Uzasadnienie
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zarządzeniem z dnia 14 marca 2018 r., sygn. akt IV SAB/Wr 76/17 pozostawił bez rozpoznania wniosek R. S. (dalej: skarżący) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu, zawarty w piśmie z dnia 24 lipca 2017 r.
W motywach zarządzenia przedstawił następujący stan fatyczny sprawy.
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł skarżący złożył pismem z dnia 16 maja 2017 r. zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 19 kwietnia 2017 r. wzywające do uiszczenia tego wpisu oraz wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na trudną sytuację ekonomiczną.
Zażalenie to zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2018 r., sygn. akt I OZ 122/18.
Zawarty w piśmie z dnia 16 maja 2017 r., wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych został pozostawiony bez rozpoznania zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 23 czerwca 2017 r. z uwagi na to, że nie został on złożony na wymaganym urzędowym formularzu. W uzasadnieniu tego zarządzenia wskazano także, że oceny tej nie zmienia fakt, że skarżący w piśmie z dnia 20 czerwca 2017 r. zawarł wniosek o ustanowienie adwokata w celu prawidłowego sporządzenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych podkreślając, że kolejny raz wnosi o zwolnienie od opłat sądowych, gdyż wnioskowi temu zostanie nadany odrębny bieg.
Postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 4 września 2017 r. zarządzenie referendarza sądowego z dnia 23 czerwca 2017 r. zostało utrzymane w mocy.
Zawarty w piśmie skarżącego z dnia 20 czerwca 2017 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie tego prawa w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu, skoro skarżący w piśmie tym podał, że wnosi o ustanowienie adwokata z urzędu w celu poprawnego i skrupulatnego sporządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz, że kolejny raz wnosi o zwolnienie z konieczności ponoszenia opłat sądowych.
W związku z powyższym wnioskiem, odrębnym pismem referendarza sądowego z dnia 23 czerwca 2017 r. k- 29 - poinformowano skarżącego, że prawo pomocy przyznane w postępowaniu przed sądem administracyjnym np. poprzez ustanowienie adwokata nie dotyczy dokonania przez tego adwokata wyłącznie jednej czynności procesowej polegającej na sporządzeniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Przyznane prawo pomocy (np. poprzez ustanowienie adwokata czy też zwolnienie od kosztów sądowych) obejmuje całe postępowanie sądowe w danej sprawie i dotyczy wszystkich mogących wystąpić w tej sprawie czynności procesowych. W piśmie tym wyjaśniono także, że przepisy odrębnej ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej i edukacji prawnej (Dz. U z 2015 r poz. 1255 ze zm.) przewidują w art. 3 ust. 1 pkt 4 możliwość udzielenia przez adwokata lub radcę prawnego, osobom uprawnionym określonym w art. 4 tej ustawy, nieodpłatnej pomocy polegającej na sporządzenie projektu pisma o zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowym lub ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w postępowaniu sądowo-administracyjnym.
Ustawa ta ma zastosowanie w postępowaniu przedsądowym. Zadanie polegające na udzielaniu nieodpłatnej pomocy prawnej jest zadaniem zleconym z zakresu administracji rządowej realizowanym przez powiat w porozumieniu z gminami albo samodzielnie w punktach nieodpłatnej pomocy prawnej (art. 8 ust 1 i 3 tej ustawy).
Ponadto w opisanym piśmie wezwano stronę skarżącą do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy zawartego w piśmie z dnia 20 czerwca 2017 r. poprzez złożenie go na wymaganym urzędowym formularzu.
Skarżący nie złożył, zawartego w piśmie z dnia 20 czerwca 2017 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, gdyż wniósł jedynie, pismem z dnia 24 lipca 2017 r., sprzeciw od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 23 czerwca 2017 r., które jak to już wyżej wskazano zostało utrzymane w mocy ostatecznym i nie podlegającym zaskarżeniu postanowieniem Sądu z dnia 4 września 2017 r., doręczonym skarżącemu 27 września 2017 r.
Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 17 października 2017 r. (k- 45) pozostawiono bez rozpoznania wniosek z dnia 20 czerwca 2017 r.
Zarządzenie to zostało następnie utrzymane w mocy postanowieniem Sądu z dnia 3 stycznia 2018 r.
W treści sprzeciwu z dnia 24 lipca 2017 r. od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 23 czerwca 2017 r. skarżący zawarł również dodatkowe oświadczenie, że Sąd zmusza go do ponoszenia kolejnych kosztów sądowych, na które go nie stać i że w związku z tym kolejny raz wnosi o wyznaczenie adwokata z urzędu lub pokrycie bezzasadnych wydatków (k- 31).
