Uzasadnienie
Decyzją z [...] marca 2013 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego przez płatnika składek – S. G., utrzymał w mocy decyzję z [...] stycznia 2013 r. nr [...] odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy (w kwotach określonych w decyzji) wraz z odsetkami.
Decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym.
Wnioskiem przekazanym przez Sąd Okręgowy w S., S. G. wniósł o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu wniosku jego autor wskazał na trudną sytuację finansową, stwierdzając przy tym brak możliwości uregulowania powstałego zadłużenia.
Decyzją z [...] stycznia 2013 r. ZUS odmówił umorzenia zadłużenia wnioskodawcy za żądany okres w postaci składek i odsetek od nich w łącznej kwocie 28.091,73 zł.
W uzasadnieniu decyzji organ powołując art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. dalej u.s.u.s.) uznał, że w przypadku wnioskodawcy nie występuje żadna z przesłanek umorzenia wymienionych w ust. 3 tego przepisu. Stwierdził, że w stosunku do wnioskodawcy nie było prowadzone, ani wszczynane postępowanie upadłościowe, ani likwidacyjne, nie zaprzestał on prowadzenia działalności gospodarczej, przy jednoczesnym braku majątku. Ponadto nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można byłoby prowadzić egzekucję. Organ zwrócił uwagę również na to, że kwota nieuiszczonych składek przewyższa koszty upomnienia. W związku z faktem, że w odniesieniu do wnioskodawcy, nie występuje żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności brak jest możliwości rozważania umorzenia zaległości na tej podstawie.
Organ ocenił możliwość umorzenia składek wraz z odsetkami również w oparciu o treść przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141 poz. 1365) w szczególności jego § 3 czyli pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i uznał, że sytuacja wnioskodawcy nie dowodzi, że spłata składek uniemożliwi mu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Organ rentowy podkreślił, że wnioskodawca posiada stałe źródło utrzymania w postaci emerytury w wysokości 951,45 zł. netto, z przedstawionego zeznania podatkowego wynika, że zobowiązany osiągnął dochód w wysokości 5.016,55 zł. Dodatkowo, jak nadmienił ZUS wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu wykonywanych prac dorywczych świadcząc usługi projektowe, w kwocie ok. 400,00 zł. Żona J. G. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 630,33 zł. netto miesięcznie. Jak ustalił organ rentowy na utrzymaniu zobowiązanego pozostaje córka A. M., studentka, której miesięczne koszty utrzymania, w tym wynajmu stancji, wyżywienia, zakupu pomocy naukowych wynoszą ok. 250 zł. miesięcznie.
Zobowiązany ponosi również koszty utrzymania domu, tj. zakup gazu i energii elektrycznej na kwotę ok. 257,32 zł. miesięcznie. Koszt zakupu leków to suma ok. 300 zł., z tytułu zaciągniętej pożyczki zobowiązany spłaca miesięczną ratę w kwocie 393,95 zł. oraz zobowiązanie w wysokości 459,00 zł. z tytułu podatku rolnego i od nieruchomości (rozłożone na kwartalne raty).
ZUS podkreślił ponadto, że wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości S., będącej działką zabudowaną o pow. 0,0800 ha oraz gospodarstwa rolnego o pow. 2,05 ha położonego w miejscowości C., jest także współwłaścicielem w części (1/5) gospodarstwa rolnego o pow. 1,65 ha. Zdaniem organu rentowego daje to możliwość prowadzenia w stosunku do zobowiązanego skutecznego przymusowego dochodzenia należności.
Organ rozpoznający sprawy wskazał, że konieczność regulowania comiesięcznych rat z tytułu zaciągniętej pożyczki wygasa [...] września 2013 r. (data spłaty ostatniej raty). Ponadto w opinii organu wydatki związane z kształceniem córki - z chwilą ukończenia przez nią studiów [...] września 2013 r. i ewentualnym podjęciem zatrudnienia - mogą odciążyć wnioskodawcę.
