Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 12 marca 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił K. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W dniu... marca 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw K. W. od ww. postanowienia. Skarżący w uzasadnieniu podniósł, iż wymagane przez sąd dokumenty są w tej chwili nieosiągalne w tak krótkim czasie. Poza tym skarżący nie posiada żadnych kont, lokat i rachunków bankowych czy lokat dewizowych. Wypisy z rejestrów urzędowych doręczył, bilansów nie prowadzi. Wysokość wynagrodzenia (emerytury) dosłał, a zaświadczenie o sytuacji rodziny w tak krótkim czasie jest nieosiągalne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje.
W związku ze skutecznym wniesieniem sprzeciwu, postanowienie z dnia 12 marca 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) dalej ustawy: p.p.s.a., traci moc i sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu.
Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i zostaje przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.).
Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w ponoszeniu kosztów sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 ustawy p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności.
Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone.
W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem strona nie wykazała, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby.
W sprawie ustalono, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z synem, jego żoną oraz ośmiorgiem wnuków, posiada dom o powierzchni... m2, stodołę, stajnię oraz nieruchomość rolną o pow.... ha. Syn posiada mieszkanie o pow.... m² i... ha nieruchomości gruntowej. Cała rodzina utrzymuje się z dochodów skarżącego ze świadczenia emerytalnego –... zł, zasiłku rodzinnego –... zł, zasiłku opiekuńczego –... zł, oraz dopłat do gruntów rolnych –... zł rocznie. Wydatki rodziny określono na kwotę... zł.
W tym miejscu wyjaśnić trzeba, iż rozpoznanie prawa pomocy polega na ustaleniu sytuacji majątkowej wnioskującej strony poprzez porównanie wysokości uzyskiwanych dochodów i posiadanych zasobów pieniężnych z wydatkami jej oraz osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe. Zwrócić uwagę trzeba, iż oświadczenie nie może być uznane ani za rzetelne ani za wiarygodne, w sytuacji gdy miesięczne wydatki rodziny skarżącego (zgodnie z oświadczeniem... zł) przekraczają oświadczone dochody (około... zł) oraz w sytuacji gdy skarżący nie nadesłał – zgodnie z wezwaniem Sądu - wszystkich dokumentów, w szczególności wyciągów z posiadanych rachunków bankowych (skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym), które umożliwiłyby ustalenie jego rzeczywistych możliwości majątkowych. W takiej sytuacji należy uznać, iż skarżący oraz jego rodzina posiadają dodatkowe źródło dochodów, które nie zostało ujawnione.
W sprzeciwie natomiast skarżący wskazał, iż żądane przez sąd dokumenty nie są możliwe do uzyskania w tak krótkim czasie oraz ograniczył się wyłącznie do złożenia oświadczenia, iż nie posiada kont, lokat i rachunków bankowych. Skarżący nie nadesłał jednak żadnego zaświadczenia potwierdzającego zamknięcie posiadanego rachunku bankowego, który został wskazany chociażby we wniosku o udzielenie wsparcia w sektorze owoców i warzyw. Uznać zatem należało, iż skarżący pomimo wezwania nie ujawnił stanu środków na rachunku bankowym.
Warto w tym miejscu wskazać na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) dotyczące "wykazania" stanu majątkowego wnioskującej strony, jakie wyraził w postanowieniu z 22 kwietnia 2010 r. o sygn. akt II GZ 63/10, podnosząc, iż właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy (dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 (dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl) NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania.
To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Wskazać trzeba także na postanowienie NSA z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 (dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym podniesiono, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie.
Z tych względów, działając na podstawie art. 254 §1 i art. 260 ustawy p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.