Uzasadnienie
M.W. (dalej: "Skarżący"), w piśmie z dnia [...] marca 2015 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek za okres od sierpnia 2009 r. do października 2009 r.
Uzasadniając wniosek Skarżący poinformował, iż w dniu [...] listopada 2009 r. w prowadzonym przez niego klubie o nazwie "[...]" doszło do pożaru, w którym spłonął cały jego dobytek oraz wszelkiego rodzaju dokumenty, m.in. potwierdzenia wpłat należności z tytułu składek za okresy, których dotyczy wniosek. Postępowanie w sprawie pożaru zostało umorzone, a sprawców nie udało się ująć. Wszystkie płatności dokonywane były w placówkach Poczty Polskiej S. A., do której Skarżący zwrócił się z prośbą o wydanie duplikatów potwierdzeń wpłaty należności z tytułu składek. Niestety z uwagi na upływ terminu do złożenia wniosku, nie otrzymał niezbędnych dokumentów.
W dniu [...] maja 2015 r. ZUS wydał dwie decyzje:
- I. nr [...] (znak sprawy: [...]), mocą której:
- 1. umarzył postępowanie wszczęte powyższym wnioskiem w części dotyczącej składek na ubezpieczenia społeczne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych,
- 2. umarzył częściowo postępowanie w części dotyczącej należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika;
- II. nr [...] (znak sprawy: [...]), mocą której:
- 1. odmówił umorzenia należności za wnioskowany okres za osobę prowadzącą działalność i za pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami,
- 2. odmówił umorzenia należności za osobę prowadzącą działalność (tj. płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenie) na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy wraz z odsetkami.
Skarżący wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy rozstrzygniętej decyzją nr [...]. Po rozparzeniu wniosku ZUS, decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję własną nr [...].
Uzasadniając decyzję organ stwierdził, że wprawdzie Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak posiada majątek w postaci nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości K. oraz dwóch lokali mieszkalnych znajdujących się w W. oraz we W.(2), na których Zakład może dokonać zabezpieczenia spłaty zadłużenia. Sąd nie oddalił wniosku o ogłoszenie upadłości, ani też nie umorzył postępowania upadłościowego. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego oraz Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Dodatkowo nie jest oczywiste, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę potencjalnych kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.
ZUS nie dopatrzył się również podstaw do umorzenia należności z tytułu składek ze względu na ważny interes zobowiązanego, gdyż ich spłata nie pociągnie za sobą zbyt ciężkich skutków dla Skarżącego i nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe utrzymując się z oszczędności, przy miesięcznych wydatkach na poziomie ok. 600 zł. Posiada majątek w postaci nieruchomości gruntowej oraz dwóch lokali mieszkalnych. Wprawdzie aktualnie Skarżący jest bezrobotny, ale posiada możliwości zarobkowania i uzyskiwania dodatkowych dochodów, gdyż jest osobą zdrową i zdolną do pracy. Stan zdrowia umożliwia mu zatem pozyskanie środków pieniężnych. Nie udowodnił także, aby w związku z trudną sytuacją finansową podjęte zostały przez niego działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego w formie dotacji, zasiłków lub innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych.
Zdaniem organu brak jest także podstaw do uznania, iż Skarżący poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek, mogłoby pozbawić go możliwości prowadzenia działalności. Zaznaczył, że przesłanką umorzenia należności jest nie sam fakt wystąpienia nadzwyczajnego zdarzenia, jakim niewątpliwie jest pożar lokalu, w którym prowadził działalność gospodarczą, ale skutek tego zdarzenia jakim byłaby tak trudna sytuacja finansowa, że bezwzględna konieczność spłaty posiadanych należności doprowadziłaby do zakończenia działalności. Tymczasem w dniu [...] kwietnia 2015 r., po wcześniejszym opłaceniu należności niepodlegających uldze, Skarżący zawarł z ZUS umowę ratalną na należności z tytułu składek. Zdaniem ZUS nie można zatem uznać, że konieczność spłaty zadłużenia spowodowała, że Strona znalazła się w trudnej sytuacji finansowej, która doprowadziła do likwidacji działalności. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego w maju 2010 r. Skarżący zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej, która następnie w kwietniu 2014 r. została wykreślona z ewidencji z urzędu.
