Uzasadnienie
Pismem z dnia 26 kwietnia 2022 r. C. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na bezczynność Wójta Gminy G. (dalej: organ, Wójt Gminy) w rozpoznaniu wniosku z dnia 15 listopada 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej w zakresie "dokumentów zawierających informacje dotyczące zasobu użytkowanych przez podmiot artykułów piśmienniczych i biurowych w latach 2015-2021, w tym w szczególności:
- - dokumentów zawierających informacje o rokrocznym zapotrzebowaniu na poszczególne rodzaje artykułów;
- - dokumentów zawierających informacje o przetargach ogłaszanych i realizowanych przez podmiot w tym zakresie;
- - dokumentów zawierających informacje o umowach zawieranych na dostawy tychże produktów;
- - dokumentów zawierających informacje o cenach zakupionych towarów/środków na nie przeznaczonych;
- - dokumentów zawierających informacje o tożsamym znaczeniu i zakresie."
Jak wynika z treści skargi, wspomniany wniosek strona złożyła za pośrednictwem poczty elektronicznej. Organ nie udzielił stronie żądanych informacji w terminie wynikającym z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r., poz. 902, dalej: u.d.i.p.), nie powiadomił o powodach braku realizacji żądania wniosku oraz nie wyznaczył nowego terminu rozpoznania tego wniosku (nie dłużej niż 2 miesiące od złożenia wniosku), a nadto również:
- - nie zawiadomił wnioskodawcy o braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem (z uwagi na brak dyspozycji odpowiednimi środkami technicznymi);
- - nie wskazał na konieczność uiszczenia opłaty na poczet kosztów związanych z udostępnieniem informacji (związanych z przekształceniem w formę wskazaną we wniosku lub też wynikających z wnioskowanego sposobu przekazania);
- - nie wskazał zaleceń zmiany wniosku co do sposobu lub formy przekazania informacji publicznej.
Wskazując na bezczynność organu, skarżąca zarzuciła naruszenie
1) art. 61 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim przepis ten stanowi podstawę prawa do uzyskiwania informacji publicznej, poprzez nieudostępnienie informacji publicznej na wniosek złożony za pośrednictwem elektronicznej poczty organu w dniu 15 listopada 2021 r.;
2) art. 10 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. w zakresie, w jakim z przepisów tych wynika, że informacja nieudostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej jest udostępniana na wniosek bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w ciągu 14 dni od dnia złożenia wniosku.
Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o:
- - zobowiązanie organu do załatwienia wniosku o udostępnienie informacji publicznej;
- - ustalenie, że organ dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu tego wniosku oraz ustalenie charakteru tej bezczynności;
- - zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy wyjaśnił, że brak odpowiedzi na wniosek wynikał z przeoczenia pracownika. Wskazał, że "na chwile obecną dokumenty są kompletowane".
W piśmie procesowym z dnia 24 czerwca 2022 r., będącym repliką do odpowiedzi na skargę, skarżąca wniosła o zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku z dnia 15 listopada 2021 r. w całości. Podniosła, że organ nadal pozostaje w bezczynności, albowiem nie udzielił stronie żadnej informacji spośród tych, o jakie wnioskowała skarżąca.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.), sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Kontrolowana sprawa została na tej podstawie rozpoznana w trybie uproszczonym.
Dla dopuszczalności skargi na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie jest wymagane poprzedzenie jej jakimkolwiek środkiem zaskarżenia na drodze administracyjnej - czyli nie jest wymagane "wyczerpanie środków zaskarżenia" w rozumieniu art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. (por. wyroki NSA z 30 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1991/12 i z 24 maja 2006 r., sygn. akt I OSK 601/05, postanowienie NSA z 23 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 646/10, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, jak i dalej powołane orzeczenia).
Stosownie do art. 4 ust. 3 u.d.i.p., podmioty, o których mowa w ust. 1 i 2 tego przepisu, obowiązane są do udostępnienia informacji publicznej wówczas, gdy są w jej posiadaniu. W przeciwnym przypadku obowiązek taki nie występuje, a dla uchylenia się od zarzutu bezczynności w tym przedmiocie wystarczające jest poinformowanie wnioskodawcy na piśmie o nieposiadaniu żądanej informacji. Natomiast, jeśli organ posiada określoną informację publiczną powinien rozpoznać wniosek na zasadach uregulowanych w ustawie. Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. udostępnianie informacji publicznej na wniosek powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z wyjątkiem sytuacji przewidzianej w art. 13 ust. 2 i art. 15 ust. 2 u.d.i.p. Przy czym ustawa nie przewiduje żadnej szczególnej formy udzielenia informacji publicznej i jej udostępnienie jest czynnością materialno-techniczną. W art. 16 ust. 1 u.d.i.p. przewidziana została forma decyzji dla odmowy udostępnienia informacji publicznej oraz dla umorzenia postępowania w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 u.d.i.p.
Na gruncie przepisów analizowanej ustawy, bezczynność podmiotu zobowiązanego do rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej ma miejsce wówczas, gdy organ będąc w posiadaniu żądanej informacji publicznej, nie podejmuje stosownej czynności materialno-technicznej w postaci udzielenia tej informacji (art. 10 ust. 1 u.d.i.p.) lub nie wydaje decyzji o odmowie jej udostępnienia (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.). Natomiast w formie zwykłego pisma informuje się wnioskodawcę o tym, że: podmiot nie jest zobowiązany do udostępnienia informacji publicznych; dana informacja nie jest informacją publiczną; organ lub podmiot zobowiązany informacją taką nie dysponuje (ze wskazaniem przyczyn takiego stanu rzeczy), czy też – że zachodzi sytuacja wskazana w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., a więc że informacja publiczna podlega udostępnieniu na podstawie innych ustaw, które ten tryb odmiennie regulują (por. wyrok WSA w Olsztynie z 11 stycznia 2022 r., sygn. akt II SAB/Ol 166/21. LEX nr 3288449).
