Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] października 2016 r. P. P. (zwany dalej również "Wnioskodawcą") złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosek o wymierzenie grzywny Prezesowi Sądu Rejonowego [...] w związku z niezastosowaniem się do obowiązku przekazania skargi i odpowiedzi na skargę. Wnioskodawca wyjaśnił, że w dniu [...] września 2016 r. złożył za pośrednictwem Sądu Rejonowego [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Sądu Rejonowego [...]. Stwierdził, że pomimo upływu terminu określonego w art. 54 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718; zwanej dalej również jako "p.p.s.a") skarga nie została przekazana wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu, co w ocenie Wnioskodawcy uzasadnia wymierzenie grzywny.
W odpowiedzi na wniosek Prezes Sądu Rejonowego [...] wniósł o odrzucenie wniosku, ewentualnie o jego oddalenie.
Prezes Sądu wyjaśnił, że w dniu [...] lutego 2016 r. Wnioskodawca złożył do Sądu Okręgowego [...] – na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1259 – zwanej dalej ustawą o skardze na naruszenie prawa strony) – skargę na przewlekłość postępowania toczącego się przed Sądem Rejonowym [...] Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2016 r. wydanym w sprawie o sygn. akt [...], Sąd Okręgowy [...]: stwierdził przewlekłość postępowania o sygn. akt [...] toczącego się przed Sądem Rejonowym [...], zalecił Sądowi Rejonowemu [...] wyznaczenie rozprawy w terminie dwóch miesięcy od doręczenia odpisu tego postanowienia.
Prezes Sądu wskazał dalej, że w dniu [...] września 2016 r. Wnioskodawca złożył do Sądu Rejonowego [...] pismo zatytułowane "skarga na bezczynność Sądu Rejonowego [...]", a jako adresata wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Prezes Sądu zaznaczył jednak, że z treści tego pisma wynikało jednoznacznie, iż Wnioskodawca zarzuca w nim dalszą przewlekłość postępowania sądowego o sygn. akt [...], prowadzonego przez Sąd Rejonowy [...] brak realizacji przez ten Sąd postanowienia Sądu Okręgowego [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. Z tych właśnie powodów pismo zostało przekazane do Sądu Okręgowego [...] wraz z wyjaśnieniami Przewodniczącej Wydziału oraz aktami sprawy [...].
Argumentując wniosek w odrzucenie wniosku o wymierzenie grzywny Prezes Sądu stwierdził, że w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, iż wniosek o wymierzenie grzywny organowi za nieprzekazanie w terminie skargi wraz z aktami sprawy oraz odpowiedzią na skargę może być rozpoznany jedynie wówczas, gdy skarga dotyczy spraw, o których mowa w art. 3 p.p.s.a. Jeżeli natomiast wniosek ten wpłynie w sprawie pozostającej poza zakresem kognicji sądów administracyjnych, to należy go odrzucić. Zdaniem Prezesa Sądu pismo Wnioskodawcy datowane na dzień [...] września 2016 r. dotyczyło nie spraw administracyjnych w rozumieniu art. 3 p.p.s.a., lecz odnosiło się do sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez Sąd Rejonowy [...]. Mając na względzie przepisy ustawy o skardze na przewlekłość pismo zostało przekazane Sądowi Okręgowemu [...]
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniosek nie jest zasadny.
Zgodnie z art. 54 § 1 p.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi. Natomiast w myśl art. 54 § 2 p.p.s.a. organ, o którym mowa w § 1, przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Przepis ten statuuje bezwzględny obowiązek przekazania sądowi dokumentów warunkujących przeprowadzenie kontroli sądowej. Organ taki musi więc przekazać skargę sądowi, wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, w terminie trzydziestu dni od dnia jej wniesienia, przy czym przepisy szczególne mogą przewidywać inne terminy.
Stosownie do art. 55 § 1 p.p.s.a., w razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2, sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.
W odpowiedzi na wniosek P. P. Prezes Sądu wyraził pogląd, że wniosek ten powinien podlegać odrzuceniu jako niedopuszczalny, co jest konsekwencją niedopuszczalności samej skargi, której obowiązku przekazania dotyczy.
Odnosząc się do tej kwestii Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podkreśla, że organ (rozumiany w sposób szeroki – jako podmiot wykonujący zadania publiczne, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi) otrzymawszy skargę złożoną w trybie p.p.s.a. zawsze zobowiązany jest ją przekazać do sądu administracyjnego. Powinien to uczynić w terminie przewidzianym w art. 54 § 2 p.p.s.a., niezależnie od tego czy skargę uznaje za dopuszczalną oraz czy w jego ocenie przedmiotem zaskarżenia jest podlegający kognicji sądu administracyjnego akt, czynność lub bezczynność organu. O dopuszczalności skargi wniesionej do sądu administracyjnego rozstrzyga wyłącznie ten sąd, a nie organ, za pośrednictwem którego omawiany środek zaskarżenia jest wnoszony. Nawet uzasadnione przekonanie, że skarga jest niedopuszczalna, gdyż sprawa nie należy do właściwości sądów administracyjnych, nie zwalnia organu od obowiązku przekazania tej skargi wraz z odpowiedzią na skargę do sądu administracyjnego.
Sąd rozpoznający wniosek P. P. zaznacza, iż ma oczywiście na względzie treść art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a, który określa kognicję sądów administracyjnych. Trzeba jednak podkreślić, że przepis ten wyznacza zakres przedmiotowy kompetencji merytorycznych sądu administracyjnego. Te należy odróżnić od kompetencji sądu administracyjnego bezpośrednio związanych z wniesieniem skargi rozumianej jako żądanie kontroli sądowoadministracyjnej.
