Uzasadnienie
Skarga została wywiedziona na tle następującego stanu faktycznego i prawnego.
Decyzją ostateczną z dnia 30 grudnia 1996 r., zawartą w dowodzie odprawy celnej, został dopuszczony do obrotu na polskim obszarze celnym wraz z wymierzeniem należności celnych, sprowadzony z zagranicy przez skarżącego ciągnik siodłowy, marki "Scania", przy przyjęciu, że został on wyprodukowany w roku 1993. Jak wynika z dokumentów zawartych w aktach administracyjnych, odprawy celnej dokonano w oparciu o przedłożoną fakturę zakupu pojazdu z 19 grudnia 1996 r., belgijski dokument pojazdu, tj. dowód rejestracyjny wskazujący numer podwozia i datę pierwszej rejestracji /8 marca 1993 r./ oraz w oparciu o ocenę techniczną pojazdu wraz z jego wyceną sporządzoną przez rzeczoznawcę. Bezspornym jest, że w czasie dokonywania ww. odprawy celnej obowiązywał w Polsce zakaz przywozu ciągników drogowych przeznaczonych do ciągnięcia naczep, dla których od roku następnego po roku produkcji upłynęły co najmniej 3 lata, wynikający z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 1994 r. /Dz.U. nr 77 poz. 353/ w sprawie ustanowienia zakazu przywozu niektórych towarów. Zakaz ten przestał obowiązywać od 1 stycznia 1997 r., a po wejściu w życie rozporządzenia Rady Ministrów w 19 grudnia 1997 r. /Dz.U. nr 158 poz. 1053/ w sprawie ustanowienia czasowego zakazu przywozu pojazdów samochodowych, nadwozi i podwozi do tych pojazdów, ciągniki siodłowe wyłączone zostały z zakazu przywozu.
W lutym 1999 r. Dyrektor Urzędu Celnego w B. wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej opisaną wyżej decyzją ostateczną o dopuszczeniu spornego ciągnika do obrotu na polskim obszarze celnym z uwagi na kontrolne ustalenie, iż rok produkcji ciągnika jest inny niż to wynikało z dokumentów dostarczonych do odprawy celnej. Organ celny otrzymał bowiem od autoryzowanego dealera pojazdów marki Scania - firmę "S.-P. S.A." w W. informację, że ciągnik siodłowy Scania o numerze podwozia wskazanym w dowodzie rejestracyjnym został wyprodukowany w lutym 1990 r. Uznając powyższą informację za istotny dla sprawy nowy fakt lub dowód istniejący w dniu wydania decyzji a nie znany organowi, który wydał decyzję, postanowieniem z dnia 18 lutego 1999 r. wznowił postępowanie w sprawie w oparciu o art. 240 par. 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, po czym decyzją z dnia 17 marca 1999 r. orzekł we wznowionym postępowaniu na podstawie art. 245 par. 1 pkt 4 w zw. z art. 240 par. 1 pkt 5 ustawy - Ordynacja podatkowa o uchyleniu decyzji ostatecznej Dyrektora Urzędu Celnego w B. z 30 grudnia 1996 r. w części dotyczącej roku produkcji ciągnika: 1993 i stwierdził, że ciągnik ten jest wyprodukowany w roku 1990. Decyzja powyższa na skutek odwołania skarżącego została przez Prezesa Głównego Urzędu Ceł decyzją z 10 maja 1999 r. uchylona a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia z zaleceniem właściwego oznaczenia adresata decyzji oraz przeprowadzenia ustaleń czy poza numerem podwozia pozostałe części składowe ciągnika świadczą, że pojazd został wyprodukowany w roku 1990 r. /w odwołaniu strona podnosiła, że nabyła ciągnik uszkodzony, a zatem nie można wykluczyć, że podczas naprawy miał on wymienioną ramę na starszą/.
Po powtórnym przeprowadzeniu postępowania organu I instancji decyzją z dnia 28 lipca 2000 r. powtórzył dotychczasowe rozstrzygnięcie. Organ wskazał, iż firma "S." wyjaśniła, że jedynie numer VIN, a w szczególności numer ramy pojazdu pozwala na określenie jego roku produkcji, przy czym dane o roku produkcji dealer otrzymuje bezpośrednio z fabryki. Nadto rzeczoznawca dokonujący wyceny ciągnika przy odprawie celnej stwierdził, że numer ramy określony w dokumencie pojazdu należy uznać za element decydujący w oznaczeniu roku produkcji ciągnika. Numer ramy spornego ciągnika wskazuje zaś na rok produkcji 1990. Także dowód zawnioskowany w dniu 30 marca 2000 r. przez stronę w postaci oględzin ciągnika przez biegłego celem ustalenia dat produkcji poszczególnych części ciągnika - potwierdził, iż pojazd został wyprodukowany w 1990 r. Wszystkie dowody razem wzięte potwierdzają rok produkcji wcześniejszy niż przyjęty przy odprawie celnej rok produkcji ciągnika i stąd w tej części decyzję zawartą w dowodzie odprawy celnej skorygowano.