W przypadku złożenia skargi na bezczynność w zakresie udostępnienia informacji publicznej, obowiązkiem Sądu jest w pierwszej kolejności zbadanie, czy sprawa mieści się w zakresie podmiotowym i przedmiotowym u.d.i.p. Dopiero bowiem stwierdzenie, że podmiot, do którego zwrócił się wnioskodawca, był obowiązany do udzielenia informacji publicznej oraz, że żądana przez wnioskodawcę informacja miała charakter informacji publicznej w rozumieniu przepisów u.d.i.p., pozwala na dokonanie oceny, czy w konkretnej sprawie można skutecznie zarzucić konkretnemu podmiotowi (adresatowi wniosku) bezczynność.
Jak wynika z akt sprawy, skarżąca w dniu 15 listopada 2021 r. złożyła (drogą elektroniczną) wniosek o udostępnienie informacji publicznej w zakresie zasobu użytkowanych przez organ artykułów piśmienniczych i biurowych w latach 2015-2021, w szczególności dokumentów zawierających informacje o: rokrocznym zapotrzebowaniu na poszczególne rodzaje artykułów; przetargach ogłaszanych i realizowanych przez podmiot w tym zakresie; umowach zawieranych na dostawy tych produktów; cenach zakupionych towarów lub środków na nie przeznaczonych, a także dokumentów zawierających informacje o tożsamym znaczeniu i zakresie.
W kontrolowanej sprawie nie było sporne, że adresat wniosku (Wójt Gminy G.) jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej, zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy. Zgodnie bowiem z tym przepisem takimi podmiotami są organy władzy publicznej. W związku z tym należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie wniosek został skierowany do organu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej.
Nie budzi również wątpliwości i nie jest w sprawie kwestionowane, że żądania zawarte we wniosku z dnia 15 listopada 2021 r. dotyczą informacji publicznej, albowiem dotyczą wydatkowania środków publicznych, pozostających w dyspozycji gminy. Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonym w tej ustawie. Jest nią każda wiadomość wytworzona przez szeroko rozumiane władze publiczne a także inne podmioty, które tę władzę realizują, bądź gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa, w zakresie ich kompetencji. W art. 6 ust. 1 ustawy ustawodawca wymienił rodzaje spraw, jakich mogą dotyczyć informacje publiczne. Z treści art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. f) ustawy wynika, że informacją publiczną podlegającą udostępnieniu jest informacja o podmiotach, o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy, w tym majątku, którym dysponują. W myśl zaś art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a) ustawy informacją publiczną jest informacja o danych publicznych, w tym treść i postać dokumentów urzędowych.
Co w sprawie ważne, organ nie kwestionował faktu otrzymania wniosku. Brak odpowiedzi na ten wniosek tłumaczył natomiast przeoczeniem pracownika. W tym miejscu trzeba odnotować, że dla zasadności skargi na bezczynność nie ma znaczenia okoliczność z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinioną albo też niezawinioną opieszałością organu (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 13 lipca 2022 r., sygn. akt III SAB/Gl 207/22).
W okolicznościach faktycznych rozstrzyganej sprawy nie jest sporne to, że na dzień wniesienia skargi organ nie rozpoznał złożonego przez stronę wniosku o udzielenie informacji publicznej. Konstatacja ta uzasadniała przyjęcie, że w sprawie organ dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku strony z dnia 15 listopada 2021 r., o czym Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. orzekł w punkcie I wyroku.
Zgodnie z normą z art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd zobowiązany był jednocześnie ocenić, czy stwierdzona bezczynność organu nosi cechy rażącego naruszenia prawa. Oceniając stopień naruszenia prawa w związku z zaistniałą bezczynnością Sąd uznał, że bezczynność organu nie ma miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Warto w tym miejscu dodać, że kwalifikacja naruszenia prawa jako rażącego oznacza stan, w którym wyraźnie, innymi słowy ewidentnie, naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa i naruszenie to posiada pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako "zwykłe" naruszenie prawa. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, ale musi być ono znaczne i niezaprzeczalne oraz pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności czy oczywistego lekceważenia przepisów (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 12 września 2022 r., sygn. akt I SAB/Bk 5/22).
W ocenie Sądu, z okoliczności sprawy nie wynika aby bezczynność organu stanowiła konsekwencję celowego unikania rozpoznania wniosku strony. Z udzielonej odpowiedzi na skargę wynika, że brak odpowiedzi na wniosek strony stanowił konsekwencję przeoczenia pracownika organu. O ile zatem w sprawie oczywistym jest, że w rozważanych okolicznościach faktycznych należało stwierdzić bezczynność organu w rozpoznaniu wniosku strony, o tyle, brak jest – zdaniem Sądu – przesłanek dla orzeczenia o kwalifikowanym charakterze tej bezczynności.
Wobec faktu, że na dzień orzekania w sprawie Sąd nie dysponował informacją o rozpoznaniu wniosku przez organ, w punkcie II wyroku, w myśl art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd zobowiązał organ do załatwienia wniosku strony w terminie 14 dni od otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.
Zawarte w punkcie III wyroku orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania znajduje swoją podstawę prawną w treści art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800).
Na zasądzoną kwotę kosztów składa się wartość wpisu od skargi (100 zł), jaki uiściła strona skarżąca inicjując postępowanie sądowe w sprawie, koszty zastępstwa prawnego według norm prawem przepisanych (480 zł) oraz kwota 17 zł z tytułu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.