Uzasadnienie
Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem A. W. (dalej: strona, skarżąca) z dnia 13 czerwca 2022 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką E. S. (dalej jako: matka strony lub skarżącej). Do wniosku dołączono m.in. orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Wołowie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki strony z dnia 25 lutego 2022 r. oraz o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności męża matki strony H. M. z dnia 10 października 2019 r. Przedłożono także porozumienie zawarte pomiędzy H. M. a skarżącą w sprawie przejęcia przez skarżącą całodobowej opieki nad jej matką E. S. Decyzją z dnia 26 lipca 2022 r., nr MOPS.ŚR.4330.13.2022.AK, wydaną z powołaniem się na przepisy art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.), art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2a, art. 20 ust. 3, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.), Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U.
z 2017 r., poz. 1466), działający z upoważnienia Burmistrza Gminy Wołów, Zastępca Kierownika w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej we Wołowie (dalej: organ I instancji), odmówił przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że strona nie spełniła przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1b u.ś.r. odnośnie momentu powstania niepełnosprawności. Warunkiem przyznania świadczenia jest powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ I instancji dostrzegł, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, jednak poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który do chwili obecnej nie zmienił i nie uchylił niekonstytucyjnego artykułu. Tym samym, skoro z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki wynika, że niepełnosprawność istnieje od 75. roku życia, to strona nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Ponadto organ I instancji ustalił, że matka strony pozostaje w związku z małżeńskim z H. M. (dalej: mąż matki strony), który legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Wskazał,że z treści art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. wynika t, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji, pozostawanie matki strony w związku małżeńskim z małżonkiem nielegitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi kolejną przesłankę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Bez znaczenia dla tej oceny pozostaje fakt zawarcia pomiędzy stroną a H. M. porozumienia o przejęciu opieki nad matką przez stronę.
Strona odwołała się od decyzji pierwszo-instancyjnej, wnosząc o jej uchylenie i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty przez ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu podniosła zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. poprzez jego literalną wykładnię polegającą na przyjęciu, że osobie realnie sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną nienależne jest świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji, w której małżonek osoby niepełnosprawnej nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, pomimo że nie sprawuje opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 25 sierpnia 2022 r., nr SKO 4316/344/22 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach decyzji ostatecznej organ odwoławczy wskazał, że wobec stwierdzenia wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 niezgodności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. z Konstytucją RP, należało dokonać oceny spełnienia przez stronę przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Powołał się przy tym na pogląd, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Niezależnie od powyższego Kolegium stwierdziło, że na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne skarżącej nie przysługuje, gdyż osoba wymagająca opieki – matka strony – pozostaje w związku małżeńskim z małżonkiem nielegitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium wskazało, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie tworzy możliwości swobodnego wyboru osoby z rodziny, która będzie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną i brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia osobie opiekującej się niepełnosprawnym rodzicem, który pozostaje w związku małżeńskim z osobą nielegitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, tj. w tym przypadku z H. M., który posiada jedynie orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Kolegium podzieliło przy tym pogląd organu I instancji, że bez znaczenia dla tej kwestii pozostaje fakt zawarcia przez skarżącą porozumienia o przejęciu opieki, gdyż ustawodawca nie daje członkom rodziny prawa do kształtowania kolejności obowiązku alimentacyjnego i w konsekwencji tego, kto z członków rodziny może otrzymać świadczenie pielęgnacyjne.
Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w przedmiocie odmowy świadczenia pielęgnacyjnego, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego według norm przepisanych. Skarga oparta została na zarzutach naruszenia:
1/ prawa procesowego, a to art. 7 i 77 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego i brak zebrania całego materiału dowodowego, co z kolei skutkuje wadliwym, niedostatecznie wyjaśnionym stanem faktycznym, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz art. 7 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia w zaskarżonej decyzji słusznego interesu strony;
2/ prawa materialnego, a to art. 17 ust. 5 pkt. 2 u.ś.r. poprzez jego literalną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż osobie realnie sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną nienależne jest świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji, w której małżonek osoby niepełnosprawnej posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i nie sprawuje opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem.
