Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 8 lutego 2008 roku nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu wszczęło postępowanie w celu zbadania czy zachodzą przesłanki z art.156 § 1 kpa do stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza K. z dnia 25 sierpnia 2004 roku nr [...].
Wnioskiem z dnia 12 czerwca 2008 r. E.W. wystąpiła o stwierdzenie nieważności postanowienia podając, że brak jest podstaw prawnych do wydania tego typu postanowienia.
E.W. złożyła skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego wnosząc o zobowiązanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego do załatwienia sprawy w określonym terminie.
Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2009 r. Sąd odrzucił skargę.
W uzasadnieniu podano, że skarżąca wniosła dwie skargi zarzucające bezczynność organów w tej samej sprawie to jest żądania przez skarżącą stwierdzenia nieważności tego samego postanowienia organu z dnia 8 lutego 2008 r. Skutkiem procesowym wniesienia pierwszej skargi jest uruchomienie postępowania sądowoadministracyjnego, czego konsekwencją jest powstanie ujemnej przesłanki dopuszczalności kolejnej skargi w tej samej sprawie. Wobec powyższego druga skarga podlega odrzuceniu stosownie do art.58 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako: ppsa).
Na skutek skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2009 r. uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że w niniejszej sprawie E.W. wniosła do Sądu – po uprzednim wezwaniu organu administracyjnego do usunięcia naruszenia prawa – skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu w przedmiocie załatwienia jej wniosku o stwierdzenia nieważności postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 lutego 2008 r., nr [...], którym wszczęto postępowanie o stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza K. z dnia 25 sierpnia 2004 r. nr [...]. W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że brak jest ujemnej przesłanki dopuszczalności skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga okazała się uzasadniona.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca aktualnie umocowanie i określone granice w przepisach art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej ppsa. Zgodnie z tą zasadą sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, czy też zawartą w skardze argumentacją. Zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej natomiast strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżących.
W niniejszej sprawie skarżąca zażądała stwierdzenia nieważności postanowienia, które nie było zaskarżalne w administracyjnym toku instancyjnym.
W myśl art.126 kpa do postanowień stosuje się odpowiednio art.107 § 2-5 oraz art.109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie – również art.145-152 oraz art.156-159, z tym, że zamiast decyzji, o której mowa w art.149 § 3, 151 § 1 i 158 wydaje się postanowienie.
Za trafny zatem uznać należy pogląd w myśl którego z przepisu art.126 kpa wynika, że do postanowień, od których nie przysługuje zażalenie, nie stosuje się przepisów o stwierdzeniu nieważności, to jest art.156-159 kpa. Innymi słowy, weryfikowanie postanowień w trybie art.156 i następne kpa może się odnosić tylko do takich postanowień, od których przysługuje zażalenie.
W niniejszej sprawie rozważenia wymagało, czy a jeśli tak to jaki akt wydać należało celem załatwienia wniosku o stwierdzenia nieważności postanowienia, na które nie służy zażalenie. Art. 126 kpa na to pytanie wprost odpowiedzi nie udziela.
Rozważania winny obejmować badanie podstaw formalno-prawnych w tym zaistnienie negatywnych przesłanek podmiotowych bądź przedmiotowych tamujących wszczęcie takiego postępowania.
Przesłanką negatywną o charakterze podmiotowym będzie złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności danego aktu przez osobę, która nie ma legitymacji strony w postępowaniu, bądź stronę nie mającą zdolności do czynności prawnych. Natomiast jedną z przesłanek przedmiotowych jest niedopuszczalność prowadzenia postępowania z uwagi na charakter aktu, którego wniosek dotyczy (skierowane podanie o stwierdzenie nieważności w stosunku do takiej formy działania, do której nie odnosi się instytucja nieważności).
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w przypadku stwierdzenia zaistnienia negatywnych przesłanek jedynym rozstrzygnięciem wniosku o stwierdzenie nieważności takiego postanowienia winna być odmowa wszczęcia takiego postępowania. Do postanowień niezaskarżalnych zgodnie z regulacją zawartą w art.126 kpa nie odnosi się bowiem tryb weryfikacji z art.156-159 kpa (identycznie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 maja 1998 r., sygn. akt I SA 1524/97, LEX 44508; a także w wyroku z dnia 18.03.2002 r. sygn.akt IV SAB 69/01, W.Chrościelski; glosa do wyroku NSA z dnia 09.09.2002 r. II SA/Kr 3161/01; OSP 2003, z.11, poz.138. Komentarz do art.157 Kodeksu postępowania administracyjnego, [w:] M.Jaśkowska, A.Wróbel. KPA Komentarz, Zakamycze 2005, wyd II).
A zatem skoro w niniejszej sprawie wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczył niezaskarżalnego postanowienia z dnia 19 grudnia 2007 r. ([...]) o wszczęciu postępowania w celu zbadania stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza K. z dnia 13 sierpnia 2007 r. ([...]) ustalającej warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na przebudowie budynku gospodarczego na budynek mieszkalny należało w myśl przedstawionych wyżej wywodów odmówić wszczęcia takiego postępowania.
Nie podejmując działań w tym względzie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu pozostawało w bezczynności.
Złożoną w trybie art.149 ppsa skargę należało uznać za zasadną, co czyniło koniecznym zobowiązanie organy do wydania aktu załatwiającego wniosek.
/-/ I.Kucznerowicz /-/ J.Stankowski /-/ M.Dybowski jf