Wymaga podkreślenia, że każda skarga, niezależnie od jej przedmiotu, inicjuje postępowanie sądowo-administracyjne i rodzi potrzebę stosowania relewantnych przepisów p.p.s.a. Dopóty skarga taka nie zostanie załatwiona – niezależnie od tego czy w dalszej perspektywie zostanie rozpoznana merytorycznie czy zostanie odrzucona jako niedopuszczalna – aktualizuje ona obowiązki i kompetencje po stronie organu oraz sądu bezpośrednio związane z jej wniesieniem. Jednym z takich podstawowych obowiązków jest leżący po stronie organu obowiązek przekazania skargi, co stanowi warunek sine qua non zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego przez sąd administracyjny. Obowiązek ten jest usankcjonowany przez art. 55 § 1 p.p.s.a., a zagrożenie grzywną nie jest warunkowane dopuszczalnością skargi. Wydaje się więc, iż art. 55 § 1 p.p.s.a. nieprzypadkowo zamieszczony został w grupie przepisów Działu III, Rozdziału 2 p.p.s.a. dotyczących wniesienia skargi (art. 50-57 p.p.s.a.), a dopiero dalej zamieszczono kompetencję sądu administracyjnego do orzekania o jej niedopuszczalności.
Stanowisko tożsame z wyrażonym powyżej przedstawione zostało w postanowieniach NSA z dnia 1 czerwca 2010 r. sygn. akt II GZ 105/10, z dnia 12 czerwca 2014 r. sygn. akt I OZ 429/14, z dnia 5 maja 2015 r. sygn. akt I OZ 412/15, z dnia 27 października 2016 r. sygn. akt I GZ 462/16, z dnia 18 listopada 2016 r. sygn. akt I OZ 1234/16, z dnia 1 grudnia 2016 r. sygn. akt I OZ 1596/16; http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę zaznacza przy tym, że w orzecznictwie niekiedy przyjmuje się, iż dopuszczalność wniosku z art. 55 § 1 p.p.s.a. jest uwarunkowana dopuszczalnością samej skargi, której dotyczy (zob. postanowienia NSA z dnia 24 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OZ 325/14, z dnia 3 października 2012 r. sygn. akt I OZ 739/12 oraz z dnia 30 listopada 2012 r. sygn. akt I OZ 886/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z wymienionych wyżej powodów Sąd nie podziela tego poglądu.
Przechodząc do oceny zasadności wymierzenia grzywny w niniejszej sprawie zaznaczenia wymaga, że kontekst faktyczny w jakim został złożony wniosek P. P. jest szczególny i nietypowy. Nieprzekazanie skargi (o czym niżej) nie nastąpiło bowiem na skutek bezczynności czy lekceważenia przez Prezesa Sądu Rejonowego [...], lecz stało się wynikiem zakwalifikowania skargi do innej procedury aniżeli oczekiwał tego skarżący. Te szczególne uwarunkowania Sąd rozpoznający wniosek P. P. obowiązany był uwzględnić.
Przy stosowaniu art. 55 § 2 p.p.s.a. generalnie przyjmuje się, że zasadnicze znaczenie dla zasadności wymierzenia grzywny ma przede wszystkim fakt nieprzekazania skargi sądowi administracyjnemu w wymaganym terminie. Wymierzając grzywnę sąd powinien jednak wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności danej sprawy, w tym między innymi przyczyny niewypełnienia przez organ ciążącego na nim obowiązku (por. postanowienia NSA z dnia 25 września 2013 r. sygn. akt I OZ 818/13 oraz 15 maja 2015 r. sygn. akt I OZ 412/15; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Grzywna ma charakter mieszany, dyscyplinująco – restrykcyjny i stanowi podstawową gwarancję procesową realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) (por. postanowienie NSA z dnia 5 lipca 2006 r. sygn. akt II OSK 1024/06; http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jednocześnie dodać należy, że z treści art. 55 § 1 p.p.s.a. wynika, iż orzeczenie sądu ma charakter uznaniowy. Ustawodawca przewidział bowiem, że sąd "może orzec o wymierzeniu organowi grzywny". Powyższe oznacza, że podejmując rozstrzygnięcie w tym przedmiocie sąd powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, a więc między innymi przyczyny niewypełnienia przez organ obowiązków, bądź to czy organ wyjaśnił powody niedotrzymania terminu (T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 259).
Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest, że skarga P. P. z dnia [...] września 2016 r. nie została przekazana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w terminie przewidzianym w art. 54 § 2 p.p.s.a. Niemniej jednak w ocenie Sądu w niniejszej sprawie wystąpiły wyjątkowe okoliczności uzasadniające odstąpienie od wymierzenia grzywny.
Przede wszystkim wskazać należy na okoliczność podniesioną w odpowiedzi na wniosek, że z uwagi treść pisma z dnia [...] września 2016 r. oraz uprzednio złożoną przez Wnioskodawcę skargę na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony, pismo to zostało zakwalifikowane przez Prezesa Sądu Rejonowego [...] jako ponowna skarga złożona w tym trybie i przekazane zostało do Sądu Okręgowego [...]. Zaznaczyć trzeba, że wprawdzie nastąpiło to wbrew rzeczywistej woli Wnioskodawcy, ale pismo to niezwłocznie otrzymało dalszy bieg.
W ocenie Sądu całokształt okoliczności faktycznych niniejszej sprawy świadczy o tym, że pomimo okoliczności nieprzekazania skargi adresowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w terminie przewidzianym w art. 54 § 2 p.p.s.a., działania Prezesa Sądu Rejonowego nie jawią się jako lekceważenie obowiązku przekazania skargi.
Z tych też powodów Sąd oddalił wniosek o wymierzenie grzywny na podstawie art. 55 § 1 p.p.s.a.