Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...] utrzymało w mocy, po rozpatrzeniu odwołania M. Ł. (zwanego dalej: skarżącym), decyzję Zastępcy Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. wydanej z upoważnienia Prezydenta W. z [...] 2011 r. ([...]) o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz K. Ł. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy wskazał, że wnioskiem z dnia 10 stycznia 2011 r. skarżący wystąpił do organu pierwszej instancji o umorzenie ciążących na nim należności z tytułu wypłaconej na jego córkę, K. Ł. zaliczki alimentacyjnej w kwocie 2.320,50 zł. Według ustaleń organu pierwszej instancji, egzekucja należności alimentacyjnych, ciążących na skarżącym wobec K. Ł., nie była skuteczna przez okres co najmniej 3 lat
Z tej racji organ pierwszej instancji decyzją z [...] 2011 r. nr [...], odmówił umorzenia należności ciążących na skarżącym z tytułu zaliczki alimentacyjnej.
Od tej decyzji skarżący złożył odwołanie wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podniósł, że organ pierwszej instancji nie wskazał dowodów, na podstawie których uznał, iż egzekucja należności alimentacyjnych na nim ciążących nie była skuteczna przez okres co najmniej 3 lat.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] 2011 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję z [...] 2011 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, że organ pierwszej instancji powinien w uzasadnieniu decyzji wskazać dowody, na jakich się oparł oraz względy, dla których innym dowodom odmówił mocy dowodowej i wiarygodności.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] 2011 r. ponownie odmówił umorzenia ciążących na skarżącym należności z tytułu wypłaconej na jego córkę, K. Ł. zaliczki alimentacyjnej w kwocie 2320,50 zł. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący został wezwany do dostarczenia dowodów wpłat alimentów z ostatnich 3 lat. Odpowiadając na powyższe wezwanie, przedstawił on dokumenty jego wpłat na rzecz uprawnionej K. Ł. od lutego 2006 r. do grudnia 2006 r. w kwocie 300 zł miesięcznie. Następnie organ pierwszej instancji wystąpił z zapytaniem do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W.- F. o dowody wpłat skarżącego tytułem jego należności alimentacyjnych z ostatnich 7 lat. Z przesłanych dokumentów wynika, że skarżący nie dokonywał regularnych wpłat tytułem ciążących na nim należności alimentacyjnych przez okres ostatnich 7 lat.
Od decyzji tej skarżący złożył odwołanie, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podniósł, że organ pierwszej instancji zastosował niewłaściwe przepisy prawne i uznał, że podstawą rozstrzygnięcia w jego sprawie winna być ustawa z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r., Nr 86, poz. 732 ze zm.).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję z [...] 2011 r., Zastępcy Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. W uzasadnieniu wskazało, że do dnia 1 października 2008 r. zasady udzielania pomocy osobom uprawnionym do alimentów, których egzekucja jest bezskuteczna regulowała ustawa z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. 2005, Nr 86, poz. 732). Zgodnie z art. 16 tej ustawy, organ właściwy wierzyciela mógł umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób.
Z dniem 1 października 2008 r. do powyższej tematyki odnosi się ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Zgodnie z art. 30 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, w łącznej wysokości 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów oraz 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
Zdaniem Kolegium, w odniesieniu do kwestii umarzania należności dłużników alimentacyjnych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym na podstawie ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, wraz z zastąpieniem poprzedniej ustawy o postępowaniu nową ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nastąpiła istotna zmiana. Mianowicie, zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r., istniała możliwość umorzenia należności obciążających dłużnika alimentacyjnego przez organ właściwy wierzyciela z powołaniem się na sytuację dochodową i rodzinną dłużnika. Co się tyczy aktualnie obowiązuje ustawa z dnia 7 września 2007 r., w odniesieniu do dłużników alimentacyjnych, których należności powstały z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym na podstawie ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, nie przewiduje już analogicznego rozwiązania, lecz kwestię umorzenia powyższych należności reguluje odmiennie art. 30 ust. 1 w zw.