Jednocześnie z datą wydania wyżej opisanej decyzji organ oddzielnym postanowieniem orzekł o nieuwzględnieniu drugiego wniosku dowodowego strony złożonego dnia 6 marca 2000 r. a wnioskującego uzyskanie bezpośrednio z organów administracyjnych kraju zakupu pojazdu informacji o dacie produkcji ciągnika oraz dacie jego rejestracji i ewentualnym złożeniu go z różnych części.
W odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej skarżący Tadeusz W. podniósł, że zachodzi sprzeczność między wypowiedzią producenta a biegłego. Według producenta numer ramy ciągnika dowodzi wyłącznie o roku produkcji tego jego elementu, a według biegłego - badanie ramy, silnika i skrzyni biegów wykazało, że cały ciągnik wyprodukowany został w 1990 r. Sprzeczności między ww. twierdzeniami czyniły koniecznym podjęcie dalszych czynności wyjaśniających właściwy stan faktyczny sprawy zgodnie z art. 122 Ordynacji podatkowej. Zdaniem strony, nie została w sprawie udowodniona okoliczność wyprodukowania ciągnika w roku 1990 r., organ nie mógł pominąć wniosku dowodu strony, ani nie mógł przyjąć, iż wyszły na jaw okoliczności, o których mowa w art. 240 par. 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej skutkujące uchyleniem dotychczasowej decyzji.
Odwołanie nie zostało uwzględnione. Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 10 maja 2001 r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Organ odwoławczy przeanalizował dotychczasowe dowody i stwierdził, że w sprawie podjęte zostały czynności wyjaśniające należycie rok produkcji pojazdu i to nie tylko w oparciu o numer VIN, lecz także na podstawie numerów fabrycznych pozostałych elementów wchodzących w skład ww. ciągnika siodłowego. Dowody te pozwoliły w wystarczający sposób ustalić rok produkcji ciągnika jako 1990. Wyjaśnienia uzyskane od Spółki "S.-P." S.A. wskazują, iż informacje o podzespołach samochodowych tej firmy są uzyskiwane bezpośrednio z bazy fabryki Scanii w Szwecji. Dlatego kolejny dowód, o który wnioskuje strona w piśmie z 6 marca 2000 r., nie pozwoli na uzyskanie informacji, które mogą podważyć wcześniej zebrane dowody. Trudno bowiem uznać, iż w kraju produkcji ciągnika siodłowego marki Scania, znajdzie się bardziej wiarygodny podmiot, niż sam producent, mogący potwierdzić rok produkcji samochodu.
W skardze wywiedzionej do NSA na powyższą decyzję Tadeusz W. podtrzymał zarzuty odwołania i brak jednoznacznego wyjaśnienia daty produkcji całego ciągnika nabytego przez skarżącego.
Zdaniem strony, istniała potrzeba prowadzenia postępowania dowodowego w kierunku wskazanym przez stronę a odmowa uwzględnienia wniosku skarżącego o wyjaśnienie w kraju pochodzenia ciągnika, okoliczności daty jego produkcji, była bezzasadna. Podnosząc powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o oddalenie skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga podlegała uwzględnieniu, aczkolwiek z przyczyn innych niż akcentowane przez skarżącego.
Zaskarżona decyzja wydana została we wznowionym postępowaniu celnym, a zatem kontroli Sądu poddana została prawidłowość zastosowania w sprawie tych przepisów ustawy "Ordynacja podatkowa", które regulują przesłanki i zasady wznowienia postępowania oraz określają sposoby zakończenia wznowionego postępowania, albowiem do postępowania w sprawach celnych wszczętego pod rządami ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /t.j. Dz.U. 2001 nr 75 poz. 802/ stosuje się z mocy art. 262 tego Kodeksu, odpowiednio przepisy działu IV ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. W dziale IV, rozdziale 17 Ordynacji podatkowej zawarte zostały przepisy regulujące wznawianie postępowania podatkowego i te przepisy odpowiednio stosowane są we wznowionych postępowaniach celnych.
