Uzasadnienie
Ż. R. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Dyrektora Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa Śląskiego w K. (dalej także organ) polegającej na pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku skarżącej o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko W. R. w okresie zasiłkowym 2016/2017.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że w dniu 21 marca 2017 r. Ż.R. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej w G. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko W. R.. We wniosku strona wskazała jako miejsce zamieszkania adres [...] ul [...] podając, że adres ten ma służyć również do korespondencji w sprawie.
Pismem z dnia 23 marca 2017 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w G. wezwał stronę do uzupełnienia wniosku.
Pismem z dnia 29 marca 2017 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w G. przekazał oryginał wniosku strony do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w K. (ROPS) celem ustalenia, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Pismem z dnia 19 maja 2017 r. ROPS wezwał stronę do uzupełnienia dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia wniosku. Poinformował jednocześnie stronę, że uzupełnień dokonać należy w terminie 14 dni od daty otrzymania wezwania. Wyjaśnił, że niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia z powodu braków formalnych (art. 24 a ustawy o świadczeniach rodzinnych).
W piśmie z dnia 28 września 2017 r. ROPS powiadomił stronę, że wniosek z dnia 21 marca 2017 r. nie został uzupełniony mimo upływu 14 dniowego terminu, zawiera braki formalne, a zatem pozostawiono go bez rozpatrzenia.
Pismem z dnia 30 października 2017 r. strona wniosła do Samorządowego Kolegium w Katowicach zażalenie na bezczynność organu polegającą na pozostawieniu jej wniosku z dnia 21 września 2017 r. bez rozpatrzenia. Zarzuciła naruszenie art. 43 K.p.a. przez jego błędne zastosowanie i dokonanie niewłaściwego doręczenia przesyłki poleconej do rąk osoby zamieszkałej przy ul. [...] w G.. Wniosła o wydanie orzeczenia zobowiązującego organ do podjęcia stosownych czynności zmierzających do załatwienia sprawy i rozstrzygnięcia wniosku. Zdaniem strony nie została ona prawidłowo wezwana do uzupełnienia wniosku i przedłożenia niezbędnych dokumentów, a w konsekwencji doszło do naruszenia art. 24a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przyznała, że pismo zostało wysłane na wskazany przez nią adres jednakże, jak podkreśliła, nie zostało odebrane przez nią osobiście. Wezwanie zostało odebrane przez matkę jej partnera życiowego, a zatem osobę niespokrewnioną, niespowinowaconą, z którą strona nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego.
Ponadto wyjaśniła, że od kilku miesięcy nie zamieszkuje pod wskazanym adresem ale w G. przy ul [...]. Zdaniem strony w stanie faktycznym sprawy nie można uznać matki jej partnera życiowego za dorosłego domownika, a wobec powyższego nie można uznać, że doszło do skutecznego doręczenia pisma w trybie art. 43 K.p.a
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach postanowieniem z dnia [...] r. nr [...]uznało zażalenie na niezałatwienie sprawy dotyczącej ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko W.R. w okresie zasiłkowym 2016/2017 za nieuzasadnione. Wyjaśniło w pierwszej kolejności, że do zażalenia strony stosuje się przepisy K.p.a. w brzmieniu przed 1 czerwca 2017 r. Kolegium przywołało treść art. 35 K.p.a., art. 36 K.p.a. i art. 37 K.p.a. zauważając, że niezałatwienie sprawy w terminie zachodzi wówczas, gdy organ prowadzący postępowanie;
1) nie załatwił sprawy niezwłocznie (art. 35 § 2 K.p.a.), 2) nie załatwił sprawy przed upływem terminu określonego w art.35 § 3 K.p.a., chociaż był obowiązany do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki jeszcze przed upływem terminu,3) nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 § 3 K.p.a., 4) nie załatwił sprawy w terminie określonym w przepisach szczególnych (art. 35 § 4 K.p.a.). Kolegium stwierdziło, że z bezczynnością organu administracji publicznej polegającej na niezałatwieniu sprawy w terminie mamy do czynienia, gdy zachodzą dwie konieczne i jednoczesne przesłanki stanu prawnego i faktycznego; pierwszą jest niezałatwienie sprawy, a drugą upływ terminu wynikającego z art. 35, 36 K.p.a. lub przepisów szczególnych, zaś brak któregokolwiek ze wskazanych elementów wyklucza bezczynność organu.
Odnosząc się do stanu faktycznego sprawy Kolegium zauważyło, że wezwanie organu do uzupełnienia wniosku z dnia 19 maja 2017 r. zostało doręczone stronie w dniu 30 maja 2017 r., o czym świadczy zwrotne potwierdzenie odbioru znajdujące się w aktach sprawy. Termin do uzupełnienia wniosku minął 13 czerwca 2017 r. Ponieważ strona nie odpowiedziała na wezwanie poprzez dostarczenie brakujących dokumentów organ pismem z dnia 28 września 2017 r. poinformował ją, że wniosek dotyczący świadczeń rodzinnych na dziecko W. R. w okresie zasiłkowym 2016/2017 pozostawiono bez rozpatrzenia, a tym samym organ zakończył postępowanie w sprawie.
Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że w świetle powyższych ustaleń nie można przyjąć, by spełnione zostały przesłanki bezczynności organu I instancji, organ ten bowiem w sposób właściwy poinformował stronę o pozostawieniu jej wniosku bez rozpatrzenia, co jest zgodne z art. 64 § 2 K.p.a.
W skardze z dnia 23 grudnia 2017 r. na bezczynność organu wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 43 K.p.a., a w konsekwencji naruszenie art. 24a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez pozostawienie wniosku strony bez rozpoznania, podczas gdy strona nie została prawidłowo wezwana do uzupełnienia lub poprawienia tegoż wniosku. Wniosła o zobowiązanie organu do podjęcia stosownych czynności zmierzających do załatwienia sprawy, w szczególności do prawidłowego wezwania skarżącej do uzupełnienia lub poprawienia wniosku oraz rozpoznania tegoż wniosku; wezwanie i przesłuchanie w charakterze świadka J.K. okoliczność szczegółowo opisaną w skardze oraz przeprowadzenia dowodów z dokumentów załączonych do skargi na okoliczności przywołane w uzasadnieniu. W uzasadnieniu (podobnie jak w zażaleniu) skarżąca nie zgodziła się ze sposobem prowadzenia postępowania przez organ ponownie podnosząc, że w jej przekonaniu nie została prawidłowo wezwana do uzupełnienia wniosku i przedłożenia niezbędnych dokumentów.
W tym zakresie podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko. Dodatkowo stwierdziła, że organ nie podjął czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i interes strony. Organ nie podjął próby kontaktu ze skarżącą w inny sposób niż pocztowy. W ocenie skarżącej działanie organu nie budzi zaufania do władzy publicznej, a nadto świadczy o rażącym zaniedbaniu. Skarżąca zauważyła, że zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostawienie podania bez rozpoznania jest formą zakończenia postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy strona nie usunęła braków podania w terminie, mimo prawidłowego wezwania i pouczenia. Zdaniem skarżącej w obliczu przywołanych przez nią okoliczności organ pozostaje w bezczynności.
W odpowiedzi na skargę organ stwierdził, że działał zgodnie z prawem. Przedstawił przebieg postępowania podkreślając, że wszelka korespondencja w sprawie była kierowana do skarżącej na adres podany we wniosku z dnia 21 marca 2017 r. Wezwanie do uzupełnienia niezbędnej dokumentacji, zawierające prawidłowe pouczenie, zostało odebrane w dniu 30 maja 2017 r. przez pełnoletniego domownika, co było zgodne z art. 43 K.p.a. Ponadto wyjaśnił, że informację o zmianie adresu zamieszkania skarżącej organ uzyskał dopiero w dniu 6 listopada 2017 r., przy piśmie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 2 listopada 2017 r. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 43 K.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i dokonanie niewłaściwego doręczenia przesyłki poleconej organ zaznaczył, że zgodnie z art. 41 § 1 K.p.a. w toku postępowania strony oraz przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu, w tym adresu elektronicznego.
W razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny (§ 2). Uznał doręczenie przesyłki poleconej pod adres wskazany przez skarżącą za prawidłowe. Organ podkreślił przy tym, że termin określony w art. 24a ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest terminem materialnoprawnym, a więc nieprzywracalnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej " p.p.s.a."), uprawniony jest do uwzględnienia skargi na bezczynność organu w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a oraz do zobowiązania organu do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1 p.p.s.a.). W wypadku braku podstaw do uwzględnienia skargi, sąd oddala ją, co wynika z art. 151 p.p.s.a.
Na wstępie należy podkreślić, że postępowanie wywołane skargą na bezczynność organu cechuje pewna specyfika polegająca na tym, iż rozpoznając skargę tego rodzaju, sąd nie wnika w merytoryczną i procesową poprawność wydawanego przez ten organ aktu czy podejmowanych czynności.
Sąd odnosząc się do żądań skarżącej zawartych w skardze wyjaśnia również, że przeprowadzenie dowodu przez sąd administracyjny służy nie ustaleniu stanu faktycznego sprawy, co należy do obowiązków organu administracyjnego. Jak trafnie ujął to NSA w wyroku z 7 lutego 2006 r., II GSK 359/05, LEX nr 216130 "Celem postępowania dowodowego, o którym stanowi art. 106 § 3 p.p.s.a., nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń".
W przypadku skargi na bezczynność organu, przedmiotem kontroli sądowej nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjęcia działania w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Natomiast, z samą bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podejmie żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże, mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu, lub nie podjął stosownej czynności.
W sprawie nie ulega wątpliwości, że na pozostawienie podania bez rozpoznania (art. 64 § 2 K.p.a.) przysługuje skarga na bezczynność organu, stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. (Uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 września 2013 r. I OPS 2/13, ONSAiWSA 2014/1/2, OSP 2014/5/53, LEX nr 1356405). Analiza akt sprawy wskazuje, zatem że wniesiona przez skarżącą skarga jest dopuszczalna a tym samym podlegała kontroli Sądu.
