Uzasadnienie
Prezydent Miasta P. decyzją z dnia 19 grudnia 1991 r., wydaną na podstawie art. 36 ust. 1 oraz art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /Dz.U. 1987 nr 30 poz. 165 ze zm./, przydzielił Małgorzacie W. lokal mieszkalny nr 6 w domu przy ul. N. nr 16 w P., składający się z 2 pokojów o powierzchni każdego 16,5 m2, kuchni o powierzchni 6,8 m2 i pomieszczeń przynależnych, jako zastępcze pomieszczenie mieszkalne, i wskazał jako osoby uprawnione do zamieszkiwania z najem czynią jej byłego męża Marka W. oraz ich dzieci Pawła, Piotra i Olgę.
Jednocześnie wezwał Małgorzatę W. do opróżnienia lokalu nr 2 przy ul. O. nr 10 w P. wraz z osobami prawa jej reprezentującymi i przekwaterowania do lokalu nr 6 przy ul. N. nr 16 w terminie 14 dni od daty otrzymania decyzji. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia 10 lipca 1989 r. została orzeczona eksmisja rodziny W. z lokalu nr 2 przy ul. O. nr 10 w P. W czasie wizji lokalnej przeprowadzonej w dniu 19 listopada 1991 r. z udziałem Małgorzaty W. ustalono, że lokal nr 6 przy ul. N. nr 16 w P jest lokalem dwupokojowym o łącznej powierzchni mieszkalnej 33 m2. Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Mieszkaniowej nie wniosło zastrzeżeń co do zadysponowania tym lokalem na rzecz Małgorzaty W. i dlatego orzeczono jak w sentencji, podkreślając przy tym, że rodzinie Małgorzaty W. przysługuje od 5 m do 7 m powierzchni mieszkalnej na osobę.
Kolegium Odwoławcze przy Sejmiku Samorządowym Województwa P-kiego decyzją z dnia 17 marca 1992 r., wydaną na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z par. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 1988 r. w sprawie zasad i trybu zaspokajania potrzeb mieszkaniowych /Dz.U. nr 27 poz. 187/ zastępcze pomieszczenie mieszkalne może być przydzielone osobom przekwaterowanym z zajmowanego bez tytułu prawnego lokalu na podstawie orzeczenia sądowego, jeżeli nie przysługuje im prawo do lokalu zamiennego na podstawie art. 57 ust. 3 prawa lokalowego. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że Małgorzacie W. przysługuje jedynie prawo do otrzymania pomieszczenia zastępczego. Zgodnie z wyżej cytowanym przepisem lokal zamienny może otrzymać były pracownik w wypadku rozwiązania stosunku pracy przez zakład pracy z przyczyn nie zawinionych przez pracownika. Małgorzacie W. wypowiedziano umowę o pracę, podając jako przyczynę niewywiązywanie się z obowiązków służbowych, i dlatego brak jest podstaw do przydzielenia jej lokalu zamiennego.
Małgorzata W. w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji z dnia 19 grudnia 1991 r. i z dnia 17 marca 1992 r. i o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w wysokości 800 000 zł. Skarżąca podniosła, że decyzja ewidentnie narusza art. 57 ust. 3 pkt 1 lit. a prawa lokalowego, gdyż Spółdzielnia Mieszkaniowa "G." rozwiązała z nią umowę o pracę za wypowiedzeniem. Tryb rozwiązania umowy o pracę wywołuje w postępowaniu wykonawczym /po orzeczeniu eksmisji/ skutek w postaci obowiązku przydzielenia jej lokalu zamiennego, o którym mowa w art. 6 prawa lokalowego, a nie pomieszczenia zastępczego. Skarżąca wniosła do sądu pracy pozew o ustalenie, że wypowiedzenie, które otrzymała od swego pracodawcy dnia 22 września 1988 r., było wypowiedzeniem, o którym mowa w art. 32 i nast. Kp.
Sąd powództwo to uwzględnił i wydał wyrok odpowiadający w swej treści żądaniu zawartemu w pozwie. Problem mieszkania przewijał się także w sprawie o eksmisję. Zarówno Sąd Rejonowy, jak i Sąd Wojewódzki w P. wyraźnie wypowiedziały się, że skarżąca będzie miała uprawnienia do lokalu zamiennego. Organy administracji obu instancji, bez zapoznania się z aktami spraw cywilnych i bez rozważenia treści przepisu art. 57 ust. 3 pkt 1 lit. a prawa lokalowego, wydały zaskarżone decyzje. Ponadto skarżąca podniosła, że jej małżeństwo z Markiem W. zostało prawomocnie rozwiązane i w wyroku rozwodowym orzeczono eksmisję byłego męża z mieszkania nr 2 przy ul. O. nr 10. Faktu tego też nie wzięto pod uwagę, chociaż orzeczona eksmisja w wyroku rozwodowym uzasadniała przydzielenie byłemu mężowi skarżącej pomieszczenia zastępczego.