W uzasadnieniu skarżąca przywołała treść wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 9 października 2019 r., sygn. IV SA/Wr 242/19, z której wynika, że wykładnia celowościowa przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych ma pierwszeństwo przed wykładnią językową, a przepisy art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Kognicja sądu administracyjnego ogranicza się do zbadania legalności, tj. zgodności zaskarżonych decyzji z przepisami prawa materialnego i procesowego. Powyższa zasada wynika z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2022, poz. 2492). Jedynie w przypadku istnienia istotnych wad postępowania lub naruszenia przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, zgodnie z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2023, poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) następuje uchylenie decyzji administracyjnej lub stwierdzenie jej nieważności.przez sąd.
Jednocześnie rozstrzygając daną sprawę, wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zawartymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a.
W badanej sprawie spór między stroną a organami dotyczy spełnienia przez skarżąca przesłanek do otrzymania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wynikających z art. 17 u.ś.r. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest bowiem odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Zdaniem organów obu instancji skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Jedynie dla porządku - z uwagi na powołanie tej podstawy prawnej w decyzji pierwszo- instancyjnej podkreślić należy, że w kwestii niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W tym zakresie organ II instancji trafnie zauważył, że w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Sąd aprobuje powyższe stanowisko wraz z uzasadniającą je argumentacją.
Przechodząc do spornej w badanej sprawie kwestii, zauważyć należy,że punktem wyjścia dla zbadania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji była prawidłowość zastosowania przez organy administracji przepisów prawa materialnego w kontekście wystąpienia negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Stwierdzenie jej zaistnienia uniemożliwiała przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego.
W tym zakresie wypada przytoczyć treść art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Zgodnie z ust. 1 art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na które powołały się organy obu instancji, określone zostały w ustępie 5 pkt 2 cytowanego przepisu, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki:
- a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje zatem, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wymaga w tym miejscu przypomnienia, że w momencie zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są rygorom prawnym ze względu na istnienie między nimi więzi małżeństwa. Rygory te nie są wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej.
W badanej sprawie pozostaje poza sporem fakt,że matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Podnoszone przez stronę w toku postępowania administracyjnego powody, dla których mąż jej matki, nie zajmuje się swoją żoną, a mianowicie powołanie się na zawarte w dniu 1 czerwca 2022r. porozumienie w sprawie przejęcia przez nią opieki nad matką skarżącej, nie znosi jego ustawowych obowiązków wobec żony i tym samym pozbawione są doniosłości prawnej. Również przyczyny dla których zawarto wspomniane porozumienie w sprawie sprawowania opieki nad matką skarżącej, nie zwalnia jej męża z jego ustawowego obowiązku opieki nad niepełnosprawną żoną.
W tym miejscu przypomnieć jedynie należy, że celem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc państwa w sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną w przypadku konieczności rezygnacji ze źródła utrzymania, tj. kiedy praca zarobkowa uniemożliwia sprawowanie tej opieki, bardzo często całodobowo. Wymaga też podkreślenia, że celem ustawodawcy nie było przyznanie tego świadczenia dowolnemu członkowi rodziny, któremu w danym czasie (nie pracuje, ma czas i możliwości) odpowiada opiekowanie się osobą niepełnosprawną. Wskazanie szeregu obligatoryjnych przesłanek ma zatem za zadanie wyeliminować sytuacje, w których rodzina się umawia kiedy i komu opieka nad osobą wymagającą opieki opłaca się najbardziej.
Ma zatem rację Kolegium, kiedy wywodzi, że brak było podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce na niepełnosprawna matkę, gdy ta pozostawała w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Inaczej przedstawiałaby się sytuacja, gdyby oboje małżonkowie byli niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wykluczałoby dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność. Na takie sytuacje ustawodawca wprowadził wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r.