Pismem z dnia 17 października 2017 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do wyjaśnienia, w terminie 7 dni, czy powyższe oświadczenie jest kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (k-53). Odrębnym pismem, opatrznym tą sama datą wyjaśniono skarżącemu podstawy prawne dotyczące przedłożenia dokumentów źródłowych związanych z wnioskiem o prawo pomocy (k-54).
Zarządzenie referendarza sądowego z dnia 17 października 2017 r. o pozostawieniu wniosku o prawo pomocy bez rozpoznania oraz powyższe dwa pisma referendarza sądowego z dnia 17 października 2017 r. zostały doręczone skarżącemu w dniu 6 listopada 2017 r. (k- 57,58,59).
Pismem z dnia 12 listopada 2017 r. (k- 56), nadesłanym drogą elektroniczną, skarżący sporządził sprzeciw od powyższego zarządzenia referendarza sądowego z dnia 17 października 2017 r. oraz podał, że złożył kolejny wniosek o przyznanie bezpłatnej pomocy prawnej.
W odpowiedzi na pismo Sądu z dnia 16 listopada 2017 r. wzywające skarżącego do uzupełnia braku formalnego sprzeciwu poprzez jego podpisanie skarżący nadesłał podpisane pismo z dnia 11 grudnia 2017 r., w którym podał, że składa na podstawie art. 84 p.p.s.a. wniosek o udzielenie 14 dniowej prolongaty na uzupełnienie braków pisma z uwagi na uwikłanie go w dziesiątki spraw rodzinnych, cywilnych, karnych i administracyjnych (k-64).
Ponadto przedłożył dwa podpisane pisma z dnia 12 listopada 2017 r. nazwane sprzeciw/wniosek (k-65 i k-66), które były tożsame w treści z, zawierającym kopię podpisu, opisanym wyżej pismem skarżącego z dnia 11 listopada 2017 r. (k- 56) zawierającym sprzeciw od zarządzenia referendarza sadowego z dnia 17 października 2017 r. i wyjaśnienie, że skarżący złożył kolejny wniosek o bezpłatną pomoc prawną.
Pismem z dnia 27 grudnia 2017 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia braku formalnego, zwartego w sprzeciwie z dnia 24 lipca 2017 r. kolejnego wniosku o prawo pomocy, poprzez złożenie go wymaganym urzędowym formularzu i w tym celu przesłano skarżącemu urzędowy formularz w celu jego wypełnienia, osobistego podpisania i przesłania do Sądu lub złożenia w Sądzie w terminie siedmiu dni od dnia jego otrzymania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania (zgodnie z art. 257 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) (k-67).
Powyższe pismo wraz z załączonym formularzem zostało odebrane w dniu 17 stycznia 2018 r. (k-84).
Pismem z dnia 24 stycznia 2018 r. przesłanym droga elektroniczną, które wpłynęło do Sądu tego samego dnia (k- 86), skarżący podał, że z powodu kilku spraw karnych składa na podstawie art. 84 p.p.s.a. wniosek o udzielenie 21 dniowej prolongaty na uzupełnienie braków pisma. Jako przyczynę wniosku podał, że jest uwikłany w dziesiątki spraw rodzinnych, cywilnych, karnych i administracyjnych.
Pismem z dnia 5 lutego 2018 r. przesłanym droga elektroniczną, które wpłynęło do wydziału IV Sądu tego samego dnia, skarżący podał, że w imieniu własnym w związku z pojawieniem się nowych okoliczności wnosi o wyznaczenie dla jego skromnej osoby przedstawiciela prawnego do prowadzenia niniejszej sprawy. Nową okolicznością jest wezwanie do uiszczenia wysokiej kwoty 2.000 zł. Do pisma dołączy postanowienie Sądu Rejonowego, Wydział Karny, z dnia 4 grudnia 2017 r. ustalające od skarżącego na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania sądowego na kwotę 2.183,47 zł oraz pouczenie o zażaleniu.
Pismem z dnia 14 lutego 2018 r. przesłanym droga elektroniczną, które wpłynęło do wydziału IV Sądu tego samego dnia (k- 93), skarżący podał, że z powodu kilku spraw karnych, które mają obyć się w tym i kolejnym tygodniu i z powodu sporządzenia apelacji w dwóch sprawach karnych składa na podstawie art. 84 p.p.s.a. wniosek o udzielenie 30 dniowej kolejnej prolongaty na uzupełnienie braków pisma.
Zarządzeniem z dnia 14 marca 2018 r., sygn. akt IV SAB/Wr 76/17 referendarz sądowy pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżący o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu, zawarty w piśmie z dnia 24 lipca 2017 r.