Organ odwoławczy, Spółdzielnia Mieszkaniowa "G." i Prokurator Wojewódzki w P. wnieśli o oddalenie skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Z niespornych okoliczności sprawy wynika, że skarżąca była zatrudniona w Spółdzielni Mieszkaniowej "G." w P. jako gospodarz domu w okresie od dnia 1 lutego 1987 r. do dnia 31 października 1988 r. i z tego tytułu przydzielono jej mieszkanie zakładowe w budynku tej Spółdzielni.
W tych okolicznościach rozwiązanie ze skarżącą umowy o pracę i pozbawienie jej uprawnień do zajmowania lokalu zakładowego oraz wydanie prawomocnego wyroku w sprawie o eksmisję uzasadnia - jak to słusznie podkreślił w swej decyzji organ odwoławczy - zastosowanie przepisu par. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 1988 r. w sprawie zasad i trybu zaspokajania potrzeb mieszkaniowych /Dz.U. nr 27 poz. 187 ze zm./. Z przepisu tego wynika, że osobom przekwaterowywanym z zajmowanego bez tytułu prawnego lokalu na podstawie orzeczenia sądowego przydziela się pomieszczenie zastępcze, jeżeli nie przysługuje im prawo do lokalu zamiennego na podstawie art. 57 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /Dz.U. 1987 nr 30 poz. 165 ze zm./. Przepis art. 57 ust. 3 pkt 1 lit. a tej ustawy z kolei przyznaje osobom obowiązanym do opróżnienia lokalu w wyniku zakończenia najmu prawo do lokalu zamiennego w razie rozwiązania stosunku pracy przez zakład pracy z przyczyn nie zawinionych przez pracownika.
W świetle tego uregulowania prawnego nie można podzielić stanowiska skarżącej, że o rozwiązaniu umowy o pracę przez zakład pracy z przyczyn zawinionych przez pracownika można mówić jedynie wówczas, gdy rozwiązanie umowy nastąpiło w trybie art. 52 Kp, to jest bez wypowiedzenia. Uchybienia w wykonywaniu obowiązków pracowniczych mogą stanowić podstawę rozwiązania umowy o pracę przez zakład pracy za wypowiedzeniem lub bez wypowiedzenia. W sprawie rozstrzyganej na podstawie par. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 1988 r. w sprawie zasad i trybu zaspokajania potrzeb mieszkaniowych /Dz.U. nr 27 poz. 187 ze zm./ w związku z art. 57 ust. 3 pkt 1 lit. a prawa lokalowego /Dz.U. 1987 nr 30 poz. 165 ze zm./ w kwestii uprawnień do lokalu zamiennego czy pomieszczenia zastępczego istotne jest ustalenie, czy rozwiązanie umowy o pracę przez zakład pracy nastąpiło z przyczyn zawinionych przez pracownika, nawet jeżeli rozwiązanie tej umowy nastąpiło z upływem okresu wypowiedzenia.
Spór jednak co do występowania powyższej przesłanki nie może być rozstrzygnięty przez organ administracji w postępowaniu o przydział lokalu osobie zajmującej mieszkanie zakładowe bez tytułu prawnego. Spór ten podlega rozstrzygnięciu przez sąd pracy.
W niniejszej sprawie problem dotyczący przyczyn rozwiązania ze skarżącą umowy o pracę nie mógł zostać rozstrzygnięty przez organ administracji na podstawie uzasadnień wyroków w sprawach o eksmisję i o ustalenie trybu rozwiązania ze skarżąca umowy o pracę (...). Jedynie prawomocny wyrok w sprawie o ustalenie przyczyn rozwiązania umowy o pracę zawinionych bądź nie zawinionych przez pracownika miałby charakter zagadnienia wstępnego w sprawie administracyjnej dotyczącej przydzielenia lokalu (...). Ta okoliczność jednak nie została w sprawie wyjaśniona, mimo że skarżąca w toku całego postępowania zaprzeczała, że rozwiązanie z nią umowy o pracę nastąpiło z przyczyn przez nią zawinionych, i to stanowisko wiązała jedynie z trybem rozwiązania z nią tej umowy.
Organ administracji przy ponownym rozpoznawaniu sprawy zatem będzie zobowiązany do przeprowadzenia dowodów ze stosownych dokumentów, ewentualnie do zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez sąd pracy wyżej wskazanego zagadnienia wstępnego.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ administracyjny obowiązany będzie także wyjaśnić sprawę uprawnień Marka W. do wspólnego zamieszkiwania ze skarżącą.
(...) W tym stanie rzeczy należało na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa orzec jak w sentencji.
O kosztach postanowiono na podstawie art. 208 Kpa oraz par. 1 ust. 1 i par. 25 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 lutego 1991 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w postępowaniu przed organami wymiaru sprawiedliwości /Dz.U. nr 17 poz. 76 ze zm./.