Uzasadnienie
Pismem z dnia 8 lipca 2022 r. (przesłane 11.07.2022 r. przez ePUAP) M. W. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosek o wymierzenie Dyrektorowi Ogrodu J. grzywny za nieprzekazanie do WSA w Poznaniu skargi na bezczynność, wniesionej przez skarżącego M. W. w dniu 2 stycznia 2022 r., a także o zasądzenie od Dyrektora Ogrodu J. na rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Z akt sprawy wynika, że 2 stycznia 2022 r. M. W. (dalej jako: "skarżący") złożył do Dyrektora Ogrodu J. (dalej jako: "organ") skargę na bezczynność w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej na wniosek. Z kolei 3 stycznia 2022 r. została złożona skarga na akt wyznaczający opłatę za udostępnienie informacji publicznej. Obydwie skargi zostały złożone przez ePUAP.
Organ przekazał do WSA w Poznaniu jedynie drugą ze skarg (z 3 stycznia 2022 r.), w związku z czym zostało wydane postanowienie WSA w Poznaniu z 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Po 54/22 o umorzeniu postępowania w związku z uwzględnieniem przez organ skargi w trybie tzw. autokontroli.
Po ustaleniu, że do WSA w Poznaniu nie wpłynęła pierwsza ze skarg (tj. skarga na bezczynność organu z 2 stycznia 2022 r.), skarżący zwrócił się 20 maja 2022 r. do organu, za pośrednictwem poczty elektronicznej, z prośbą o przekazanie skargi. Po wniesieniu tej prośby organ skontaktował się telefonicznie z pełnomocnikiem skarżącego. W rozmowie tej organ poinformował o tym, że pierwsza ze skarg nie wpłynęła. Wówczas, tj. 27 maja 2022 r., pełnomocnik skarżącego przesłał organowi zarówno złożoną skargę wraz z pismem przewodnim, jak również Urzędowym Poświadczeniem Przedłożenia, potwierdzającym, że skarga została skutecznie złożona do organu 2 stycznia 2022 r.
Skarżący we wniosku o wymierzenie grzywny wskazał, że skarga nie została przekazana w terminie. Konsekwencją zaniechania przekazania skargi jest więc możliwość wymierzenia grzywny podmiotowi zobowiązanemu, na co wskazuje wprost art. 55 § 1 p.p.s.a. Górną granicę dolegliwości określa art. 154 § 6 p.p.s.a., w myśl którego nie może ona przekroczyć dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów.
Podkreślono, że obowiązek przekazania złożonej skargi istnieje niezależnie od tego, czy wnioskodawca otrzymał sporządzoną następnie odpowiedź. W orzecznictwie sądów administracyjnych jasno wskazuje się też, że nawet sam fakt przekazania skargi nie wyłącza możliwości nałożenia grzywny na organ. Różnić może się natomiast wysokość tejże grzywny, którą to miarkuje sąd, biorąc pod uwagę indywidualne okoliczności sprawy (m.in. okres pozostawania w zwłoce, jej przyczyny i wyjaśnienia organu).
W niniejszej sprawie organ nie przekazał skargi z 2 stycznia 2022 r. w terminie, wynikającym z art. 21 pkt 1 u.d.i.p. Oznacza to zmaterializowanie się przesłanek do wymierzenia organowi grzywny na podstawie art. 55 § 1 p.p.s.a.
Co do wysokości grzywny wskazano, że skarżący docenia postawę organu, który zwrócił się do pełnomocnika skarżącego z pytaniami dotyczącej złożonej skargi. Dowodzi to woli organu polubownego zakończenia postępowania. Jednakże, z drugiej strony, pomimo upływu ponad miesiąca od przywołanej korespondencji i rozmowy telefonicznej, skarga wciąż nie została skutecznie przekazana do WSA w Poznaniu. Sprawia to, że sprawa sądowoadministracyjna, zainicjowana skargą M. W., nie może być merytorycznie rozpatrzona przez Sąd. W tym względzie organ nie może obciążać skarżącego skutkami swojego działania lub zaniechania, w wyniku których błędnie przyjmuje, że skarga do organu nie wpłynęła. Podkreślono, że skargę wniesiono w sposób umożliwiający ustalenie jej wpływu w sposób nie budzący wątpliwości, tj. przez system teleinformatyczny ePUAP. Korespondencja skierowana ta drogą może być niewidoczna jedynie w przypadku usunięcia wiadomości. Wskazano na 12 – krotne przekroczenie terminu do wniesienia skargi na bezczynność określonego w art. 21 pkt 1 u.d.i.p.