Wznowione postępowanie w niniejszej sprawie dotyczyło postępowania zakończonego ostateczną decyzją organu celnego I instancji z 30 grudnia 1996 r. o dopuszczeniu do obrotu na polskim obszarze celnym ciągnika siodłowego marki "Scania" i wymierzeniu stosownych należności celnych. Wyłącznie powyższa treść była istotą decyzji organu celnego, zgodnie z definicją "odprawy celnej" ujętą w słowniku pojęć obowiązującej w dacie wydawania decyzji ustawy - Prawo celne z dnia 28 grudnia 1989 r. /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./, aczkolwiek jest oczywistym, że wydanie decyzji poprzedził całokształt okoliczności zarówno importera, jak i organu celnego, a mianowicie złożenie na formularzu SAD wniosku o wszczęcie postępowania celnego, przedłożenie niezbędnych załączników pozwalających na sprawdzenie zadeklarowanej wartości celnej towaru i jego pochodzenie oraz działania kontrolne organu celnego. Wskazany przez stronę w zgłoszeniu celnym rok produkcji ciągnika /1993/ nie stanowił elementu decyzji organu celnego, a jedynie podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, w tym przypadku o tyle istotną, iż nie tylko decydującą o wymiarze należności celnych /zależnych od wartości sprowadzonego pojazdu, implikowanej rokiem jego pochodzenia/, co w ogóle o możliwości dopuszczenia towaru do obrotu na polskim obszarze celnym, albowiem w dacie 30 grudnia 1996 r. obowiązywał wynikający z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 1994 r. w sprawie ustanowienia zakazu przywozu niektórych towarów /Dz.U. nr 77 poz. 353/ zakaz przywozu ciągników drogowych przeznaczanych do ciągnięcia naczep, dla których od roku następnego po roku produkcji upłynęły co najmniej 3 lata.
Przy wiedzy zatem organu w dacie dokonywania odprawy, iż rzeczywisty rok produkcji ciągnika jest dużo wcześniejszy, wprowadzenie pojazdu do obrotu na polskim obszarze celnym w ogóle nie byłoby możliwe, a organ zmuszony byłby wydać decyzję o cofnięciu towaru za granicę stosownie do treści art. 5 ustawy -Prawo celne z 1989 r. W momencie jednak wznawiania postępowania w sprawie /w lutym 1999 r./ zakaz przywozu do Polski starszych niż 3-letnie ciągników siodłowych już nie obowiązywał /przestał on obowiązywać od 1 stycznia 1997 r./, a zatem ustalenie rzeczywistego roku produkcji ciągnika, istotne dla rozstrzygnięcia co do zasady sprawy w dacie dokonywania odprawy celnej, przestało już być znaczące dla kwestii dopuszczenia pojazdu do obrotu w Polsce, tj. nadania mu statusu celnego towaru krajowego /według określeń wynikających z obowiązującego teraz Kodeksu Celnego/. Mogło już ono mieć znaczenie wyłącznie dla kwestii określenia należności celnych, ale - co należy podkreślić - wymiaru tychże należności celnych skarżona decyzja nie obejmuje.
Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja, wydana po wznowieniu postępowania celnego, pomija zaakcentowaną wyżej utratę istotności dla rozstrzygnięcia na nowo sprawy, faktu ustalenia rzeczywistej daty produkcji ciągnika. Wskazana przez organ podstawa wznowienia postępowania celnego to przepis art. 240 par. 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, który stanowi, iż postępowanie zakończone decyzją ostateczną wznawia się, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, istniejące w dniu wydania decyzji nie znane organowi, który decyzję wydał. O ile jednak w momencie wznawiania postępowania, istotność dla sprawy nowych faktów lub nowych dowodów ocenia się z punktu widzenia ich wpływu na treść decyzji ostatecznej, kończącej postępowanie mające być wznowionym /nowe fakty lub nowe dowody wskazują, że przy wiedzy o nich w momencie podejmowania decyzji, zapadłoby rozstrzygnięcie innej treści/, o tyle już po wznowieniu postępowania, istotność dla sprawy nowych ujawnionych okoliczności winna być oceniana poprzez pryzmat porządku prawnego, według którego sprawa od nowa jest rozstrzygana. Wznowienie postępowania ma służyć rozpatrzeniu od nowa całej sprawy przy stosowaniu prawa obowiązującego w chwili orzekania /tak w opracowaniu "Wznowienie postępowania administracyjnego" Eugeniusz Mzyka - Zachodnie Centrum Organizacji, Warszawa - Zielona Góra 1994, str. 52/. Istota wznowionego postępowania i uchylenia dotychczasowej decyzji ostatecznej jest bowiem powrót sprawy do stadium zwykłego postępowania instancyjnego. Nową decyzję rozstrzygającą istotę sprawy wydaje się zatem tak, jak w sytuacji, gdyby sprawa nie była rozstrzygana /wyrok NSA z dnia 28 czerwca 1984 r. I SA 86/84/. Nie może zatem być bez znaczenia ewentualna zmiana okoliczności faktycznych w sprawie oraz przesłanek prawnych mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W efekcie powyższych zmian może się okazać, że orzeczenie na nowo co do istoty sprawy, w tym przypadku dokonanie odprawy celnej spornego ciągnika, doprowadziłoby do powtórzenia treści dotychczasowego rozstrzygnięcia.