Rozważając kolejne przesłanki umorzenia należności z cytowanego wyżej rozporządzenia, organ rentowy wskazał, że w sytuacji zobowiązanego nie zachodzi zdarzenie poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, ponadto stan zdrowia zobowiązanego nie uniemożliwia mu pozyskiwania środków pieniężnych na spłatę istniejącego zadłużenia.
Pismem z 31 stycznia 2013 r. S. G. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosząc o umorzenie należności z tytułu składek, gdyż jego zdaniem ZUS dokonał zbyt pobieżnej, wręcz lakonicznej analizy jego sytuacji finansowej. Autor pisma nie zgadza się z argumentem przyjętym przez organ dotyczącym braku zobowiązań kredytowych po [...] września 2013 r., oraz planowanego usamodzielnienia się córki. Jak wskazał wydatki za kształcenie to nie tylko 250 zł za wynajmowana stancję, ale także koszty ponoszone na wyżywienie, ubranie, środki higieny osobistej, zakup książek i pomocy naukowych. Przewidywany termin ukończenia studiów przez córkę, co podkreślił zobowiązany odnosi się do studiów licencjackich, po których córka będzie kontynuowała naukę na dwuletnich studiach magisterskich. Ponadto wnioskodawca wskazuje na konieczność modernizacji swojego domu poprzez wymianę instalacji ogrzewania, wody i kanalizacji.
Decyzją z [...] marca 2013 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, ZUS utrzymał w mocy rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji stwierdzając brak podstaw do umorzenia należności i zaznaczając, że w przypadku wnioskodawcy, nie zachodzą przesłanki pozwalające uznać całkowitą nieściągalność należności z tytułu składek, co daje organowi potencjalną możliwość umorzenia należności. Organ ocenił także sytuację wnioskodawcy w zakresie jego ważnego interesu i dokonując ponownej analizy treści § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. uznał, że wnioskodawca, nie znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej mu spłatę zaległych należności.
ZUS wskazał, że wnioskodawca utrzymuje się z emerytury (951,45 zł. netto) oraz prac dorywczych (ok. 400 zł.), ponadto żona J. również pobiera świadczenie emerytalne (630,33 zł. netto). Wnioskodawca ponosi koszty związane z nauką córki na U. w [...], ponadto koszty utrzymania domu m.in. energii elektrycznej i gazu (257,32 zł.), zakupu lekarstw (346,61 zł.), spłaty comiesięcznych rat (393,95 zł.) oraz zobowiązania z tytułu podatków na łączną kwotę 459,00 zł (rozłożoną na cztery raty).
Jak wskazał ZUS, w sprawie nie zachodzą okoliczności dające podstawy do umorzenia należności jako całkowicie nieściągalnych. Zgodnie z księgą wieczystą nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w S. zobowiązany jest właścicielem nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości S., będące działką zabudowaną o pow. 0,0800 ha. Dodatkowo według zaświadczenia Urzędu Gminy S, wnioskodawca posiada gospodarstwo rolne o pow. 2,05 ha położone w miejscowości C., o rocznej przychodowości 2.240,94 zł oraz prawo współwłasności do 1/5 części gospodarstwa rolnego o pow. 1,65 ha. W opinii ZUS z uwagi na fakt posiadania nieruchomości i okoliczności związanych z możliwością prowadzenia skutecznej egzekucji z pobieranego świadczenia, jak również wykonywania prac dorywczych, nie można uznać, że w chwili obecnej zachodzą w sprawie przesłanki całkowitej nieściągalności.
Zdaniem ZUS kwestia przyszłych zobowiązań wobec banków z tytułu pożyczek zaciągniętych na modernizację i remont domu, nie stanowi argumentu za umorzeniem składek. Odnosząc się natomiast do kwestii wydatków związanych z wykształceniem córki, ZUS wskazał na możliwość ubiegania się przez zainteresowaną o stypendium socjalne.