Z art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy, który stanowi, że jedynie organ właściwy dłużnika może umorzyć należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, jeżeli zostały spełnione określone w nim przesłanki.
Skarżący 10 stycznia 2011 r. złożył wniosek o umorzenie jego zaległości, czyli w czasie obowiązywania już ustawy o pomocy. Niemniej, jednak jego zobowiązanie alimentacyjne powstało na mocy wyroku Sądu Okręgowego we W. z [...] 2003 r. ([...]), czyli pod rządami ustawy o postępowaniu.
Zdaniem Kolegium, w rozpatrywanej sprawie powstało zagadnienie intertemporalne, sprowadzające się do konieczności ustalenia, przepisy której z powyższych ustaw powinny zostać zastosowane w decyzji wydanej w rozpatrzenia wniosku skarżącego o umorzenie jego należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych K. Ł. na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
Ponieważ ustawodawca nie określił w przepisach przejściowych, która regulacja - dotychczasowa czy nowa - powinna znaleźć zastosowanie do wniosków dłużników alimentacyjnych o umorzenie należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych, konieczne jest zatem odniesienie się do ogólnych reguł intertemporalnych wypracowanych przez doktrynę i orzecznictwo sądowe.
Kolegium odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy przyjęło, że dany stan faktyczny, który zamknął się w chwili wypłaty ostatniej zaliczki alimentacyjnej córce skarżącego, dał zarazem początek skutkowi prawnemu w postaci obowiązku zwrotu wypłaconych z powyższego tytułu zaliczek alimentacyjnych, ciążących na skarżącym jako na dłużniku alimentacyjnym. W związku z realizacją tego obowiązku, złożył on wniosek o umorzenie należności z powyższego tytułu w okresie obowiązywania ustawy o pomocy, a zatem sprawa ta podlega nowej ustawy - o pomocy.
Dalej Kolegium wskazało, że stosownie do art. 30 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy dłużnika może umorzyć należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, w łącznej wysokości 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów oraz 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
Zgodnie z informacją udzieloną przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W.- F., skarżący dokonywał regularnych wpłat na rzecz uprawnionej K. Ł. jedynie w okresie od lutego 2006 r. do grudnia 2006 r. w kwocie 300 zł miesięcznie. Zatem egzekucja prowadzona w sprawie zasadzonych alimentów nie była skuteczna co najmniej przez okres 3 lat.
Jednocześnie Kolegium podkreśla, że mająca w niniejszej sprawie zastosowanie ustawa nie przewiduje możliwości umorzenia należności dłużników alimentacyjnych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej przez organ właściwy wierzyciela ze względu na jego sytuację rodzinną i dochodową.
Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu podnosząc, że organy administracji niesłusznie podjęły swe rozstrzygnięcie na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stwierdził, że skoro jego "zobowiązanie alimentacyjne" powstało na mocy poprzednio obowiązującego aktu prawnego, tj. ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, to przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie mogą mieć w jego przypadku zastosowania. Podkreślił, że jego zobowiązanie do ponoszenia alimentów na rzecz córki ustalone zostało w wyroku Sądu Okręgowego we W. z dnia [...] 2003 r., natomiast ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów weszła w życie z dniem 1 października 2008 r. W konkluzji skarżący stwierdził, że zmiana przepisów prawa nie może powodować dla niego negatywnych skutków.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami – zwana dalej p.p.s.a.). Istotnym jest także, że rozstrzygając daną sprawę sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa a zakres jego procedowania wytyczają granice danej sprawy oraz zakaz reformationis in peius (art. 133 i 134 § 1 i 2 p.p.s.a).
W ocenie Sądu skarga nie jest zasadna, bowiem zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Zastępcy Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z [...] 2011 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej, nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), zwana dalej jako ustawa.
Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy w łącznej wysokości:
- 1) 30% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
- 2) 50% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
- 3) 100% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
Z dniem 1 października 2008 r. weszła w życie nowa ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), która zastąpiła dotychczasowy akt prawny regulujący zasady udzielania pomocy osobom uprawnionym do alimentów przypadku bezskuteczności ich egzekucji oraz zasady postępowania wobec dłużników alimentacyjnych - ustawę z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Nie jest to równoznaczne z tym, że dłużnicy alimentacyjni zobowiązani do zwrotu kwot w wysokości wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, powiększonych o 5 % na podstawie uprzednio obowiązującej ustawy (art. 12 ust. 1 ustawy o zaliczce) zostali z tego obowiązku zwolnieni. Egzekucję tych należności, stosownie do art. 43 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, prowadzi się w dalszym ciągu aż do ich zaspokojenia na podstawie dotychczasowych przepisów.
W przepisach przejściowych ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie przewidziano stosowania wobec dłużników alimentacyjnych zobowiązanych do zwrotu kwot wypłaconych w formie zaliczki alimentacyjnej, ubiegających się o zastosowanie ulg w spłacie należności, uregulowań zawartych w ustawie o zaliczce.
Trzeba również zauważyć, że sprawa dotycząca umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych nie jest sprawą o zaliczkę alimentacyjną, o której mowa w art. 41 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Powyższy przepis określa, że sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Stanowisko takie wyraził NSA W-wa w wyroku z 2010-10-27 (sygn. akt I OSK 980/10, LEX nr 745401) stwierdzając, że przy rozpatrywaniu wniosku dłużnika o umorzenie zadłużenia, powstałego z tytułu wypłaconego wierzycielowi przez Skarb Państwa świadczenia zastępującego świadczenie alimentacyjne zasadzone przez sąd, istotne jest, z jakim świadczeniem mamy w danym przypadku do czynienia. Przepis art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dotyczy bowiem tylko należności, powstałych na skutek świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.
Nie dotyczy on natomiast należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych uprawnionemu na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej. Umarzanie tych ostatnich należności określa natomiast art. 30 ust. 1 w związku z art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy nowej tj. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
W myśl ww. regulacji organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, jeżeli został spełniony, określony w tym przepisie w sposób procentowy, warunek skuteczności egzekucji. Przepis art. 28 ust. 1 pkt 2 odnosi się przy tym do należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej.
Kategoryczne sformułowanie art. 30 ust. 1 ustawy nie pozostawia wątpliwości, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych(por.. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 26 sierpnia 2010 r.II SA/Bk 289/10 Z przepisów intertemporalnych zawartych w art. 41 i 43 ustawy wynika bowiem wniosek, że w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej przez organ zaliczek alimentacyjnych za okresy zasiłkowe przypadające w okresie obowiązywania ustawy o zaliczce alimentacyjnej, zastosowanie znajduje nowa ustawa, jeżeli wniosek o umorzenie dłużnik złożył po dniu 1 października 2008 r.(patrz teza wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 15 września 2010 r.II SA/Bd 733/10).
Zgodnie z informacją udzieloną przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W.- F., skarżący dokonywał regularnych wpłat na rzecz uprawnionej K. Ł. jedynie w okresie od lutego 2006 r. do grudnia 2006 r. w kwocie 300 zł miesięcznie. Zatem egzekucja prowadzona w sprawie zasadzonych alimentów nie była skuteczna co najmniej przez okres 3 lat. Wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconej na córkę zaliczki alimentacyjnej w kwocie 2.320,50 zł skarżący złożył 10 stycznia 2011 r.
Jednocześnie należy wskazać, że mająca w niniejszej sprawie zastosowanie ustawa nie przewiduje możliwości umorzenia należności dłużników alimentacyjnych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej przez organ właściwy wierzyciela ze względu na jego sytuację rodzinną i dochodową.
Z tej racji Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.