Organ w niepodpisanej odpowiedzi na wniosek wniósł o jego oddalenie podnosząc, że wniosek ten został złożony do WSA w Poznaniu w dniu 8 lipca 2022 r., natomiast skarga, o której mowa we wniosku została przekazana do Sądu w dniu 6 lipca 2022 r., a wraz ze skargą zostało przekazane pismo wyjaśniające opóźnienie przekazania sprawy. Na wniosek Sądu organ powtórnie przekazał skargę oraz odpowiedź na nią i pismo dyrektora placówki wyjaśniające opóźnienie. Organ podkreślił również, że w miesiącu maju skarżący został powiadomiony telefonicznie i poprzez e-mail o ważnych powodach opóźnienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 54 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022r., poz. 329, dalej "p.p.s.a."), organ zobowiązany jest przekazać skargę sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. W razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2, sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzeniu grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 (art. 55 § 1 p.p.s.a.). Przepisy te przewidują zatem dwa warunki, których spełnienie pozwala sądowi na wymierzenie grzywny, tj. stwierdzenie uchybienia przez organ trzydziestodniowemu terminowi do przekazania sądowi skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę oraz złożenie przez stronę wniosku o wymierzenie grzywny.
Wymierzenie grzywny za nieprzekazanie skargi może nastąpić w każdym przypadku niewypełnienia obowiązków, nawet jeżeli dopełnienie obowiązku wynikającego z art. 54 § 2 p.p.s.a. nastąpiło przed rozpoznaniem wniosku o wymierzenie organowi grzywny. Grzywna ma charakter mieszany: dyscyplinujący, represyjny i prewencyjny (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt II GPS 3/09, ONSAiWSA z 2010 r., nr 1, poz. 2). Służy nie tylko zmuszeniu organu do przekazania skargi wraz z odpowiedzią na nią i aktami sprawy, lecz również ma na celu wywarcie na organie presji za niedopełnienie tej czynności w wyznaczonym przepisami terminie oraz zapobieganie naruszeniom prawa w przyszłości, zarówno przez ukaranego jak i przez inne organy.
Kwestia orzeczenia grzywny na podstawie art. 55 § 1 p.p.s.a. pozostawiona została uznaniu Sądu. Oznacza to, że rozstrzygając w tym przedmiocie, Sąd bierze pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, tj.: przyczyny niewypełnienia obowiązków, czas, jaki upłynął od wniesienia skargi, okoliczność czy organ przed rozpatrzeniem wniosku obowiązek wypełnił, wyjaśnił powody niedotrzymania terminu. Wymierzenie grzywny ma bowiem na celu nie tylko dyscyplinowanie organu, lecz również ma stanowić sankcję za naruszenie podstawowego prawa jednostki do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.
Sąd wskazuje, że w niniejszej sprawie od momentu wniesienia skargi do jej przekazania, tj. od 2 stycznia do 6 lipca 2022 r. minęło ponad 7 miesięcy.
W ocenie Sądu nałożyć zatem należało na organ grzywnę. Należy zaznaczyć, że ustalenie konkretnej wysokości wymierzanej grzywny pozostawione zostało przez ustawodawcę uznaniu sądu. Jedynie jej górna granica została określona w art. 154 § 6 p.p.s.a. (w zw. z odesłaniem z art. 55 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a.), zgodnie z którym grzywnę wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów.
W aktach sprawy o sygnaturze IV/SAB 118/22 znajduje się pismo z dnia 13.06.2022 r., w którym organ wskazał przyczyny opóźnienia. Wyjaśniono, że miały one charakter techniczny i przesłana korespondencja nie była widoczna na skrzynce ePUAP z niewiadomych przyczyn. Informację o skardze organ otrzymał dopiero od skarżącego w maju 2022 r. poprzez e –mail. Organ wskazał, że osoba zajmująca się sprawą przebywa na długotrwałym zwolnieniu lekarskim i sprawa zostanie rozpatrzona po powrocie do pracy.