Wydana po wznowieniu postępowania celnego w sprawie zaskarżona do NSA decyzja Prezesa GUC z 10 maja 2001 r. utrzymuje w mocy decyzję orzekającą w oparciu o art. 245 par. 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej /w związku z podstawą wznowienia postępowania z art. 240 par. 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej/ o częściowym uchyleniu decyzji ostatecznej z 30 grudnia 1996 r. dopuszczającej do obrotu na polskim obszarze celnym ciągnik siodłowy "Scania" i wymierzeniu należności celnych od niego, tj. w części określającej rok produkcji ciągnika /1993/ i orzeka na nowo w tym zakresie ustalaniem, że ciągnik został wyprodukowany w roku 1990. Treść decyzji narusza dyspozycje powołanego przepisu art. 245 par. 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, albowiem ustalenie roku produkcji sprowadzonego z zagranicy pojazdu, nie mieści się w orzeczeniu co do istoty sprawy, gdyż tym - jak zaakcentowano na wstępie rozważań - było wyłączenie dopuszczenia towaru do obrotu na obszarze Polski i wymierzenie należności celnych. Decyzja nie wskazuje przy tym obecnie obowiązujących przepisów prawa materialnego, według których oceniać należałoby zgłoszenie celne strony z grudnia 1996 r. Rozstrzygnięcie ignoruje zmianę stanu prawnego wpływającą na bezprzedmiotowość ustalenia roku produkcji ciągnika dla faktu pozwolenia na jego obrót na polskim obszarze celnym i pomija milczeniem kwestie zależności ustalonego roku produkcji na wymiar należności celnych /logiczna wydaje się potrzeba korekty tych należności wyłącznie w dół, o długu celnym organ nie wspomina, a z powodu przedawnienia dochodzenia należności celnych nie mógłby zresztą orzec o nim/.
Organ celny nie rozważył potrzeby odmowy uchylenia decyzji przy uwzględnieniu art. 245 par. 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej /tj. gdy wskutek wznowienia postępowania mogłaby zostać wydana wyłącznie decyzja odpowiadająca w istocie decyzji dotychczasowej/ i przy uwzględnieniu art. 245 par. 2 Ordynacji podatkowej, tj. odpowiednim stosowaniu w postępowaniu celnym przepisów dotyczących przedawnienia wymiaru należności celnych. Organ pominął treść art. 265[2] ustawy - Kodeks celny, dodanego ustawą z dnia 10 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny /Dz.U. nr 40 poz. 402/, który to przepis generalnie zakazuje wznawiania postępowania przez organ celny, jeżeli od dnia pozostania długu celnego upłynęły 3 lata.
Reasumując, organ nie wykazał, by w okolicznościach niniejszej sprawy ustalenie daty produkcji spornego ciągnika, skutkować musiało uchyleniem decyzji ostatecznej o dopuszczeniu go do obrotu na polskim obszarze celnym i o wymiarze należności celnych. Stanowisko zaprezentowane na rozprawie przez pełnomocnika organu, jakoby za potrzebą dokonanej częściowej korekty decyzji ostatecznej z 30 grudnia 1996 r., przemawiały względy bezpieczeństwa prywatnego obrotu towarami sprowadzonymi z zagranicy, dla którego znacząca jest świadomość daty produkcji towaru, nie przekonuje, ponieważ nie nawiązuje do argumentów mieszczących się w publicznoprawnych relacjach między organom celnym a podmiotem dokonującym obrotu towarowego z zagranicą i ignoruje istotę rozstrzygnięcia organu celnego.
Dostrzegając opisane wyżej naruszenie przepisów prawa Sąd uchylił zaskarżoną decyzję /art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./. Konsekwencją uwzględnienia skargi było orzeczenie obowiązku zwrotu przez organ kosztów postępowania sądowego poniesionych przez stronę skarżącą stosownie do treści art. 55 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy o NSA.