Uzasadnienie
Skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie postanowieniem z dnia 19 listopada 1999 r. SA/Rz 1051/98 wystąpił o wyjaśnienie przez skład siedmiu sędziów NSA w trybie art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ wątpliwości prawnej - przytoczonej w sentencji uchwały.
Przedstawiona do wyjaśnienia wątpliwość prawna powstała w następującym stanie faktycznym sprawy.
Skarżący Kazimierz H. mieszka wraz z rodziną w lokalu mieszkalnym w budynku położonym na działce nr 1570 w R. przy ul. O. Nr 2. W 1996 r. bez wymaganego pozwolenia na budowę doprowadził on do swojego mieszkania przyłącze wodociągowe zainstalowane do studni znajdującej się na działce sąsiedniej oznaczonej nr 1568. Przyłącze to zostało doprowadzone do budynku przez poprowadzenie go pod ulicą O. a następnie pod podłogą korytarza budynku do lokalu mieszkalnego skarżącego.
Na skutek wniosku zainteresowanego Marka J. z dnia 26 sierpnia 1996 r. legitymującego się pełnomocnictwem spadkobierców byłej właścicielki przedmiotowego budynku Marii P. i upoważnionego do korzystania i zarządzania nim, wszczęte zostało postępowanie administracyjne o nakazanie inwestorowi Kazimierzowi H. dokonania rozbiórki wybudowanego przyłącza wodociągowego. Decyzją z dnia 22 maja 1997 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w K. w celu doprowadzenia wykonanych przez inwestora robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem i uzyskania przez niego pozwolenia na ich wznowienie, zobowiązał Kazimierz H. do przedłożenia m.in. dowodu wykazującego jego prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Wobec nie wywiązania się z tego obowiązku, decyzją z dnia 23 lutego 1998 r. organ ten nakazał inwestorowi w oparciu o art. 51 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - zaniechanie dalszych robót przy budowie przyłącza.
Wojewoda K. uwzględniając odwołanie wniesione od tej decyzji przez Marka J. - reformatoryjną decyzją z dnia 14 maja 1998 r. uchylił decyzję organu I instancji i nakazał inwestorowi Kazimierzowi H. na podstawie art. 51 ust. 2 Prawa budowlanego dokonanie rozbiórki tego przyłącza.
Wątpliwości prawne przedstawione w postanowieniu składu orzekającego sprowadzają się do rozważań nad możliwością rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o przepis art. 48 względnie art. 50 Prawa budowlanego. W przypadku pierwszym - przyjmując, że stosownie do art. 3 pkt 1 lit. "a" Prawa budowlanego, przez obiekt budowlany należy rozumieć budynek wraz z instalacjami i urządzeniami technicznymi, w zestawieniu tego przepisu z pojęciem urządzenia budowlanego /art. 3 pkt 9 tej ustawy/, należałoby przyjąć, że urządzenia budowlane są częścią obiektu budowlanego. Przy założeniu zatem, że przyłącze wodociągowe stanowi część obiektu budowlanego, można dojść do wniosku, iż rozstrzygnięcie sprawy oparte powinno być na podstawie art. 48 Prawa budowlanego.
Skład orzekający nie wyklucza innego poglądu. Zakładając, że budowa przyłącza budowlanego była budową samodzielną a urządzenie budowlane nie jest samoistnym obiektem budowlanym, można przyjąć, że stan faktyczny sprawy wypełnia hipotezę z art. 50 ust. 1 Prawa budowlanego. W treści tego przepisu nie użyto bowiem pojęcia obiekt budowlany, co może w ocenie składu orzekającego sugerować, iż przepis ten obejmuje wszystkie urządzenia budowlane, budowane odrębnie. Należy też wziąć pod uwagę, że urządzenia budowlanego budowanego samodzielnie, nie można traktować jako budowli, ponieważ wyliczenie zawarte w art. 3 pkt 3 Prawa budowlanego jest wyliczeniem wyczerpującym.
Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśniając przedstawioną wątpliwość prawną zważył, co następuje:
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane /Dz.U. nr 89 poz. 414 ze zm./, zwana dalej Prawo budowlane, posługując się w art. 48 pojęciem część obiektu budowlanego, nie wyjaśnia w żadnym ze swych przepisów treści tego pojęcia. Nasuwa się przeto pytanie, czy częścią tą jest samowolnie wybudowana substancja materialna, trwale połączona z już istniejącym obiektem budowlanym i niedająca się z nim rozdzielić bez jego istotnego uszkodzenia, czy też chodzić może o połączoną z tym obiektem część substancji, którą w sposób "techniczny" można rozdzielić z obiektem wcześniej wybudowanym bez jego znacznego uszkodzenia.
Kategoryczna treść "nakazu rozbiórki", zawarta w art. 48 Prawa budowlanego odnosi się do "obiektu budowlanego lub jego części, będącego w budowie lub wybudowanego bez wymaganego pozwolenia lub zgłoszenia". W myśl art. 3 pkt 6 Prawa budowlanego przez budowę należy rozumieć wykonywanie obiektu budowlanego w określonym miejscu, a także odbudowę, rozbudowę, nadbudowę oraz przebudowę obiektu budowlanego.
Obiektem budowlanym jest natomiast zgodnie z art. 3 pkt 1 Prawa budowlanego: a/ budynek wraz z instalacjami i urządzeniami technicznymi, b/ budowla stanowiąca całość techniczno-użytkową wraz z instalacjami i urządzeniami i c/ obiekt małej architektury. Nie może budzić w sprawie wątpliwości, iż podjęte przez inwestora "roboty budowlane", nie polegały na budowaniu obiektu budowlanego. Jeżeli zatem w myśl art. 3 pkt 9 Prawa budowlanego przyłącze wodociągowe jest urządzeniem budowlanym, to przy uwzględnieniu pojęcia robót budowlanych /art. 3 pkt 7 Prawa budowlanego/, przez które rozumieć należy budowę, ale także prace polegające na montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu, należy przyjąć, że połączone z istniejącym już budynkiem mieszkalnym przyłącze wodociągowe niebędące obiektem budowlanym i jako dające się rozłączyć z budynkiem już istniejącym bez istotnego dla niego uszkodzenia, nie jest również częścią obiektu budowlanego w rozumieniu art. 48 Prawa budowlanego. Można więc prezentować pogląd, że podjęte przez inwestora w sposób samowolny roboty budowlane - stanowią inny przypadek robót budowlanych, o których mowa w art. 50 ust. 1pkt Prawa budowlanego.
Zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego podjętą w składzie siedmiu sędziów z dnia 20 października 1997 r. OPS 3/97 /ONSA 1998 Nr 1 poz. 3/ - pojęcie robót budowlanych jest pojęciem szerokim - odnoszącym się zarówno do treści art. 50 jak i art. 48 Prawa budowlanego. W uchwale tej NSA przyjął, iż w art. 50 Prawa budowlanego ustawodawca stanowi o prowadzeniu robót budowlanych innych niż te, o których mowa jest w art. 48 Prawa budowlanego. Korzystając z wyjaśnień zawartych w art. 3 pkt 7 Prawa budowlanego można zasadnie przyjąć, iż zbiorcze pojęcie prowadzenia robót budowlanych obejmuje: budowę, montaż, rozbiórkę i remonty obiektów budowlanych. Zasadnym jest zatem pogląd, że art. 50 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego odnosi się do tego rodzaju robót budowlanych, które wymagają pozwolenia na budowę albo zgłoszenia, ale które nie polegają na budowaniu obiektu budowlanego. Stąd też wykonanie przyłącza wodociągowego jako samodzielnego urządzenia budowlanego i doprowadzenie go do już istniejącego obiektu nie jest budowaniem obiektu budowlanego ani jego części w rozumieniu art. 48 Prawa budowlanego.
Kierując się przedstawionymi wyżej względami Naczelny Sąd Administracyjny podjął na podstawie art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchwałę jak w sentencji.