W tym miejscu Sąd wskazuje, że te wyjaśnienia nie są przekonujące. Problemy techniczne, jak i kadrowe znajdują się po stronie organu i nie mogą obciążać skarżących. Na dezaprobatę zasługuje postawa, w której organ mając świadomość nieprzekazania skargi w terminie (od maja 2022 r.) przekazuje ją dopiero w lipcu 2022 r. z uwagi na braki kadrowe. Sprawa ta po powzięciu informacji o kilkumiesięcznym uchybieniu terminu powinna być załatwiona przez organ niezwłocznie. Zwłaszcza, że do jej załatwienia nie trzeba było jakiejkolwiek merytorycznej pracy. Wystarczyła prosta czynność techniczna w postaci wysłania skargi do Sądu lub dostarczenia skargi do kancelarii Sądu przez jakiegokolwiek pracownika organu.
Stąd Sąd wymierzył grzywnę w wysokości [...] zł, która nie przekracza maksymalnej wysokości grzywny określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Przy ustalaniu wysokości Sąd wziął pod uwagę, że opóźnienie trwało 7 miesięcy, a problemy techniczne wskazane przez organ nie zostały obiektywnie uzasadnione. Ponadto bezzasadne było opóźnienie w przekazaniu skargi z uwagi na chorobę pracownika już po powzięciu przez organ w maju 2022 r. informacji o zaistniałym uchybieniu.
Wniesienie o wymierzenie grzywny po przekazaniu skargi przez organ nie ma wpływu na skuteczność takiego wniosku. Stosownie do treści art. 55 § 1 p.p.s.a., sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a. Uprawnienie sądu do nałożenia na organ grzywny aktualizuje się zatem w razie łącznego spełnienia dwóch warunków: naruszenia obowiązku przekazania sądowi skargi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę oraz złożenia stosownego wniosku przez skarżącego. Naruszenie obowiązku z art. 54 § 2 p.p.s.a. jest jedyną materialnoprawną przesłanką wymierzenia organowi grzywny. Obowiązek przekazania akt sprawy ma charakter bezwzględny i sama motywacja organu pozostaje bez znaczenia pod kątem możliwości nałożenia grzywny. Wskazuje na to NSA w uzasadnieniu uchwały z 3 listopada 2009 r. II GPS 3/09 (pub.: orzeczenia.nsa.gov.pl), gdzie wskazano, że ustanowienie terminu na dopełnienie obowiązku przekazania skargi, odpowiedzi na skargę i akt sprawy wyklucza jakąkolwiek swobodę organu w tym zakresie, a organ musi dochować terminu z art. 54 § 2 p.p.s.a. Nałożenie grzywny za przekroczenie terminu z art. 54 § 2 p.p.s.a. wiąże się z funkcją represyjną, albowiem możliwość nałożenia grzywny na organ realizuje konstytucyjne prawo do rozpoznania sprawy sądowej bez nieuzasadnionej zwłoki. Wymierzenie grzywny pełni także funkcję prewencyjną, ponieważ służy także zapobieganiu naruszeniom prawa w przyszłości, tak przez ukarany organ, jak i przez pozostałe organy.
Wniosek o wymierzenie grzywny w tym trybie może zostać uwzględniony również w sytuacji, gdy przed jego złożeniem doszło do przekazania sądowi skargi, jednak czynności tej dokonano po upływie terminu określonego w art. 54 § 2 p.p.s.a. Dopełnienie obowiązku wynikającego z art. 54 § 2 p.p.s.a. przed rozpoznaniem wniosku o wymierzenie grzywny – w sytuacji, gdy nastąpiło z uchybieniem ustawowego terminu – może mieć zatem wpływ na określenie wysokości grzywny.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w punkcie 1 postanowienia w oparciu o art. 55 § 2 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 55 § 3 P.p.s.a.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 p.p.s.a.