Co do przesłanki przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiających zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności ZUS podkreślił, że Skarżący nie przedłożył dokumentacji medycznej potwierdzającej jego stan zdrowia bądź dokumentu stwierdzającego jego całkowitą niezdolność do pracy czy konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad chorymi członkami rodziny, co uniemożliwiałoby podjęcie przez Stronę zatrudnienia.
Maciej Wysocki zaskarżył decyzję ZUS nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc, iż w postępowaniu przekroczono ustawowe terminy do wydania decyzji, a także naruszono jego dobra i prawa osobiste zagwarantowane w konstytucji i szczegółowych przepisach prawa z niej wynikających. Uważa, że ZUS dokonał niezgodnej ze stanem faktycznym interpretacji dostarczonych przez niego dowodów, które potwierdzają zaistnienie w jego przypadku możliwości umorzenia należności ze względu na interes osoby zobowiązanego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji ZUS i jej zmianę z urzędu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga okazała się zasadna, choć nie w powodów wskazanych przez Skarżącego.
W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej: "p.p.s.a." sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną. Oznacza to, że w ramach kontroli zaskarżonego aktu Sąd jest obowiązany do badania jego zgodności z prawem w pełnym zakresie, nie ograniczając się do zarzutów skargi. Uwzględnia więc z urzędu naruszenia prawa, których nie dostrzegła strona wnosząca skargę. Skarga może być zatem uwzględniona niezależnie od zasadności podniesionych w niej zarzutów, a z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.
Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że został on wydany z naruszeniem przepisu prawa materialnego wpływającym na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa materialnego czy procesowego na treść decyzji, a więc ukształtowanych w niej stosunków administracyjnoprawnych materialnych lub procesowych.
W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Skarżący wniósł o "umorzenie moich należności za miesiące 08, 09, 10 2009 r.", zatem należało uznać, iż wniosek obejmował zarówno należności z tytułu jego składek osobistych (jako osoby fizycznej prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą) jak i należności z tytułu składek pracowniczych w obu częściach, tj. finansowanej przez ubezpieczonych oraz przez Skarżącego, jako ich pracodawcy. Wobec takiej treści żądania zastosowanie w sprawie znajdowały art. 28 ust. 1-3, art. 28 ust. 3a oraz art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.; dalej: jako "u.s.u.s."), a także § 1 i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365; dalej jako "rozporządzenie").
Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może zatem umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu. Natomiast w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia. Z kolei w myśl art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28.
W świetle powyższych przepisów, a w szczególności art. 30 u.s.u.s., konieczne było wydanie innego rozstrzygnięcia w odniesieniu do składek osobistych Skarżącego oraz składek pracowniczych w części finansowanej przez niego jako płatnika, a innego w odniesieniu do składek pracowniczych w części finansowanej przez ubezpieczonych.
Organ rozpoznał merytorycznie wniosek Skarżącego w części dotyczącej jego składek osobistych oraz pracownianych finansowanych przez niego jako płatnika i decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2015 r., utrzymaną w mocy decyzją zaskarżoną, odmówił ich umorzenia wobec brak spełnienia ustawowych przesłanek.
Ponieważ art. 30 u.s.u.s. wyklucza możliwość umarzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, ZUS w pkt 1 decyzji nr [...] z dnia [...] maja 2015 r. na podstawie art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej "k.p.a.", w zw. z art. 30 u.s.u.s., umorzył postępowanie zainicjowane wnioskiem Skarżącego w części dotyczącej składek na ubezpieczenia społeczne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych.
