Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 23 czerwca 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 1516/19

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi E. N. (dalej jako: "skarżąca" lub "strona") jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "organ", "Zakład" lub "ZUS") z... lipca 2019 r. nr... utrzymująca w mocy decyzję Zakładu z dnia... maja 2019 r. nr... w przedmiocie odmowy umorzenia należności.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

Decyzją ZUS z... marca 2019 r. nr... przeniesiono na stronę odpowiedzialność za zobowiązania zmarłego – M. F. (brata skarżącej) z tytułu nieopłaconych składek.

... lutego 2019 r. skarżąca złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku powołała się na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Do wniosku załączyła m.in. zaświadczenie pacjenta Poradni Zdrowia Psychicznego z... marca 2017 r.

Decyzją z... maja 2019 r. nr... ZUS odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek wskazując, że:

1. - nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm., dalej jako: "u.s.u.s.");
2. - skarżąca nie wykazała zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną oraz zdrowotną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego;
3. - skarżąca nie wykazała, aby powstanie zadłużenia było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia.

Pismem z... maja 2019 r. strona złożyła do organu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej decyzją z... maja 2019 r.

W uzasadnieniu wniosku oświadczyła, że... maja 2019 r. pozyskała z Poradni Zdrowia Psychicznego w... aktualne zaświadczenie. Powołała się, że nie chodzi do lekarzy, ponieważ wiąże się z to ze stresem. Powołała się na informację ze stycznia 2018 r. sporządzoną dla PZP.... Oświadczyła, że według lekarza cierpi na depresję, jednakże w dokumentacji medycznej takiego zapisu nie ma. Wskazała, że choroba objawia się napadami agresji, brakiem możliwości skupienia się na czymkolwiek. Powołała się, że cierpi na bezsenność. Natomiast wskutek prac krawieckich i dziewiarskich ma pozrywane nadgarstki. Wskazała, że zarejestrowana jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w W. jako osoba bezrobotna, zaznaczając przy tym, że stan psychiczny nie pozwala jej na podjęcie pracy. Wymieniła leki, które zażywa. Zaznaczyła, że sytuacja się pogarsza i z powodu utraty pamięci, kontrolę nad dawkowaniem leków powierzyła 81 - letniemu ojcu.

Wskazała Pani, że jest w trakcie kompletowania dokumentacji do złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności. Oznajmiła, że aktualnie nie posiada żadnego źródła dochodu, natomiast żyje dzięki pożyczkom udzielanym przez znajomych. Początkowo trochę zysków przynosiła sprzedaż maszyn dziewiarskich. Następnie skarżąca sprzedawała drobiazgi jubilerskie, które zostały po mamie, która zmarła w 2010 r. Natomiast na potrzeby spłaty doraźnych pożyczek u znajomych sprzedała garaż - załącznik repertorium A Nr... z...grudnia 2016 r.. Oświadczyła, że prawdopodobnie będzie zmuszona skorzystać z Pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. Przedłożyła również tabelę dotyczącą stanu zadłużenia brata – M. F. na koniec 2014 r. zgodnie, z którym łączna suma zadłużenia wynosiła 49.225,00 zł. Wskazała, że tabela ta została wykorzystana w 2015 r. na potrzeby Sądu Rodzinnego w P. Powołała się, że długi zostały przejęte przez firmy i kancelarie windykacyjne, które nieregularnie dopominają się o spłaty stale zmieniających się kwot. Oświadczyła, że doszli też nowi wierzyciele, jak...Bank, G., Bank..., Urząd Skarbowy.

Łącznie zadłużenie, uwzględniając również zadłużenie wobec ZUS wynosi 131.492,72 zł, gdyż zadłużenie zmarłego przekracza wartość należącej do niego nieruchomości - 1/6 mieszkania. Oświadczyła, że przedstawione dane mają zastosowanie do art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej jako: "rozporządzenie"). Powołała się, że sytuacja życiowa, zdrowotna, rodzinna i finansowa jest tragiczna. Najpierw umarła mama w wyniku zakażenia operowanej nogi w 2010 r. Oświadczyła, że brat nigdy nie pogodził się ze śmiercią matki i umarł w wieku 53 lat. Wskazała, że jest chora psychicznie i fizycznie, a także, że jest nękana pismami, telefonami od wierzycieli, komorników, sądów i żądaniami spłaty wierzycieli kwot, które są wyższe od pożyczonych. Dodała, że chora jest także 30-letnia córka skarżącej, która leczy się na fobię społeczną i bezsenność. Przedłożyła następujące dokumenty:

