Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 16 ust. 1 pkt 26 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych za koszty uzyskania przychodów uznaje się rezerwy na wierzytelności, które zostały uznane za przychód należny, a ich nieściągalność została uprawdopodobniona. W art. 16 ust. 2a pkt 1 cytowana ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych uznaje za uprawdopodobnioną nieściągalność wierzytelności gdy:
1/ dłużnik został postawiony w stan likwidacji lub została ogłoszona jego upadłość, albo 2/ na wniosek dłużnika wszczęte zostało postępowanie ugodowe w rozumieniu przepisów o restrukturyzacji finansowej przedsiębiorstw i banków albo postępowanie układowe w rozumieniu przepisów o postępowaniu układowym, albo 3/ wierzytelność została potwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu i skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego, albo 4/ wierzytelność jest kwestionowana przez dłużnika na drodze powództwa sądowego.
Powyższe wyliczenie ma charakter przykładowy. Świadczy o tym wyraźnie użycie w art. 16 ust. 2a pkt 1 terminu "w szczególności", co oznacza, że wymienione zostały tylko niektóre, typowe sytuacje uprawdopodobniające nieściągalność wierzytelności. Uprawdopodobnienie nieściągalności wierzytelności w innych sytuacjach jest zatem również możliwe, z tym jednak że dowody, które pozwolą wyciągnąć wniosek, że istnieje duże prawdopodobieństwo nieściągalności muszą istnieć w chwili tworzenia rezerwy. Dowody te będą podlegały ocenie organów podatkowych, które w każdym, konkretnym przypadku będą rozważać, czy istnieje prawdopodobieństwo nieściągalności /patrz B. Brzeziński, M. Kalinowski: Podatek dochodowy od osób prawnych. Komentarz, W-wa 1995, str. 120/.
Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy powołane przez Spółkę okoliczności i dowody je potwierdzające uprawdopodobniają nieściągalność należności od dłużnika.
Jako okoliczność uprawdopodobniającą nieściągalność wierzytelności od "E." skarżąca podała niewypłacalność dłużnika, a jako dowody potwierdzające tę okoliczność wskazała oświadczenie dłużnika z dnia 15.12.1994 r. o niewypłacalności, wniosek z dnia 12.09.1994 r. o wszczęcie upadłości dłużnika, złożony przez innego wierzyciela oraz informacje od komornika o toczących się bezskutecznie postępowaniach egzekucyjnych wobec dłużnika, a także informacje o stanie majątkowym dłużnika wynikające z dokumentów i sprawozdań finansowych dłużnika.
Ustosunkowując się do powyższych twierdzeń organy podatkowe zakwestionowały stanowisko skarżącej Spółki "o wszczęciu postępowania upadłościowego wobec dłużnika, podnosząc, że sam fakt zaprzestania płacenia przez dłużników swych długów lub też wystąpienie przez podmiot uprawniony do sądu o ogłoszenie upadłości dłużnika nie przesądza jeszcze o ogłoszeniu upadłości, a tym samym nie stanowi "skutecznego uprawdopodobnienia nieściągalności wierzytelności". Organ odwoławczy wyjaśnił ponadto, że upadłość dłużnika nie została ogłoszona. Postanowieniem Sądu Rejonowego Sądu Gospodarczego z dnia 28 grudnia 1994 r. powyższy wniosek został odrzucony. Jeżeli chodzi o pozostałe twierdzenia Spółki, w tym odnośnie do informacji, które Spółka uzyskała od komornika, organy podatkowe przyjęły, że nie zostały one należycie udokumentowane.
Powyższe stanowisko organów podatkowych nie budzi zasadniczych wątpliwości Sądu. Zgodzić się należy ze stanowiskiem, że wniesienie wniosku o ogłoszenie upadłości nie jest równoznaczne z ogłoszeniem upadłości. Stosownie do treści art. 14 i art. 15 Prawa upadłościowego ogłoszenie upadłości następuje w postanowieniu o uwzględnieniu wniosku o ogłoszenie upadłości. Data postanowienia sądu jest datą ogłoszenia upadłości.
Zaznaczyć w tym miejscu należy, że art. 16 ust. 2a cytowanej ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych wskazuje ogłoszenie upadłości jako jeden, ale nie jedyny sposób uprawdopodobnienia nieściągalności wierzytelności. Brak zatem postanowienia o ogłoszeniu upadłości nie przesądza o tym, że podatnik nie może wskazywać na inne sytuacje uprawdopodobniające nieściągalność wierzytelności. Jednakże zauważyć należy, że to na podatniku, który zamierza uprawdopodobnić nieściągalność wierzytelności spoczywa ciężar uprawdopodobnienia. Sama wiedza podatnika na temat sytuacji finansowej dłużnika, nawet gdyby odpowiadała rzeczywistości, nie może być podstawą do utworzenia rezerwy, dopóki nie zostanie utrwalona w postaci notatek, analiz, protokołów, oświadczeń i innych tego typu dokumentów. Stanowisko powyższe zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 stycznia 1995 r. - III SA 422/94 - ONSA 1996 Nr 2 poz. 64/. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela to stanowisko.
Orzekające w niniejszej sprawie organy podatkowe nie zakwestionowały powoływanych przez podatnika okoliczności nieściągalności wierzytelności, ale podniosły, że podatnik nie przedstawił dowodów uprawdopodobniających te okoliczności. Zarzut ten Sąd podziela.
Biorąc powyższe wywody pod uwagę Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie narusza w sposób istotny obowiązującego prawa i w związku z tym skargę oddala na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/.