Problematyczny jest pkt 2 decyzji nr [...], którym organ "umorzył częściowo postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika". Zakres postępowania umorzonego tym punktem pokrywa się bowiem częściowo z pkt 1 decyzji nr [...], w którym ZUS "odmówił umorzenia należności (...) na pracowników w części finansowanej przez płatnika (...), na ubezpieczenia społeczne (...), Fundusz Pracy i FGŚP (...)". Decyzja nr [...] zawierała uzasadnienie jedynie rozstrzygnięcia zawartego w pkt 1. Brak w niej natomiast wyjaśnienia powodów umorzenia postępowania z pkt 2 i wskazania w jakiej konkretnie części postępowanie umorzono. Powyższe prowadzi do wniosku, że w tym samym dniu dwoma różnymi decyzjami (pkt 1 decyzji nr [...] oraz pkt 2 decyzji nr [...]) ZUS wydał dwa różne rozstrzygnięcia (obmówił umorzenia należności i umorzył częściowo postępowanie) w odniesieniu do tych samych składek. Niemożliwe jest przy tym ustalenie, która z tych decyzji została wydana jako pierwsza.
Rozpoznając sprawę ponownie ZUS nie zauważył powyższego błędu i zaskarżoną decyzją nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną nr [...].
Wymaga wyjaśnienia, iż w myśl art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej podejmuje w toku postępowania wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Do czynności tych zaliczamy nie tylko te podejmowane w ramach postępowania dowodowego mające na celu ustalenie faktów. Chodzi również o czynności intelektualne polegające na dokładnej i rzetelnej analizie przepisów mających zastosowanie w danej sprawie. Dopiero bowiem dokonanie obu tych kategorii czynności pozwoli na przeprowadzenie właściwej subsumcji stanu faktycznego pod odpowiednią normę prawną.
W ocenie Sądu wydanie dwóch różnych rozstrzygnięć w odniesieniu do tych samych składek było wynikiem zarówno połowicznego ustalenia zakresu postępowania wszczętego wnioskiem Skarżącego, jak i powierzchownej analizy przepisów prawa mających zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. ZUS nie do końca ustalił jakie kategorie składek obejmuje wniosek Skarżącego i nie dokonał wnikliwej wykładni art. 28 oraz art. 30 u.s.u.s. Konsekwencją tego była niewiedza organu, które składki mogą być umarzane (a tym samym można prowadzić postępowanie celem ustalenia zaistnienia przesłanek umorzenia określonych w u.s.u.s. oraz rozporządzeniu), a których umarzanie jest wykluczone na podstawie art. 30 u.s.u.s. (a tym samym należy umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. z uwagi na jego bezprzedmiotowość).
Z uwagi zatem na stwierdzone uchybienia Sąd uchylił zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję I instancji. Rozpoznając sprawę ponownie ZUS ustali zakresu postępowania wszczętego wnioskiem Skarżącego i dokona wnikliwej analizy art. 28 ust. 1-3, art. 28 ust. 3a, art. 30 u.s.u.s. oraz § 1 i § 3 ust. 1 rozporządzenia i ustali które składki objęte wnioskiem Skarżącego mogą być umarzane, a których umarzanie jest wyłączone.
Z uwagi na wagę błędów popełnionych przez organ oraz zakres czynności, które musi podjąć ponownie w postępowaniu administracyjnym konieczne było również uchylenie decyzji nr [...], o czym Sąd orzekł na postawie art. 135 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.
Niezależnie od powyższego Sąd stwierdził także, iż ustalenia ZUS w zakresie sytuacji majątkowej Strony nie znajdują potwierdzenia w aktach administracyjnych sprawy. W "Oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej" Skarżący oświadczył, iż posiada jedno mieszkanie w W. Przy pozycji "Dom", "Gospodarstwo rolne" oraz "Inne nieruchomości" Skarżący zaznaczył "nie posiadam". Tymczasem według twierdzeń organu Skarżący jest również właścicielem lokalu mieszkalnego we W.(2) oraz nieruchomości gruntowej w miejscowości K. Niestety w aktach administracyjnych brakuje dokumentów, które potwierdzałyby te ustalenia. ZUS uzupełni więc materiał dowodowy sprawy także w tym zakresie i rzetelnie ustali sytuację majątkową i zdrowotną Skarżącego.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.