Uzasadnienie
W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy K. B. (dalej: "skarżący" lub "strona") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu oświadczył, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z dwiema córkami, posiada gospodarstwo rolne, ciągnik rolniczy i pług.
Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego skarżącego, wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów w terminie 7 dni.
Postanowieniem z 14 lutego 2012 r. sygn. akt VSA/Wa 1466/11 referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W dniu 17 lutego 2012 r. do Sądu wpłynęła odpowiedź skarżącego na pismo z 10 stycznia 2012 r. w sprawie przedstawienia dodatkowych oświadczeń w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W piśmie tym skarżący wyjaśnił, że posiada gospodarstwo rolne o powierzchni około 111 ha użytków rolnych, gospodarstwo jest zadłużone, skarżący nie pobiera żadnych świadczeń na wychowanie dzieci, miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą 3000 zł. Ponadto skarżący wskazał, że wynajmuje mieszkanie i ponosi z tego tytułu wydatek w kwocie 1500 zł, nie posiada oszczędności pieniężnych, jest właścicielem samochodu M. [...], rok produkcji 2000 o wartości 9600 zł. Dodał, że otrzymuje dopłaty do uprawianych gruntów w kwocie około 130.980 zł, a wysokość dochodów, których uzyskiwanie może zaświadczyć Gmina nie oddaje stanu faktycznego.
Następnie skarżący złożył sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego. Wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w części. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w omawianym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione.
W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności.
W przedmiotowej sprawie, oświadczenie zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. W szczególności ustalenia wymagało, czy skarżący posiada zasoby pieniężne, zwłaszcza środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym.
W piśmie procesowym z 3 lutego 2012 r. (data nadania) wnioskodawca odpowiedział na część postawionych pytań oraz nie nadesłał wszystkich wskazanych dokumentów, np. wyciągów z rachunków bankowych, zaświadczenia o dochodach oraz nie udokumentował ponoszonych wydatków.
W tym miejscu przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku.
Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych, w szczególności wobec braku odpowiedzi na pytanie o posiadanie środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym, w tym nieprzesłanie wyciągów z rachunków bankowych. Podkreślić należy, iż nie można uznać za odpowiedź na pytanie o zasoby pieniężne lokowane na rachunkach bankowych oświadczenia wnioskodawcy, iż nie posiada oszczędności pieniężnych. W orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07).
Ponadto skarżący nie nadesłał zaświadczenia o dochodowości posiadanego gospodarstwa rolnego. Odnosząc się do jego argumentu, że zaświadczenie takie nie odzwierciedla stanu faktycznego powtórzyć należy, że obowiązkiem strony wnoszącej o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych jest wykazanie zasadności wniosku, a w ramach toczącego się postępowania strona skarżąca powinna wypełnić kierowane do niej wezwania zmierzające do ustalenia jej faktycznej sytuacji majątkowej. Skarżący powinien wypełnić w określonym zakresie wezwanie, a interpretację przedstawionego dokumentu (zaświadczenia o dochodach z gospodarstwa wystawionego przez Gminę) pozostawić ocenie Sądu.
Skarżący nie wykonał również wezwania w zakresie żądania wykazania wysokości ponoszonych kosztów utrzymania. Wskazał jedynie, że koszty utrzymania trzyosobowego gospodarstwa domowego wynoszą 3000 zł, a koszt wynajmu mieszkania to miesięczny wydatek w wysokości 1500 zł.
Nie bez znaczenia dla oceny zasadności zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych jest fakt posiadania dużego gospodarstwa rolnego (około 111 ha) oraz otrzymywanie przez skarżącego dopłat rolniczych w formie świadczeń pieniężnych w wysokości około 130.980 zł. Powyższe oznacza, że skarżący posiada znaczny majątek (w formie gospodarstwa) oraz środki pieniężne. Wskazywana okoliczność, że gospodarstwo rolne jest zadłużone, w żaden sposób nie została udowodniona.
Należy podkreślić za Naczelnym Sądem Administracyjnym (postanowienie z 5 listopada 2010r., sygn. akt II GZ 318/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane w pełnym zakresie w zakreślonym terminie uznać należało, iż nie wykazał on, że w odniesieniu do jego osoby wystąpiła ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, biorąc pod uwagę koszty niezbędnego utrzymania.
Z wyłożonych względów, na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 i p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.