1. - decyzję o skierowaniu wniosku o zajęcie nieruchomości do Komornika Sądowego z... maja 2018 r. z wniosku wierzyciela C....;
2. - pismo w sprawie zadłużenia w firmie B.S.A. z... września 2018 r.;
3. - pismo Komornika Sądowego z informacją o stanie zaległości w sprawie egzekucyjnej prowadzonej z wniosku wierzyciela – K. S.A. (pismo z... października 2018 r.);
4. - pismo z C.... S.A. z... października 2016 r. - informacja o dalszych działaniach windykacyjnych;
5. - pismo z informacją o wydaniu przez sąd nakazu zapłaty z... stycznia 2018 r. z wniosku wierzyciela Bank... w W. S.A.;
6. - wezwanie przed procesowe z...maja 2018 r. z wniosku wierzyciela -...Bank S.A.;
7. - zaświadczenie pacjenta z poradni PZP.

Decyzją z... lipca 2019 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z... maja 2019 r. o odmowie umorzenia stronie należności z tytułu składek wskazując, iż w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek umorzenia wnioskowanej należności opisanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Organ wyjaśnił, że w toku prowadzonego postępowania ustalono, że:

1. a) z przyczyn oczywistych przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła.... marca 2019 r. ZUS wydał decyzję o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego;
2. b) nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:
3. - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe,
4. - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
5. - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym.
6. c) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie wystąpiła - została wydana decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek; stan czynny majątku spadkowego jest wyższy od wysokości zobowiązań zmarłego z tytułu nieopłaconych składek - w związku z tym, skarżąca ponosi odpowiedzialność za całość ustalonych na dzień otwarcia spadku zobowiązań zmarłego M. F.;
7. d) wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosiła strona przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
8. e) Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; nie został dotychczas ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne;
9. f) nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne;

Organ wyjaśnił, że skarżąca jest współwłaścicielką 1/6 części mieszkania o powierzchni 62,8m2 położonego w Z. przy ul. W,... m..., dla którego prowadzona jest Księga Wieczysta nr...; zgodnie z pismem Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. -... listopada 2015 r. strona złożyła zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych, w którym ujawniła następujący majątek spadkowy:

1. - 1/6 części lokalu mieszkalnego o powierzchni 62,8m2;
2. - 665/111386 części działki gruntu o powierzchni ogólnej 2479 m2, położonej w Z. przy ul....;
3. - 665/22822 części działki gruntu o pow. ogólnej 853 m2, położonej w Z... przy ul....;
4. - 21/4002 części działki gruntu o pow. ogólnej 1225 m2, położonej w Z. przy ul....

W oparciu o powyższe, zdaniem ZUS, uznać należało, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., której istnienie mogłoby uzasadnić umorzenie skarżącej należności z tytułu składek.

Organ wskazał ponadto, że w sprawie brak było również możliwości wydania decyzji zgodnie z wnioskiem strony w oparciu o treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasada umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Wskazał, że zgromadzona w toku postępowania dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego nie potwierdza, aby spłata zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę np. w drodze układu ratalnego, pozbawiłaby stronę środków do życia. Dalej organ stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia.

W kwestii przesłanki przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, wyjaśnił, że ma ona zastosowanie jedynie w sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. Podkreślił, że skarżąca nie przedłożyła orzeczenia o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy, które świadczyłoby o trwałym wykluczeniu z rynku pracy. Nie przedstawiła żadnych dokumentów, stwierdzających konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Zauważył, że strona zarejestrowała się w PUP, czym wyraziła chęć podjęcia zatrudnienia. W związku z powyższym stan zdrowia skarżącej, w ocenie ZUS, nie jest przesłanką warunkującą umorzenie należności z tytułu składek.

Pismem z 29 lipca 2019 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję ZUS.

Strona podniosła, że zaskarżona decyzja "zawiera: nieścisłości, mylne dane, brak spójności uzasadnienia - stawiające mnie w niekorzystnej sytuacji. Jest to prawdopodobnie: Naruszenie art. 7 k.p.a. (także art. 77 § 1 k.p.a.) gdy organ nie zgromadził kompletnego materiału dowodowego".

Strona odniosła się do treści zaskarżonej decyzji opisując swój aktualny stan majątkowy i zdrowotny. Podsumowując wskazała, że "Fizycznie i umysłowo nie nadaję się już nie tylko do pracy, ale też do codziennych zajęć wokół siebie. Mam kłopot nie tylko z pamięcią, ale z logicznym rozumowaniem. Marna emerytura nie daje mi szans na poprawę.".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Należy również wskazać, że zgodnie z art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej jako: "k.p.a.").

Badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności z przepisami p.p.s.a oraz k.p.a. jak i z normami prawa materialnego mającymi zastosowanie w sprawie, Sąd uznał, iż rozstrzygnięcie to zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to uzasadniło jej uchylenie w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Przedmiotem sporu w przedmiotowej sprawie jest odmowa umorzenia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o przeniesieniu na skarżącą odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek przez zmarłego brata strony.

Strona nie zgadza się z decyzją organu zarzucając mu brak zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego, nieścisłości uzasadnienia, a w konsekwencji nieprawidłową ocenę przesłanek umorzenia należności objętych wnioskiem.

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s, należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s, ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Całkowita nieściągalność zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

1. 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);
2. 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
3. 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4. 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
5. 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości.

Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s, wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.

Należności z tytułu składek mogą być również umarzane w uzasadnionych przypadkach - pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zostało wydane rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie § 3 rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Należy zauważyć, że w treści zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu I instancji przeanalizowano wystąpienie ww. przesłanek w odniesieniu do strony. Jednakże, co istotne, organy, pomimo ciążącego na nich obowiązku podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.) jak i obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oparły się wyłącznie na znajdujących się w aktach sprawy dokumentach, które zdaniem Sądu, w zestawieniu z treścią oświadczeń skarżącej (szczególnie w zakresie jej stanu zdrowia), nie odzwierciedlają faktycznej sytuacji strony. Zdaniem Sądu, organ w niniejszej sprawie nie dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy sytuacji skarżącej pod kątem wystąpienia przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego.

Należy zauważyć, że organ w swej decyzji wskazał, że strona posiada źródło dochodu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej (s. 6 decyzji). Organ nie wskazał natomiast wysokości tegoż dochodu, czy też nie przedstawił powodów dla których dane te nie zostały ustalone na etapie postępowania administracyjnego. Jednocześnie ZUS wskazuje, że skarżąca zgłoszona jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w W.jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku (s. 6 decyzji).

Badając sytuację finansową strony organ skupił się również na majątku w postaci udziałów w kilku nieruchomościach (majątek spadkowy), co zdaniem ZUS uniemożliwia umorzenie należności z tytułu składek. Należy w tym miejscu jednak wyjaśnić, że nawet pobieżna analiza ww. praw majątkowych strony wskazuje, iż nie są one wystarczające do spłaty zobowiązań zaciągniętych przez zmarłego brata skarżącej, jak również nie mogą stanowić odrębnych przedmiotów obrotu, których ewentualna sprzedaż mogłaby poprawić trudną sytuację finansową skarżącej.

Zdaniem Sądu Zakład nie zbadał zatem w sposób prawidłowy możliwości zarobkowych skarżącej i nie odniósł ich do wielkości zadłużenia, nie ustalając tym samym chociażby hipotetycznych możliwości płatniczych skarżącej.

Ponadto wskazane powyżej nieścisłości uzasadnienia budzą poważne wątpliwości w zakresie ustalenia prawidłowej podstawy faktycznej wydawanej decyzji, dając jednocześnie podstawę do uznania, że organ dopuścił się również naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.

Należy dalej ponieść, że w odniesieniu do sytuacji określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia (przewlekła choroba zobowiązanej pozbawiająca zobowiązanej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności) ZUS po przytoczeniu treści wniosku i oświadczeń strony w tym zakresie poprzestał na stwierdzeniu, że strona nie przedłożyła orzeczenia o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy, które świadczyłoby o trwałym wykluczeniu z rynku pracy, konkludując, że stan zdrowia skarżącej nie jest przesłanką warunkującą umorzenie należności z tytułu składek.

Zdaniem Sądu zanegowanie przez organ wystąpienia ww. przesłanki umorzeniowej w tej sytuacji było nieprawidłowe i nie oparte na pełnej analizie zgromadzonego materiału dowodowego.

Należy wskazać, że skarżąca w toku postępowania administracyjnego złożyła zaświadczenie o leczeniu w Poradni Zdrowia Psychicznego. W pismach procesowych wielokrotnie podkreślała, że ma ogromne problemy związane właśnie ze stanem psychicznym, który się pogarsza, co spowodowane jest m.in. faktem przeniesienia na nią odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego brata. W aktach administracyjnych znajduje się m.in. oświadczenie strony z 2 kwietnia 2019 r. w którym wskazuje, że nie będzie odwoływać się od decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek z uwagi na "brak jakiegokolwiek rozeznania w tej sprawie". W piśmie z... lutego 2019 r. wskazuje np. że: " moja depresja jest okrutna. Nikt nie może przewidzieć mojej reakcji w danej chwili; raz jest to blokada mowy do utraty przytomności, innym razem jestem agresywna, wulgarna, rzucam przedmiotami, z próbami samobójczymi włącznie".