Przedmiotem zarzucanej przez skarżącą bezczynności jest bezczynność Dyrektora Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa Śląskiego polegająca, zdaniem strony, na pozostawieniu bez rozpoznania wniosku skarżącej o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko W. R.w okresie zasiłkowym 2016/2017.
Sąd rozpatrujący przedmiotową sprawę podzielił stanowisko organu znajdujące pełne odzwierciedlenie w aktach administracyjnych sprawy, uznające skargę złożoną w tej sprawie za bezzasadną. Organ nie pozostaje bowiem w bezczynności w załatwieniu wniosku skarżącej z dnia 21 maja 2017 r. Zasadnie organ wskazuje, że wszelka korespondencja w tym wezwanie do uzupełnienia wniosku było kierowane na adres zamieszkania (będący również adresem do korespondencji) podany przez skarżącą we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego o dodatków do tegoż zasiłku na córkę.
Sąd podziela stanowisko organu, że w warunkach tejże sprawy doręczenie korespondencji na adres wskazany przez skarżącą było doręczeniem skutecznym.. Bezpodstawne są zatem twierdzenia skarżącej, że J.K-matka partnera skarżącej, która odbierała pisma organu, na podstawie art. 43 K.p.a. nie jest domownikiem. J.K bez wątpienia była dorosłym domownikiem, a więc osobą uprawnioną do odbioru korespondencji w imieniu skarżącej. Podkreślić także należy, że w aktach administracyjnych sprawy nie ma żadnej informacji Z. R., która mogłaby skutecznie wskazywać, że skarżąca poinformowała organ o zmianie adresu do doręczeń. Niewątpliwie skarżącej została doręczona korespondencja pod adresem jaki został określony we wniosku, czyli pod adresem: ul. [...]w G... Podkreślenia wymaga w tym miejscu również, że osoba należycie dbająca o swe interesy, winna tak zorganizować odbiór korespondencji, aby uniknąć ewentualnych ujemnych skutków związanych z niemożnością odbioru korespondencji.
Jest to również ważne dla strony, że organ administracji publicznej nie jest obowiązany badać z urzędu, czy znany mu adres strony jest adresem aktualnym, czy pod którym aktualnie przebywa (por. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2379/14). Ustawodawca w art. 41 § 1 K.p.a ustanawia domniemanie prawidłowości doręczenia pod dotychczasowym adresem, jeżeli strona zaniedbała obowiązkowi zawiadomienia organu administracji publicznej prowadzącego postepowanie o zmianie adresu zaszłej w toku postępowania- zob. wyrok NSA z dnia 8 maja 2012 r.- sygn. akt II GSK 490/11. Wobec powyższego uznać należało podnoszone w skardze zarzuty naruszenia art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a. oraz art. 43 K.p.a. za chybione.
W kontekście zarzutów skargi dotyczących naruszenia art. 24a ustawy o świadczeniach rodzinnych wymaga podkreślenia, że z treści wskazanego przepisu wynika, iż w sytuacji nieprawidłowo wypełnionego wniosku organ właściwy wzywa pisemnie osobę ubiegającą się o świadczenia do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. W przypadku nieuzupełnienia złożonego wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku o wymagane dokumenty lub informacje żądanie wszczęcia postępowania jest bezskuteczne, a tym samym nie dochodzi w ogóle do wszczęcia postępowania.
Należy podkreślić, że przed złożeniem przez stronę kompletnego wniosku pod względem formalnym postępowanie administracyjne się nie toczy, wniosek nie jest rozpatrywany i w przypadku nieuzupełnienia w dalszym ciągu rozpatrywany być nie może. Wniosek taki pozostawia się bez rozpatrzenia w drodze czynności materialno-technicznej. W praktyce działania organów administracji publicznej najczęściej spotykaną formą jest pisemne powiadomienie wnoszącego podanie o pozostawieniu pisma bez rozpatrzenia, z uwagi na niedopełnienie czynności określonych w wezwaniu i zdaniem sądu jest to właściwa forma.
Wskazać należy, że z treści wezwania skierowanego do skarżącej wynikało wyraźnie, jakie braki należy usunąć i w jakim terminie. Organ przedstawił też podstawę prawną skierowanego do skarżącej wezwania, jednocześnie zawiadamiając stronę, że nieusunięcie braku wniosku we wskazanym terminie spowoduje pozostawienie go bez rozpoznania.
W konsekwencji organ zasadnie i w wyznaczonym terminie wobec braku wykonania tego wezwania, zawiadomieniem z dnia 28 września 2017 r. skierowanym do skarżącej pozostawił jej wniosek bez rozpoznania. W zawiadomieniu wyjaśniono motywy i podano podstawę prawną tej czynności. Innymi słowy, organ podejmując tę czynność, poinformował stronę, że nie rozpozna sprawy zainicjowanej jej wnioskiem ponieważ ta w terminie nie uzupełniła braków formalnych.
Wbrew zatem zarzutom skargi, organ z pewnością nie pozostawał w bezczynności w załatwieniu przedmiotowej sprawy.
Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.