Uzasadnienie
W dniu 7 marca 2022 r. A. B. złożyła do Ośrodka Pomocy Społecznej w Górze wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką M. I. Do wniosku strona załączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Górze z dnia 28 stycznia 2021 r., zaliczające matkę strony do znacznego stopnia niepełnosprawności od 18 stycznia 2021 r. (symbol przyczyny niepełnosprawności 10-N, 05-R, 11-I) oraz stwierdzające konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji samodzielnej egzystencji. Strona załączyła również orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 13 stycznia 2017 r. ustalające, że wnioskodawczyni jest trwale częściowo niezdolna do pracy oraz decyzję ZUS z dnia 9 marca 2020 r. o waloryzacji renty, zgodnie z którą wysokość świadczenia do wypłaty od 1 marca 2020 r. wynosi 782,29 zł.
Decyzją z dnia 20 czerwca 2021 r. nr OPS.4702.127.XI.2022 Burmistrz Góry odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Organ pierwszej instancji wskazał, że w grupie osób legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają całodobowej, stałej, natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać przy nich niecierpiące zwłoki czynności oraz takie osoby, które nie wymagają stałej opieki, a jedynie pomocy, ponieważ są w stanie funkcjonować samodzielnie kilka godzin, co umożliwia opiekunowi wykonywanie pracy. Matka wnioskodawczyni wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu i wnioskodawczyni zgodnie z oświadczeniem, wywiadem i zeznaniami sprawuje nad matką opiekę, to jednak przy odpowiedniej organizacji opieki i odpowiednim zaangażowaniu rodziny, wnioskodawczyni mogłaby podjąć zatrudnienie, chociażby na umowę zlecenia czy umowę o dzieło, prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.
Ponadto ustalony stopień niepełnosprawności matki powstał w 2021 r. w wieku 74 lat, zatem nie została spełniona jedna z przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ niepełnosprawność nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole.
W odwołaniu od decyzji strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przez nieuwzględnienie, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części tej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Strona zarzuciła również naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że żyją jeszcze inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, które jednak nie dają rękojmi sprawowania należytej opieki z uwagi na stan zdrowia lub inne obowiązki, przy czym żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu.
W uzasadnieniu odwołania wskazano, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności utraciło przymiot konstytucyjności. Ponadto przepisy ustawy nie uzależniają otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad matką, co wiążę się z rezygnacją z zatrudnienia.
Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy decyzją z dnia 4 sierpnia 2022 r. nr SKO/RŚ – 423/218/2022 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium wyjaśniło, że w odniesieniu do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium wieku powstania niepełnosprawności.
Zdaniem SKO, w niniejszej sprawie nie występuje jednak związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia a wykonywaną przez nią opieką nad matką.
Wskazywany przez stronę zakres opieki polega raczej na udzielaniu pomocy i wsparcia typowego dla osoby w starszym wieku. Opieka nad rodzicem w związku z chorobą lub podeszłym wiekiem jest rzeczą naturalną i obowiązkiem każdego dziecka. Strona nie wykazała, aby matka wymagała stałej, całodziennej obecności i pomocy drugiej osoby, jak też, aby strona wykonywała czynności ściśle dotyczące osoby niepełnosprawnej. Matka strony nie jest osobą leżącą, mieszka sama, samodzielnie korzysta z toalety, samodzielnie spożywa posiłki i leki, jest świadoma, nie wymaga zabiegów leczniczych i pielęgnacyjnych związanych ściśle z jej osobą. Wymaga pomocy przy czynnościach higienicznych, ubieraniu się, przygotowywaniu posiłków, robieniu zakupów, wykupywaniu recept i kontaktach z lekarzami. Czynności wykonywane przez stronę stanowią w znacznej części zwykłe czynności dnia codziennego. Matkę odwiedza również syn, a także wnuki. Czynności opiekuńcze nie zajmują wnioskodawczyni takiej ilości czasu, aby była zmuszona do rezygnacji z aktywności zawodowej, w jej przypadku pracy przez 2 godziny dziennie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzuciła organowi naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskodawczynię. Nie sposób bowiem przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę, to nie można mówić o opiece stałej i długoterminowe w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta osoba z uwagi na stopień niepełnosprawności nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Strona zarzuciła również naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez uznanie, że wnioskodawczyni nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na fakt, ze żyją jeszcze inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, które jednak nie dają rękojmi sprawowania należytej opieki z uwagi na stan zdrowia lub inne obowiązki, przy czym żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu. Ustawodawca nie wskazał kryteriów, na podstawie których należałoby dokonać wybory opiekuna osoby niepełnosprawnej z grupy osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie pozostaje charakter sprawowanej przez stronę opieki nad niepełnosprawną matką, a właściwie jego ocena pod kątem spełnienia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalenie czy zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką rzeczywiście uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia.