Jednakże w stanie faktycznym badanej sprawy nie budzi wątpliwości, że pozostawanie matki skarżącej w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym (vide wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020r., sygn. akt. I OSK 599/20).
Odnosząc się do przywołanego przez pełnomocnika skarżącej orzeczenia na poparcie zarzutu zastosowania przez organ błędnej wykładni, wskazać należy,że wszelkie wątpliwości jakie pojawiły się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym na tle interpretacji przepisu art. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. zostały rozstrzygnięte w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22, w której zajęto stanowisko,że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).
Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu powołanej wyżej uchwały wyjaśnił, że z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573 z późn. zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy.
Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości, ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wynika z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej (...). Regulację w niej zawartą, dotyczącą orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym znacznym stopniu niepełnosprawności, można traktować jak przypadek definicji legalnej tego rodzaju orzeczenia.
Wobec tego ma rację Kolegium, kiedy wywodzi, że brak było podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, gdy ta pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Inaczej przedstawiałaby się sytuacja, gdyby oboje małżonkowie byli niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wykluczałoby dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność. Na takie sytuacje ustawodawca wprowadził wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r.
Jednakże w stanie faktycznym badanej sprawy nie budzi wątpliwości, że pozostawanie matki skarżącego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym (vide wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020r., sygn. akt. I OSK 599/20).
W pełni bowiem należy zaaprobować stanowisko Kolegium,że z powyższego obowiązku nie zwalnia męża matki skarżącej zawarte porozumienie w sprawie przejęcia opieki, mocą której skarżąca, zobowiązała się ona opiekować matką.
Innymi słowy, dla potrzeb ustalenia uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, zawarcie wspomnianego porozumienia nie może stanowić uzasadnienia czy też przesłanki do przyjęcia,że w przypadku jego zawarcia obowiązek alimentacyjny ciąży tylko na stronie tej umowy i tym samym wyłączony jest obowiązek wsparcia współmałżonka, wymagającego opieki i pomocy. W realiach badanej sprawy osoba wymagająca opieki ma małżonka, który w dacie rozpatrywania sprawy przez organy obu instancji nie legitymował się znacznym stopniem niepełnosprawności.
Oceny tej nie zmienia, przedstawienie dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego orzeczenia z dnia 5 sierpnia 2023r. o znacznym stopniu niepełnosprawności męża matki skarżącej, który to stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 25 kwietnia 2023r. Powyższy dokument i wynikający z niego fakt prawotwórczy - z punktu widzenia kierunku rozstrzygnięcia w kontrolowanej sprawie - nie może odnieść zamierzonego skutku, albowiem został sporządzony po dacie wydania decyzji organów obu instancji,zaś kontrola sądowo- administracyjna dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego, jaki istniał w dacie wydania decyzji ostatecznej. Ustaleń faktycznych poczynionych według tego stanu skarżąca skutecznie nie podważyła, a nieistniejący w dacie rozpatrywania sprawy przez organ dokument nie może też stanowić przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego.Natomiast powoływanie się na obecny stan zdrowia męża skarżącej może stanowić przesłankę do ponownego starania się o wnioskowane świadczenie.
Konkludując, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu organy obu instancji prawidłowo uznały, że w kontrolowanej sprawie według stanu fatycznego prawidłowo ustalonego w dacie rozpatrywania sprawy wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca uzyskanie przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zdaniem Sądu, wskazywanie na zły stan zdrowia i jednoczesne nielegitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może być w żadnym razie uznawane za przesłankę niemożności świadczenia opieki przez męża nad niepełnosprawną żoną. Zważywszy, że sprawowanie opieki nie musi ograniczać się tylko do osobistych starań, lecz może polegać również na finansowaniu usługi opieki, bądź dzieleniu jej ze skarżącą.
Z tych względów skarga nie zasługuje na uwzględnienie, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a.