W oświadczeniu z marca 2019 r. podkreśla: "nie jestem w stanie zmusić się do jakiegokolwiek wysiłku fizycznego ani umysłowego. Jestem wrakiem człowieka. Stan mój ulega pogorszeniu". We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy z... maja 2019 r. wskazuje również m.in. "Proponowano mi stacjonarne leczenie psychiatryczne, ale tego moja psychika by nie zniosła. Nie zgadzam się. Gdyby siłowo chciano umieścić mnie w szpitalu psychiatrycznym, to raczej wybrałabym samobójstwo. Lekarze o tym wiedzą (...) Teraz jest gorzej. Tracę pamięć. Dozowanie leków przejął mój 81-letni ojciec, bo nie pamiętam co brałam i kiedy. To samo jest z codziennymi czynnościami."

Zarówno treść wniosku o umorzenie należności jak i składane w toku postępowania kolejne pisma wskazują ewidentnie na problemy skarżącej z pogodzeniem się z zaistniałą sytuacją życiową (śmierć matki, obciążenie długami po zmarłym bracie), co skutkowało pogorszeniem się nie tylko sytuacji materialnej strony, ale również jej stanu zdrowia (szczególnie psychicznego). Zdaniem Sądu w takiej sytuacji organ winien był dołożyć należytej staranności w celu zebrania kompletnego materiału dowodowego, na podstawie którego można byłoby ocenić zasadność wniosku strony, nie zaś poprzestać na dokumentach składanych w toku sprawy wyłącznie przez stronę.

W sytuacji, gdy z prowadzonej korespondencji ze skarżącą wynikało, iż nie jest ona w stanie prawidłowo wykonać kierowanych do niej wezwać, z uwagi właśnie na jej stan psychiczny, organ mógł również rozważyć przeprowadzenie w sprawie rozprawy administracyjnej (art. 89 k.p.a.) podczas której, można byłoby lepiej ocenić zasadność formułowanych przez stronę argumentów mających świadczyć o spełnieniu przesłanek do umorzenia wnioskowanych należności z tytułu składek.

Oceny sądu w powyższym zakresie nie zmienia argumentacja organu wyrażona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wskazująca na,,gotowość’’ skarżącej do podjęcia pracy zarobkowej o czym świadczy zarejestrowanie strony jako osoby bezrobotnej. Przede wszystkim okoliczność ta nie powinna być interpretowana w oderwaniu od całokształtu sprawy, a więc prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, co w rozpatrywanej sprawie nie miało miejsca. Poza tym nie może ona świadczyć o tym, że skarżąca będzie mogła regulować należności składkowe po zmarłym bracie bez uszczerbku dla własnych potrzeb bytowych.

Należy zauważyć, że w treści skargi strona wyjaśniła, że rejestracja jako osoba bezrobotna była koniecznością z uwagi na brak innej możliwości opłacenia składek zdrowotnych, co jest niezbędne do korzystania ze świadczeń z opieki zdrowotnej, w tym m.in., uzyskania recept na przyjmowane leki.

Ponadto należy zauważyć, że pięć dni po doręczeniu stronie zaskarżonej decyzji, tj. 22 lipca 2020 r., z uwagi na osiągnięcie wieku emerytalnego, skarżącej przyznano świadczenie emerytalne w zadeklarowanej przez nią w treści skargi wysokości 525,73 zł, co również ma obecnie znaczenie przy ocenie jej ewentualnych możliwości finansowych.

Resumując należy stwierdzić, że analiza akt sprawy i zaskarżonej decyzji uzasadnia twierdzenie, iż Zakład nie wykonał należycie obowiązku wynikającego z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. polegającego na podjęciu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w tym w szczególności zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. W rozpoznawanej sprawie doszło też do naruszenia art. 80 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, a nadto, zaskarżona decyzja organu nie spełniła wymogów przewidzianych w art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu, naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zobowiązany będzie przeprowadzić analizę sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej, uwzględniając przy tym powyższe uwagi Sądu. Dokonując takiej analizy, organ musi mieć na uwadze istotę ubezpieczenia społecznego. Jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokajaniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego nie pozwala na przymusowe egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego, o czym świadczą powołane wyżej przepisy.

Z przedstawionych powyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł jak w wyroku.