Wskazać trzeba, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki". Jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyrok NSA z 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1146/20 i wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej jako "CBOSA"). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA.
Świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.
Opieka będąca przesłanką prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter szczególny, wymagający znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, co powinno wynikać z okoliczności obiektywnych. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie.
Należy też zaznaczyć, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.
W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości organów, że skarżąca jest osobą zobowiązaną do alimentacji swojej matki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki. Organ zakwestionował natomiast związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad matką.
Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, matka skarżącej (75 lat) mieszka sama w miejscowości Góra. Cierpi na miażdżycę, uszkodzenie mózgu (przebyła udar mózgu), dolegliwości kręgosłupa szyjnego, tętniaka aorty, cukrzycę (bez podawania insuliny), zwyrodnienie stawów kolanowych, niedoczynność tarczycy z guzkami, WZW typu C. Wymaga wsparcia w codziennym funkcjonowaniu.
Strona przesłuchana w dniu 4 maja 2022 r. wyjaśniła, że matka ma problemy z samodzielnym poruszaniem się, zarówno w domu, jak i na zewnątrz, nigdzie nie jest w stanie samodzielnie udać się. Cierpi na zachwiania równowagi wraz z utratą przytomności, skoki ciśnienia oraz zwyrodnienie stawów. Skarżąca udziela wówczas samodzielnie pomocy matce albo wzywa Pogotowie Ratunkowe. Matka wymaga pomocy przy czynnościach związanych z higieną osobistą, ubieraniem, przygotowywaniem posiłków i innych czynnościach związanych z prowadzeniem domu. Wymaga całodobowej pomocy córki.
W dniu 3 czerwca 2022 r. strona oświadczyła, że mieszka 2 km od matki w sąsiedniej miejscowości, posiada samochód i dojazd zajmuje jej 5 minut.
Natomiast matka skarżącej, w trakcie przesłuchania w dniu 4 kwietnia 2022 r. zeznała, że opiekuje się nią córka oraz odwiedzają ją wnuki. Córka często u niej nocuje, nocuje też wnuk D.. Syn K. zamieszkuje w pobliskiej miejscowości (w odległości 12 km), pobiera emeryturę i pracuje zawodowo, odwiedza ją każdego dnia. Jeżeli czuje się lepiej to przygotowuje sobie samodzielnie posiłki, robi herbatę, sama myje zęby, robi serwetki na szydełku. Wymaga pomocy przy czynnościach higienicznych, sprzątaniu, robieniu zakupów, przygotowywaniu posiłków, dowozie do lekarza i załatwianiu spraw urzędowych.
Następnie w trakcie przesłuchania w dniu 15 czerwca 2022 r. matka skarżącej zeznała, że córka przebywa u niej 5 – 6 godzin dziennie, czasami jeżeli gorzej się czuje to 7 – 8 godzin dziennie. Nie jest obecna w każdą noc, nocuje 4 -5 razy w tygodniu w razie pogorszenia się stanu zdrowia matki. Nocuje u niej tez wnuczka A. lub wnuk D. (2 razy w tygodniu), czasami nocuje także syn K. 2 – 3 razy w miesiącu. Wnuk chodzi do szkoły odległej 50 m od jej miejsca zamieszkania, robi zakupy, wyrzuca śmieci i popiół, pali w piecu. Syn odwiedza ją 3 – 4 razy w tygodniu, pali w piecu, przynosi opał, dowozi do lekarza, na życzenie przynosi ugotowany obiad.
Ponadto matka strony zeznała, że samodzielnie wychodzi z domu na rehabilitację (porusza się z pomocą kuli), do Biblioteki Miejskiej, z koleżankami wychodzi na spacery i do Domu Kultury na warsztaty rękodzieła. Wyjaśniła, że w razie złego samopoczucia mierzy sobie ciśnienie, bierze krople i leki, dzwoni do córki lub wzywa Pogotowie Ratunkowe. Potrafi przygotować sobie posiłek, posiłki przygotowują też córka i syn.