W motywach swojego rozstrzygnięcia referendarz sądowy podał, że strona skarżąca – mimo wezwania – nie złożyła w wyznaczonym terminie żądania o przyznanie prawa pomocy na wymaganym formularzu. Dlatego też jej wniosek należało pozostawić bez rozpoznania.
Pismem z dnia 10 kwietnia 2017 r. skarżący – z zachowaniem ustawowego terminu – złożył sprzeciw od opisanego powyżej zarządzenia referendarza sądowego, żądając niezwłocznego wyznaczenia pełnomocnika z urzędu. Wnosząc jednocześnie na podstawie art. 84 p.p.s.a. o udzielenie 28 dniowej prolongaty na sporządzenie uzasadnienia sprzeciwu na powyższe zarządzenie referendarza sądowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia lub utrzymuje w mocy.
W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2).
W ocenie Sądu wniesiony sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie, a zarządzenie referendarza sądowego odpowiadało prawu.
Stosownie do treści art. 252 § 2 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru.
Jak zaś wynika z art. 257 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania.
W niniejszej sprawie skarżący żądanie przyznania prawa pomocy zawarł w piśmie z dnia 24 lipca 2017 r., a następnie sprecyzował je i podtrzymał w późniejszych pismach z dnia 12 listopada 2017 r. (k- 56) oraz 12 listopada 2017 r. (k- 65, k- 66). Wniosek ten referendarz sądowy prawidłowo zakwalifikował jako wniosek o przyznanie tego prawa w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu, skoro skarżący w pismach tych podał, że wnosi o bezpłatną pomoc prawną.
W związku z tym, że opisane wyżej wnioski nie zostały złożone na formularzach PPF skarżący został wezwany przez referendarza sądowego do złożenia przedmiotowego wniosku na wymaganym urzędowym formularzu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania.
Wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 17 stycznia 2018 r. (k- 84), a siedmiodniowy termin do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie go na wymaganym formularzu - upłynął bezskutecznie w dniu 24 stycznia 2018 r. (środa).
W piśmie z dnia 24 stycznia 2018 r. skarżący co prawda złożył na podstawie art. 84 p.p.s.a. wniosek o przedłużenie terminu do uzupełnienia braków pisma, jednak rygor przewidziany w art. 257 p.p.s.a. ma charakter zobiektywizowany, a termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku jest terminem ustawowym i nie może być skracany, ani przedłużany (por. post. NSA z dnia 6 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OZ 217/11). Termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku procesowego, jakim jest wniosek o przyznanie prawa pomocy, jest terminem ustawowym wynikającym z art. 49 § 1 w związku z art. 252 § 2 p.p.s.a. i jako taki termin ten nie może być przedłużany (por. uchwała 7 sędziów NSA z dnia 21 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OPS 1/08, publ. CBiOS).
Zaaprobować należy stanowisko referendarza sądowego, który uznał, że skoro w sprawie w niniejszej skarżący nie złożył wniosku o przyznanie prawa pomocy na wymaganym formularzu obowiązującym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pomimo ponownego wezwania, to wniosek w tym zakresie należy pozostawić bez rozpoznania. W takiej sytuacji, bez znaczenia są wszelkie podnoszone przez skarżącego argumenty dotyczące jego sytuacji materialnej. Aby Sąd mógł rozpatrzyć merytoryczną treścią wniosku, muszą najpierw zostać spełnione stosowne wymogi formalne.
Skarżący, mimo prawidłowych wezwań i pouczeń w tym względzie, ignorując ustawowy obowiązek wynikający z art. 252 § 2 p.p.s.a., nie złożył wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych na urzędowym formularzu, co obligowało referendarza sądowego do zastosowania w sprawie art. 257 p.p.s.a.
Na marginesie uzasadnienia, dodać należy, że brak jest także podstawy prawnej do uwzględnienia wniosku o "prolongatę" do uzasadnienia sprzeciwu zawartego w sprzeciwie z dnia 10 kwietnia 2018 r., ponieważ rygor przewidziany w art. 257 p.p.s.a. ma charakter zobiektywizowany, a termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku jest terminem ustawowym i nie może być skracany, ani przedłużany.
Przedłużenie terminu dopuszczalne jest bowiem jedynie w przypadku terminów sądowych (art. 84 p.p.s.a.).
Mając na uwadze powyższe okoliczności należało stwierdzić, że referendarz sądowy zasadnie pozostawił wniosek skarżącego bez rozpoznania.
Stąd też Sąd – działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. – postanowił utrzymać w mocy zaskarżone zarządzenie.