy.
Organ słusznie stwierdził brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a opieką nad matką. Skarżący udokumentował ostatnie zatrudnienie w okresie od 9 stycznia 2020 r. do 31 marca 2020 r., a rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło z uwagi na upływ czasu, na jaki byłą zawarta umowa. Od 1 kwietnia 2020 r. skarżący zarejestrowany jest w PUP. Natomiast, jak wynika z dokumentacji lekarskiej, choroba oczu matki wystąpiła dużo wcześniej, bo w roku 2011.
W związku z tym należy zaaprobować stanowisko obu organów orzekających w sprawie, zobowiązanych do działania na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a.), że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art.17 ust. 1 pkt 4 ustawy, bowiem sprawowana przez niego opieka nad niepełnosprawną matką nie jest opieką wymagającą nie podejmowania i rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak słusznie uznały organy, odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką. Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad matką.
Nieuzasadnione zatem są zarzuty odnośnie naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ szczegółowo ustalił aktualny zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką i prawidłowo ocenił, że zakres ten nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia obecnie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.