Syn K., przesłuchany w dniu 23 maja 2022 r., wyjaśnił że prowadzi gospodarstwo domowe z synem D. (18 lat), który uczy się w ZSZ w Górze. Pracuje zawodowo, ale odwiedza matkę i dowozi ją do lekarzy.
W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 4 kwietnia 2022 r. pracownik socjalny ustalił, że pomoc usługową matce skarżącej świadczą córka, syn i wnuki.
Mając na uwadze powyższe ustalenia w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały jedynie dwie z trzech przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Natomiast, jak zasadnie uznały organy, odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki - to jest brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką.
Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad matką. Zakres sprawowanej opieki nie koliduje z możliwością podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarżąca zasadniczo nie wykonuje bowiem czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z osobą niepełnosprawnej matki. Opieka nad matką ogranicza się bowiem do pomocy przy higienie osobistej (pomoc przy myciu i kąpieli) i ubieraniu się, podawaniu posiłków, przy czym matka samodzielnie spożywa przygotowane przez córkę posiłki, a czasami również samodzielnie je przygotowuje. Jest osobą chodzącą, samodzielnie wychodzi na zewnątrz i porusza się przy pomocy kuli. Jednakże wykonywanie powyższych czynności przez skarżącą możliwe byłoby również po podjęciu przez nią pracy zarobkowej (przed rozpoczęciem lub po zakończeniu obowiązków zawodowych).
Natomiast pozostałe czynności wykonywane przez skarżącą (robienie zakupów, przyrządzanie posiłków, sprzątanie, pranie, palenie w piecu) związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego i z pewnością nie kolidują z podjęciem zatrudnienia przez skarżącą. Tego rodzaju czynności wykonuje bowiem wiele pracujących osób, poza godzinami pracy.
Zaznaczyć należy, że pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującym tego rodzicom jest powinnością dorosłych dzieci, szczególnie w zakresie rozmiaru pomocy jakiej udziela skarżąca, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Jak zasadnie zauważono w zaskarżonej decyzji, w bezspornych okolicznościach niniejszej sprawy, opieka sprawowana nad matką przez skarżącą, nie jest na tyle absorbująca, aby uniemożliwiała skarżącej jakąkolwiek aktywność zawodową w ramach definicji zawartej w art. 3 pkt 21 ustawy, skoro może być sprawowana tylko przez część dnia.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca od 2 września 1985 r. do 19 listopada 1998 r. zatrudniona była w Spółdzielni Inwalidów jako szwaczka, a od 1998 r. pobiera rentę inwalidzką (przesłuchanie strony z dnia 4 maja 2022 r.). Ponadto od 2 września 2019 r. do 31 grudnia 2021 r. zatrudniona była w sklepie odzieżowym jako sprzedawca na ¼ etatu, ostatnio z wynagrodzeniem 650 zł brutto. Od 1 lutego 2022 r. skarżąca zrezygnowała również z prowadzenia gospodarstwa rolnego.
W tym miejscu należy zauważyć, że w przypadku sprawowania opieki przez kilka osób, w tym pomocy opiekunowi w sprawowaniu opieki i wyręczania opiekuna w niektórych czynnościach z zakresu opieki przez jeszcze inne osoby z rodziny, maleje intensywność sprawowanej przez opiekuna opieki i czasowe zaangażowanie opiekuna w sprawowanie tej opieki. W takiej sytuacji opiekun może mieć możliwość podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym zakresie czasowym. Pomoc w sprawowaniu opieki nad matką skarżącej przez brata skarżącej, wnuka i wnuczkę umożliwia podjęcie zatrudnienia przez skarżącą, choćby w niepełnym wymiarze czasowym.
W związku z tym należy zaaprobować stanowisko obu organów orzekających w sprawie, zobowiązanych do działania na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a.), że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art.17 ust. 1 pkt 4 ustawy, bowiem sprawowana przez nią opieka nad niepełnosprawną matką nie była opieką wymagającą nie podejmowania i rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak słusznie uznały organy, odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad matką.
Nieuzasadnione zatem są zarzuty odnośnie naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.