Przedmiotowa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której S. G. wniósł o uchylenie decyzji ZUS z [...] marca 2013 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił:
- - naruszenie art. 28 ust. 3 oraz 3a u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie prowadzące do uznania, że powyższe przepisy nie odnoszą się do sytuacji, w jakiej znajduje się wnioskodawca,
- - naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy,
- - art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w niej ogólnych stwierdzeń wewnętrznie sprzecznych co uniemożliwiło realizację zasady pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa.
W motywach skargi jej autor wyjaśnił, że organ rentowy nie przeanalizował wnikliwie jakie są niezbędne potrzeby życiowe skarżącego i jego rodziny. Wnoszący skargę zwraca uwagę na fakt, że organ dokonując oceny jego sytuacji, służy mu jedynie różnymi radami np. koniecznością sprzedaży domu. Tymczasem skarżący podkreśla fakt trudnej sytuacji materialnej w jakiej się obecnie znajduje, często rezygnując chociażby z konieczności zakupu lekarstw. Zobowiązany podkreślił ponadto, że prowadząc działalność gospodarczą nie miał świadomości, że wiązało się to będzie z koniecznością opłacania składek, gdyż uzyskiwany z niej dochód nie wystarczyłby na ich opłacenie. Na potwierdzenie zasadności swoich argumentów zobowiązany załączył do skargi zeznania o wysokości osiągniętych dochodów z działalności za które powstał obowiązek opłacenia składki.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Przesłanki, po spełnieniu których, należności z tytułu składek mogą być umorzone zostały określone w art. 28 u.s.u.s. Należności z tytułu składek zasadniczo mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności określone zostały w ust. 3 art. 28 u.s.u.s. Na podstawie cytowanego przepisu można umorzyć należności w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W ocenie sądu jest oczywiste, że nie zachodzi żadna z 6 ustawowych przesłanek całkowitej nieściągalności należności, co organ trafnie wyjaśnił w zaskarżonej decyzji.
Od powyższej zasady istnieje wyjątek ustanowiony w ust. 3a art. 28 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania należności w sytuacjach określonych w art. 28 ust. 3a określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365).
Rozporządzenie stanowi, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1), poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2), a także w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3).
Z przywołanej regulacji prawnej wynika przede wszystkim, iż decyzje w przedmiocie umorzenia ww. zaległości mają charakter uznaniowy, co oznacza, że ZUS nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia nawet w przypadku spełnienia przesłanek przewidzianych w ustawie, czy w powyższym rozporządzeniu, co zostało wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uznaniowość decyzji oznacza także, iż sądowa kontrola takich decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające ich wydanie, a nie rozstrzygnięcie, albowiem o tym, czy składki powinny być umorzone rozstrzyga organ, a nie sąd.
Dwie z ostatnich przesłanek o jakich mowa w § 3 pkt 2 i 3 ww. rozporządzenia z pkt 2 i 3 w przedmiotowej sprawie nie zachodzą, co nie jest przedmiotem sporu. Natomiast w kwestii przesłanki z pkt 1 § 3 rozporządzenia, to należy wskazać, że w zaskarżonej decyzji ZUS stwierdził na podstawie zgromadzonych dokumentów, że skarżący wraz z żoną posiadają stałe źródła utrzymania, skarżący posiada gospodarstwo rolne w miejscowości C. oraz nieruchomość gruntową w miejscowości S., ponadto wraz z małżonką jest współwłaścicielem 1/5 część gospodarstwa rolnego. Na ich utrzymaniu pozostaje córka, kontynuująca naukę na studiach magisterskich wydziału [...] U. w [...], która – jak słusznie wskazał organ – ma możliwość uzyskania stypendium socjalnego.
