Uzasadnienie
Pismem z dnia 20 lipca 2023 r. A. F. (dalej: strona, skarżąca) wniosła do tutejszego Sądu skargę na bezczynność Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Złotoryi w przedmiocie wniosku o wypłatę dodatku węglowego.
W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 2 sierpnia 2023 r. wezwano stronę do usunięcia braków formalnych skargi przez złożenie dowodu wniesienia ponaglenia na niezałatwienie sprawy w terminie oraz podanie numeru PESEL skarżącej wskazując, że nieusunięcie braków skargi w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania spowoduje odrzucenie skargi.
Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że powyższe wezwanie doręczono dorosłemu domownikowi skarżącej w dniu 4 sierpnia 2023 r.
W piśmie z dnia 10 sierpnia 2023 r. strona podała swój numer PESEL. Jednocześnie skarżąca wyjaśniła, że w petitum skargi wniosła do organu w pierwszej kolejności o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie skarżącej wnioskowanego dodatku węglowego. W ocenie skarżącej, złożony i adresowany wprost do organu wniosek spełnia warunki ponaglenia. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2021 r., sygn. akt II OSK 2202/20 strona wskazała, że przejawem nadmiernego formalizmu byłoby odrzucenie skargi z uwagi m.in. na skierowanie ponaglenia do organu właściwego do jego rozpatrzenia pomimo naruszenia trybu jego wnoszenia, na wskazanie przez stronę składającą ponaglenie innej podstawy prawnej, niewskazanie organu, do którego ponaglenie jest składane albo wskazanie organu niewłaściwego.
Ponadto przywołując wyrok NSA z dnia 21 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 189/20 strona stwierdziła, że nie ma żadnego znaczenia jaki okres upłynął pomiędzy złożeniem ponaglenia a wniesieniem skargi do sądu administracyjnego, gdyż w odniesieniu do tych skarg takiego wymogu nie przewidują przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skargę należało odrzucić jako niedopuszczalną.
Zgodnie z art. 52 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: u.p.p.s.a.), skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 u.p.p.s.a.). Z kolei stosownie do art. 53 § 2b u.p.p.s.a., skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.
Na gruncie art. 35 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.), organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Zgodnie zaś z art. 37 § 1 k.p.a., stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (pkt 1 - bezczynność), bądź kiedy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (pkt 2 - przewlekłość).
Tym samym, złożenie skargi na bezczynność, czy też przewlekłość organu, jest możliwe dopiero po wniesieniu ponaglenia na niezałatwienie sprawy do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie (art. 37 § 3 pkt 1 k.p.a.) albo do organu prowadzącego postępowanie, jeżeli nie ma organu wyższego stopnia (art. 37 § 3 pkt 2 k.p.a.).
Stosownie do art. 58 § 1 pkt 6 u.p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne.
Z powyższych przepisów wynika, że warunkiem skutecznego wniesienia do wojewódzkiego sądu administracyjnego skargi na bezczynność organu, jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie, jest wyczerpanie środków zaskarżenia poprzez złożenie uprzednio przez stronę ponaglenia do organu wyższego stopnia. W niniejszej sprawie, jak wynika z akt sprawy i odpowiedzi na skargę, skarżąca takiego ponaglenia nie wniosła. W związku z tym, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału, wezwano skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi przez złożenie dowodu wniesienia ponaglenia na niezałatwienie sprawy w terminie, wyznaczając siedmiodniowy termin i pouczając o rygorze niezastosowania się do wezwania, tj. odrzuceniu skargi.
Jednocześnie wezwano stronę, pod tym samym rygorem, o podanie numeru PESEL. W piśmie z dnia 10 sierpnia 2023 r. skarżąca podała swój numer PESEL, nie załączając jednak dowodu wniesienia ponaglenia w sprawie. Strona wyjaśniła przy tym, że warunki ponaglenia spełnia zawarty w skardze wniosek o ponowne rozpatrzenie przez organ sprawy i przyznanie skarżącej wnioskowanego dodatku węglowego.
Z powyższym poglądem strony nie sposób się zgodzić. W pierwszej kolejności, odnosząc się do powołanych przez skarżącą wyroków NSA, tutejszy Sąd stwierdza, że przywołane orzeczenia wydane zostały w zupełnie odmiennym od niniejszej sprawy stanie faktycznym. Pierwsze z orzeczeń odnosi się do sytuacji, w której strona wprawdzie wniosła ponaglenie, ale skierowała je bezpośrednio do organu wyższego stopnia, zamiast za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie. Organ wyższego stopnia miał zatem obowiązek przekazania ponaglenia - w trybie uregulowanym przepisami k.p.a. - organowi właściwemu do jego rozpatrzenia. Powyższe działanie organu nie miało jednak wpływu na prawidłowość wniesienia skargi do sądu, której złożenie nastąpiło po wyczerpaniu środków zaskarżenia.
Odnosząc się do drugiego z przywołanych orzeczeń, wskazać należy, że NSA stwierdził w nim jednoznacznie, iż skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania może zostać wniesiona po wniesieniu ponaglenia, przy czym obowiązek sądu do rozpoznania skargi na bezczynność lub przewlekłość nie jest uzależniony od wydania przez organ wyższego stopnia postanowienia w przedmiocie rozpatrzenia ponaglenia ani dochowania terminu załatwienia sprawy wynikającego z tego postanowienia albo terminu wskazanego przez organ właściwy do rozpatrzenia sprawy wskazanego w zawiadomieniu o niemożliwości dotrzymania ustawowego terminu załatwienia sprawy. Tymczasem w przedmiotowej sprawie skarżąca w ogóle nie wniosła ponaglenia ani do organu właściwego ani do organu wyższego stopnia.
Nie można bowiem, wbrew twierdzeniom skarżącej, uznać za ponaglenie zawartego w treści skargi wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy przez organ, którego bezczynność strona skarży. Adresatem skargi jest wszakże Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, nie zaś organ prowadzący postępowanie w sprawie.
Dodatkowo w tym miejscu zauważyć trzeba, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazywano, iż wniesienie ponaglenia i skargi w tym samym dniu lub po wniesieniu skargi, należy zakwalifikować jako niezgodne z art. 52 § 1 u.p.p.s.a. (por. postanowienia NSA z dnia 20 stycznia 2022 r., sygn. II OSK 2772/21, z dnia 29 czerwca 2023 r., sygn. I OSK 1062/23 oraz wcześniejsze z dnia 18 czerwca 2015 r., sygn. akt I OSK 1579/15 i z dnia 13 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 3044/15, dostępne w bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie tym wskazywano, że dopuszczenie możliwości jednoczesnego wnoszenia skargi na bezczynność i ponaglenia, podważałoby racjonalność ustawodawcy, który wprowadzając do Kodeksu postępowania administracyjnego instytucję ponaglenia wyposażył stronę w dodatkowy instrument mający na celu dyscyplinowanie organów administracji w zakresie sprawności i szybkości załatwienia sprawy.
Należy uwzględnić, że ratio legis wprowadzenia wymogu uprzedniego wyczerpania środka w postaci ponaglenia było zapewnienie kontroli terminowości w postępowaniu administracyjnym z jednoczesnym ograniczeniem obciążania sądu sprawami, które mogą być załatwione przez organy administracji.
W tej sytuacji, wobec niewyczerpania przez stronę przysługującego jej środka zaskarżenia, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 u.p.p.s.a, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.