Skarżący jest zobowiązany do co miesięcznego ponoszenia opłat z tytułu utrzymania domu tj. koszty energii elektrycznej, opału, gazu, a także do [...] września 2013 r. był zobowiązany do spłaty comiesięcznych rat z tytułu zaciągniętej pożyczki gotówkowej w L. Wnioskodawca ponadto posiada zobowiązania z tytułu podatku rolnego i od nieruchomości. Zatem posiadanie przez skarżącego i jego małżonkę stałego źródła dochodu, z którego mogą być potencjalnie egzekwowane należności ZUS i pozostawienie w jego dyspozycji minimalnej, lecz jednak zgodnej z przepisami prawa kwoty wolnej od zajęć komorniczych uniemożliwia przyjęcie, że spłacanie tych należności pozbawi skarżącego j jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Sąd nie podzielił stanowiska skarżącego, iż ZUS nie rozpatrzył całego materiału dowodowego w sprawie. Wbrew twierdzeniom w zaskarżonej decyzji organ w sposób wnikliwy przeanalizował sytuację majątkową i rodzinną w jakiej znajduje się skarżący. Zdaniem Sądu sytuacja skarżącego, choć trudna, to jednak biorąc pod uwagę – na dzień wydawania zaskarżonej decyzji – posiadanie stabilnego źródła dochodu oraz nieruchomości, których częściowa sprzedaż może spowodować spłatę zaległych składek wobec ZUS, pozwalały na odmowne załatwienie wniosku skarżącego. Zaznaczyć przy tym należy, że przypadek skarżącego w istotny sposób nie różni się od ogółu sytuacji innych płatników składek, a ZUS stosuje umorzenie tylko w sytuacjach wyjątkowych, nadzwyczajnych.
Skarżący wskazuje w treści skargi na konieczność modernizacji domu, wymianę niesprawnych instalacji grzewczych, co powoduje konieczność zaciągnięcia przyszłych zobowiązań z tytułu pożyczki gotówkowej. Jednak taki argument nie może być to przesłanką do umorzenia zaległości, gdyż stanowiłoby to uprzywilejowanie jednych zobowiązań względem drugich, a to właśnie zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (jako należności publicznoprawne) są uprzywilejowane i podlegają zaspokojeniu przed innymi należnościami, w tym z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek czy innych zobowiązań. Biorąc pod uwagę to, że skarżący – jak wynika z akt sprawy administracyjnej, a także z treści skargi – spłacał terminowo zadłużenie wobec L. to założyć należy, że będzie w stanie spłacać (choć częściowo bądź ratalnie) zadłużenie wobec organu rentowego.
Zatem w ocenie Sądu, stanowisko organu w sprawie jest zasadne i nie narusza przepisów postępowania. ZUS prawidłowo ocenił, rozważając niniejszą sprawę na gruncie wszystkich regulacji dotyczących umarzania składek, w odniesieniu do interesu społecznego, jak i słusznego interesu wszystkich obywateli oraz na podstawie zebranego w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, że powoływane przez skarżącego okoliczności (wysokość miesięcznych opłat na utrzymanie rodziny, pomoc dla córki, spłata rat) nie oznaczają pozbawienia możliwości spłacenia zadłużenia wobec ZUS.
W związku z tym Sąd uznał, że organ rozważył wszystkie przesłanki od zaistnienia których uzależnione jest ewentualne umorzenie zaległych składek, a fakt, iż ostatecznie odmówił ich umorzenia, nie czyni decyzji wadliwą. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji poczyniono, mieszczą się bowiem w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego (szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów), jak i prawa materialnego. ZUS szczegółowo zebrał, opisał i przeanalizował zebrany materiał dowodowy, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji zarówno w pierwszej jak i drugiej instancji, spełniających wymogi art. 107 § 3 k.p.a.
W świetle ustalonego stanu faktycznego sprawy dokonana przez organ ocena sprawy nie narusza granic uznania administracyjnego, a także zasad postępowania administracyjnego o jakich mowa w art. 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a.
Niezależnie od powyższego Sąd zwraca uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności, w przypadku zmiany stanu faktycznego (pogorszenie sytuacji materialnej, zdrowotnej) lub uzyskaniu nowych dowodów, skarżący może ponownie wystąpić do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ, przy uwzględnieniu zasady uznaniowości takiego rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji orzeczenia.